begin 

Bibliografie van publicaties over werk en leven van Willem Frederik Hermans - chronologisch

[anoniem]
,
W.F. Hermans en Anton van der Waals
In:
onbekend
, (ca. 1993) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans door Steye Raviez/HH en foto Van der Waals
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Waals, Anton van der

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

[anoniem]
,
Zoeterwoudsesingel 74
In:
onbekend
, (onbekend) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

[anoniem]
,
Roman van W.F. Hermans : ‘Ik heb altijd gelijk’ : mislukte confrontatie met Nederlands nood
In:
Trouw
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
De beate visie van een romanschrijver
In:
De Nieuwe : onafhankelijk Vlaams weekblad
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De laatste resten tropisch Nederland. Amsterdam, 1969.

[anoniem]
,
Hermans contra theologen
In:
onbekend
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

theologie
[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964]
In:
De Schijndelse Krant
, (1965?) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

[anoniem]
,
Opmerkingen over het Sadistische Universum
In:
Trophonios
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

[anoniem]
,
W.F. Hermans wil weer heilige huisjes te lijf in woningnood-filmscenario
In:
Het Vrije Volk
, (ca. 1960) 
Vorm:
Boekaankondiging
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

[anoniem]
,
Opmerkelijke nieuwe film van Fons Rademakers : in 'Als twee druppels water' wordt van geijkte paden afgeweken
In:
Drentse en Asser courant
, (196?) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Fons Rademakers en Raoul Coutard, scene uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Première in foto's van Rons Rademakers' nieuwe speelfilm 'Als twee druppels water' naar het boek van W.F. Hermans 'De donkere kamer van Damocles'
In:
Romance : weekblad voor twintigers
, (1963?) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
foto's uit de film door Ed van der Elsken
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Hermans hand : een pro memoriam
In:
Vorm:
Folder
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de theatervoorstelling 'Hermans hand' door Dick Raaijmakers, uitgevoerd door de theatergroep Hollandia.

[anoniem]
,
Hermans beëindigt zijn veldtocht
In:
onbekend
, (1956?) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rodenko, Paul

Annotatie(s):
Over Hermans in het tijdschrift 'Podium' over Paul Rodenko.

[anoniem]
,
'Hermans is hier geweest'
In:
Vorm:
Persbericht
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
T.g.v. de zeventigste verjaardag van W.F. Hermans organiseerde het Letterkundig Museum een tentoonstelling over hem onder de titel 'Hermans is hier geweest', die te zien was van 13 december 1991 t/m 23 februari 1992.

[anoniem]
,
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
In:
Stichting Hermans-magazineAmsterdam , 1994-...
Vorm:
Tijdschrift
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Hermans-magazine
Annotatie(s):
Afsplitsing van en nummering overgenomen van: WFH-verzamelkrant, ISSN 0927-1740.

In december 1993 verscheen met nummering 'jrg. 3, nr. 9: een proefnummer' een illegaal nummer van de Stichting WFH-verzamelkrant [met rood WFH-logo].

Afsplitsing van en nummering overgenomen van: WFH-verzamelkrant, ISSN 0927-1740.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, W.F. Reis naar de West. 1. Suriname; 2. Op de Antillen. In: Avenue
In:
Jaarversl. Sticusa 1969
,  ([1971])  () 46-47
, [1971]
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

[anoniem]
,
Willem Frederik Hermans : hollender med bevegt litterær fortid
In:
onbekend
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

[anoniem]
,
Filosofie als science-fiction
In:
Elders, Fons. Filosofie als science-fiction
Polak & Van GennepAmsterdam (p. 110-137)
Vorm:
Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Scheppend nihilisme : interviews met Willem Frederik Hermans. samengest. en ingel. door Frans A. Janssen. Amsterdam, 1979.

[anoniem]
,
Van Koningsplein naar Leidseplein (1-11)
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 10 (2000-2001) 38 (maart 2001) 65
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Vervolg in: Hermans-magazine 10 (2000-2001) 39 (juni 200), p. 95; 40 (september 2001), p.127; 11 (2001-2002) 41(december 2001), p. 31; 42 (maart 2002), p. 63; 43 (juni 2002), p. 95; 44 (september 2002), p. 127; 12 (2002-2003) 45 (december 2002), p. 31; 46 (maart 2003), p. 63; 47 (juni 2003), p. 95;48 (september 2003), p. 127.

[anoniem]
,
Nieuw werk van dode schrijver
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 5 (1995-1996) 17 (december 1995) 28-29
Vorm:
Artikel/Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Vervolg in: Hermans-magazine 5 (1995-1996) 20 (september 1996), p. 124-125; 6 (1996-1997) 24 (september 1997), p. 124-125; 7 (1997-1998) 28 (september 1998), p. 124-125; 8 (1998-1999) 32 (september 1999), p. 122-123; 9 (1999-2000) 36 (september 2000), p. 122; 10 (2000-2001) 40 (september 2001), p. 122-123; 11 (2001-2002) 44 (september 2002), p. 122-123.

Ton Anbeek
,
Een boek vol fouten?
In:
Een boek vol fouten: meningen over, bedenkingen bij en herinneringen aan W.F. Hermans' 'Nooit meer slapen'; verzameld door het gelijknamige dispuut; [red.: Casper Gijzen, Johan den Hartog en Arjan Berben]
Nooit Meer Slapen[Leiden] , [1992] (p. 9-10)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Hermans-magazine 4 (1994-1995) 13 (december 1994), p. 21.

Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

B.Br.
,
W.F. Hermans : reisverslag in onderkoelde stijl
In:
De Gelderlander
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De laatste resten tropisch Nederland. Amsterdam, 1969.

Dirk Baartse
,
Bij de dood van twee moffen
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 11 (2001-2002) 42 (maart 2002) 54
Vorm:
Artikel/Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Hans Bennis
,
Eikehout
In:
Een boek vol fouten: meningen over, bedenkingen bij en herinneringen aan W.F. Hermans' 'Nooit meer slapen'; verzameld door het gelijknamige dispuut; [red.: Casper Gijzen, Johan den Hartog en Arjan Berben]
Nooit Meer Slapen[Leiden] , [1992] (p. 28-32)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

motief - hout
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Wilem Bierman
,
WFH en de PVK
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 11 (2001-2002) 44 (september 2002) 110-111
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

J. Bosch
,
Literatuur en ethiek : notities en beschouwingen
In:
Literatuur en ethiek; onder red. van H. van der Ent; met medew. van J.G. Bomhoff ... [et al.]
Den Haag , [1977] (p. 129-140)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

ethiek
Annotatie(s):
O.a. over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

Willem Brandt
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958]
In:
Brandt, Willem. Keurschrift uit de hedendaagse Noord- en Zuid-Nederlandse letteren
Amsterdam , [1964] (p. 155-158)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

ten Braven, Ruud A.J. Kraaijeveld, P.F. Schmitz, Piet Couttenier, S. Heyvaert, Rien T. Segers
,
Vormen van literatuurwetenschap : moderne richtingen en hun mogelijkheden voor tekstinterpretatie; R.T. Segers (red.)
In:
Wolters-NoordhoffGroningen , cop. 1985 (302 p.)
Vorm:
Monografie
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

tekstinterpretatie
;
literatuurtheorie
Annotatie(s):
P. 7-12 Vormen van literatuurwetenschap: ter inleiding; p. 293-296 Naamregister; p. 297-302 Register van begrippen.

O.a. over: Hermans, Willem Frederik. Het lek in de eeuwigheid. In: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand: novellen. [7e dr.]. Amsterdam, 1971, p. 149-160. [Tekst los bijgevoegd].

Recensies door: P.F. Schmitz in: Forum der letteren 27 (1986) 1 (januari), p. 79-80; Piet Couttenier in: Kreatief 20 (1986) 1 (april), p. 102-106; S. Heyvaert in: Rev. belge philol. hist.: 64 (1986) 3, p. 597-601; Ruud A.J. Kraaijeveld in: Ons erfdeel 30 (1987) 2 (maart-april), p. 271-272; ten Braven in: Braven, Ten. Lekkere literatuur. Amsterdam, 1987, p. 95-98 (ook in: Vrij Nederland, Boekenbijlage, 21 juni 1986).

Cor van Bree
,
Een ongelezen boek
In:
Een boek vol fouten: meningen over, bedenkingen bij en herinneringen aan W.F. Hermans' 'Nooit meer slapen'; verzameld door het gelijknamige dispuut; [red.: Casper Gijzen, Johan den Hartog en Arjan Berben]
Nooit Meer Slapen[Leiden] , [1992] (p. 21-22)
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Rolf Brockschmidt
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Nie mehr Schlafen. Tübingen, 1982]
In:
Tagesspiegel
, ([1982?]) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nie mehr schlafen. Tübingen, 1982.

Jeroen Brouwers
,
Het aardigste volk ter wereld : Willem Frederik Hermans in Brussel
In:
AtlasAmsterdam [etc.] , cop. 1996 (158 p.)
Vorm:
Monografie/Biografisch
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Vree, Freddy de

Prijs der Nederlandse Letteren 1977
Annotatie(s):
P. 9-10 [Inleiding]; p. 156-[159] Personenregister.

Reactie op de recensies: Krenten op zwavelzuur. In: Feuilletons (Zutend.): (1996) (herfst), p. 145-160.

Rico Bulthuis
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Herinneringen van een engelbewaarder. Amsterdam, 1971]
In:
Haagsche courant
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans, omslag 'Herinneringen van een engelbewaarder'
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Herinneringen van een engelbewaarder. Amsterdam, 1971.

Jacques Dalemans
,
Zwei literarische Isomere : Franz Kafkas 'Verwandlung' und Willem Frederik Hermans' 'Het lek in de eeuwigheid' (Brussels preprints in artistic and literary studies; vol. 4, 1990)
In:
Isomorfieën in kunst en literatuur; red.: Michel Vanhelleputte
PeetersLeuven , [1990] (p. 16-36)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kafka, Franz

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het lek in de eeuwigheid. (Moedwil en misverstand: novellen. Amsterdam, 1971, p. 149-160).

Luc Decorte
,
Willem Frederik Hermans
In:
Moritoen
, Reeks XIX (1985-1986) 4 1-14
Vorm:
Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Biografische gegevens, tamelijk uitgebreide bibliografie van en over Hermans.

Rob Delvigne
,
Eindelijk alles over het braken van Menno
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 11 (2001-2002) 42 (maart 2002) 56-59
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Rob Delvigne
,
Hermans over Hermus
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 12 (2002-2003) 47 (juni 2003) 79-80
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Rob Delvigne
,
Mondelinge mededelingen : (1-3)
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 11 (2001-2002) 44 (september 2002) 104-109
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill., portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Vervolg in: Hermans-magazine 12 (2002-2003) 45 (december 2002), p. 24-27; 46 (maart 2003), p. 57-60.

Rob Delvigne
,
De tranen in opspraak
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 13 (2003-2004) 51 (juni 2004) 78-79
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

H. van Dijk, G.J. Dorleijn
,
Ambiguïteit in de literatuur van vroeger en nu
In:
Als je begrijpt wat ik bedoel!: lezingencyclus over ambiguïteit: dubbel- en meerzinnigheid; [red.: Janke van der Sluis, Douwe Vellenga]
Studium Generale, Rijksuniversiteit GroningenGroningen , [1988] (p. 45-61)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

ambiguïteit
;
Reinaert
Annotatie(s):
Artikel geschreven naar aanleiding van de lezingencyclus 'Als je begrijpt wat ik bedoel', georganiseerd door het Studium generale van de Rijksuniversiteit Groningen in het najaar van 1987.

O.a. over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damokles. Amsterdam, 1982.

Frank van Dijl
,
W.F. Hermans' zwavelzuur bijt nog steeds
In:
Het Vrije Volk
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. van Aad Nuis, Fryderyck Weinreb, Renate Rubinstein en Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur, supplement. Parijs, 1983.

C.B. Doolaard
,
[Over de verfilming van 'Paranoia', door Adriaan Ditvoorst]
In:
Het Parool
, (1967?) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Ditvoorst, Adriaan

Annotatie(s):
Over de verfilming van 'Paranoia', door Adriaan Ditvoorst.

Pierre H. Dubois
,
Leven in een vervalste wereld
In:
Het boek van nu : maandblad voor boekenvrienden
, 7 (1953-1954) 6 (februari 1954) 88-89
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

In de rubriek 'Kroniek van het Proza'.

Eijk
,
Kunst en Vouwwerk 1
In:
Propria Cures
, (1956?) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de tentoonstelling in het Stedelijk Museum 'Tekenaars tekenen tekenaars' t.g.v. het 5-jarig bestaan van het tijdschrift 'Zwart en Wit'. De bijbehorende catalogus is door Hermans van een voorwoord voorzien.

Eep Francken
,
Vijfentwintig jaar 'Nooit meer slapen'
In:
Een boek vol fouten: meningen over, bedenkingen bij en herinneringen aan W.F. Hermans' 'Nooit meer slapen'; verzameld door het gelijknamige dispuut; [red.: Casper Gijzen, Johan den Hartog en Arjan Berben]
Nooit Meer Slapen[Leiden] , [1992] (p. 25-27)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Reve, Gerard
;
Emants, Marcellus

normdoorbreking
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

O.a. over: Gerard Reve, Marcellus Emants.

Casper Gijzen
,
Een boek vol fouten: meningen over, bedenkingen bij en herinneringen aan W.F. Hermans' 'Nooit meer slapen'; verzameld door het gelijknamige dispuut; [red.: Casper Gijzen, Johan den Hartog en Arjan Berben]
In:
Nooit Meer Slapen[Leiden] , [1992] (44 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
P. 7-8 Woord vooraf.

Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Jaap Goedegebuure
,
Wraakzucht sleep Hermans' pen
In:
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Havenaar, Ronald

Annotatie(s):
Over: Havenaar, Ronald. Muizenhol : Nederland volgens Willem Frederik Hermans. Amsterdam, 2003.

Luc Guido Goedemé
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962]
In:
I.D.I.L.
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

Hella S. Haasse
,
Toekomst zonder gezicht : enkele kanttekeningen bij een hedendaags roman-thema
In:
Toekomst zonder gezicht; [door] A. Hulsbosch, Hella S. Haasse, F.Ph.A. Tellegen ... [et al.]. Verslagboek van de Katholieke Studentendagen 1966, Nijmegen 3-6 februari
Paul BrandHilversum [etc.] , [1966] (p. 25-37)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

thema - toekomstverwachting
Annotatie(s):
O.a. over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Ton Harmsen
,
'Nooit meer slapen', nooit minder ook
In:
Een boek vol fouten: meningen over, bedenkingen bij en herinneringen aan W.F. Hermans' 'Nooit meer slapen'; verzameld door het gelijknamige dispuut; [red.: Casper Gijzen, Johan den Hartog en Arjan Berben]
Nooit Meer Slapen[Leiden] , [1992] (p. 14-15)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Willem Frederik Hermans
,
Een foto uit eigen doos
In:
RapAmsterdam , cop. 1994 (7 p., 36 bl. pl.)
Vorm:
Monografie/Biografisch
illustraties:
foto's
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Inleiding los bijgevoegd.

Willem Frederik Hermans, Freddy de Vree
,
Waarom schrijven?
In:
De HarmonieAmsterdam , [1983] (30 p.)
Vorm:
Monografie/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

schrijverschap
Annotatie(s):
2e-3e dr. 1984.

Korte samenvatting in: Schrijven 1 (1984-1985) 1 (1984) 9.

Recensie door Freddy de Vree in: K & C 17 (1984) 4 (april), p. 26-27.

Willem Frederik Hermans, Jef van de Sande
,
W. F. Hermans, Nooit meer slapen (Memoreeks; N-2)
In:
Walva-Boek/Van WalravenApeldoorn , cop. 1983 (37 p.)
Vorm:
Monografie
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
P. 5 Woord vooraf; p. 7-8 Biografie; p. 36-37 Bibliografie.

2e dr. ?; 3e dr. [1988].

Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. 7e dr. Amsterdam, 1970.

P. 5 Woord vooraf; p. 7-8 Biografie; p. 36-37 Bibliografie.

Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. 7e dr. Amsterdam, 1970.

Willem Frederik Hermans, Freddy de Vree
,
Het hoedenparadijs : 40 collages van Willem Frederik Hermans; [keuze door Freddy de Vree ... et al.]
In:
Nederlands Letterkundig Museum en DocumentatiecentrumDen Haag , cop. 1991 ([48] p.)
Vorm:
Monografie/Biografisch
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

collage
Annotatie(s):
P. [5-8] Het hoedenparadijs: [inleiding].

Willem Frederik Hermans, Anneke Juffer
,
W. F. Hermans, De donkere kamer van Damokles (Memoreeks)
In:
Walva-Boek/Van WalravenApeldoorn , cop. 1986 (40 p.)
Vorm:
Monografie
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
2e dr. [1987].

P. 5-7 Biografie; p. 38-40 Bibliografie.

Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damokles. 26e dr. Amsterdam, 1984.

Willem Frederik Hermans, Bob Polak, C. Hartman-Dröge
,
Fotobiografie
In:
Thomas RapAmsterdam , [1969] (205 p.)
Vorm:
Monografie/Autobiografisch
illustraties:
foto's, facs.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
In september 2003 verscheen in Amsterdam een fotografische herdruk.

Correcties en aanvullingen door Bob Polak in: Hermans-magazine 5 (1995-1996) 19 (juni 1996) p. 73-75 (De Fotobiografie voorbij) (aanvulling hierop door C. Hartman-Dröge in: Hermans-magazine 5 (1995-1996) 20 (september 1996), p. 110-111, (Opnieuw Brielle) [met een correctie door de redactie op p. 111].

Willem Frederik Hermans
,
Den blinden fotografen
In:
Moderna Holländska berättare; i urval av Sven Delblanc och Marguérite Törnqvist ; till svenska av Marguérite Törnqvist
Stockholm (p. 42-68)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Vert. van: De blinde fotograaf (Een landingspoging op Newfoundland).

Dini Hogenelst
,
De steen der wijzen
In:
Een boek vol fouten: meningen over, bedenkingen bij en herinneringen aan W.F. Hermans' 'Nooit meer slapen'; verzameld door het gelijknamige dispuut; [red.: Casper Gijzen, Johan den Hartog en Arjan Berben]
Nooit Meer Slapen[Leiden] , [1992] (p. 11-13)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

A.J. Jelsma
,
Het geweten van een auteur
In:
Literatuur en ethiek; onder red. van H. van der Ent; met medew. van J.G. Bomhoff ... [et al.]
Den Haag , [1977] (p. 117-128)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

ethiek
Annotatie(s):
O.a. over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

Martien J.G. de Jong, Erik Vermeulen, Willem Glaudemans, Leo Geerts
,
De waarheid(?) omtrent Richard Simmillion : een essay over een onvoltooide autobiografie van Willem Frederik Hermans (Bibliofiel; 9)
In:
De PromBaarn , cop. 1986 (117 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

personage - Richard Simmillion
;
autobiografisch element
Internet:
/tekst/jong044waar01_01/
Annotatie(s):
Bevat gesprekken met W.F. Hermans over het onderwerp.

Recensies door: Erik Vermeulen in: Randschrift 4 (1987) 15 (februari-maart), p. 33; Willem Glaudemans in: Literatuur 4 (1987) 5 (september-oktober), p. 301-304; Leo Geerts in: Deus ex mach.: 11 (1987) 44 (oktober-december), p. 91-93.

K.F.
,
Speuren door een rag van woorden
In:
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Raster (tijdschr.)
Annotatie(s):
Over: Willem Frederik Hermans. [onder red. van H.C. ten Berge]. Amsterdam, 1971. (Themanummer Raster 5 (1971), 2 (zomer)).

In de rubriek 'Leestafel', onder de kop 'Raster'.

Huug Kaleis, Koen Vermeiren, Martien J.G. de Jong, Joris Gerits, Frans A. Janssen, Bart Vervaeck
,
De God Denkbaar verklaard : essays over W.F. Hermans (Synopsis)
In:
De ArbeiderspersAmsterdam , cop. 1987 (203 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
P. 7-13 Op zoek naar de Onzichtbare Man: [inleiding].

Recensies door: Koen Vermeiren in: Kreatief 21 (1987) 5 (december), p. 113-117; Joris Gerits in: Boekengids : algemeen Nederlands critisch-bibliografisch tijdschrift 66 (1988) 3 (maart), p. 213-215; Frans A. Janssen in: Literatuur 5 (1988) 4 (juli-augustus), p. 253-254; Bart Vervaeck in: Yang: 24 (1988) 138 (juli-september), p. 72-73; Martien J.G. de Jong in: Dietsche warande Belfort: 133 (1988) 7 (september), p. 530-536.

Samenvatting:
Het boek bevat de volgende artikelen: Inleiding: Op zoek naar de Onzichtbare Man (p. 7-13) Hoofdstuk 1: Een leerling van de dorpsgek (p. 14-20); Naschrift in 1986: Paranoia & Horror Psychologiae (p. 20-42, noten p. 172-174). Hoofdstuk 2: De God Denkbaar uit zijn droom ontwaakt (p. 43-73, noten p. 174-185). Hoofdstuk 3: Vijfendertig jaar W.F. Hermans of: Forum overtroffen (p. 74-91, noten p. 185-191). Hoofdstuk 4: Vade retro Satanas! (p. 92-148, noten p. 192-199) Hoofdstuk 5: Ik draag een helm met vederbos (p. 149-171, noten p. 200-203 In zijn inleiding, getiteld ‘Op zoek naar de Onzichtbare Man’, verklaart Huug Kaleis dat hij deze verzameling essays beschouwt als een zoektocht naar de onzichtbare man, de raadselachtige Willem Frederik Hermans. Kaleis doet verslag van zijn pogingen om zoveel mogelijk de vanuit het verborgene komende stemmen van Hermans op te vangen. Daarbij vergelijkt hij schrijvers met misdadigers: ze komen steeds, dwangmatig, naar dezelfde plek van de misdrijf terug en onthullen daarbij op den duur hun verborgen motieven. In zijn boek Schrijvers binnenste buiten uit 1969 betitelde hij zijn methode als psychokritiek. Hij zette zich daarbij af tegen de close-readers van Merlyn. Kaleis’ essay, ‘De God Denkbaar uit zijn droom ontwaakt’, publiceerde hij in 1970 in Tirade (14 (1970) 161 (nov) 525-548). Het was het eerste essay waarin het hele werk van Hermans, voorzover tot in dat jaar bekend, werd behandeld. Hij neemt het in herziene vorm, aangevuld met noten, als hoofdstuk 2 van zijn bundel op. Bij verschijnen in 1970 lokte het stuk kritische reacties uit. Een daarvan was van de hand van J.J. van Dijk onder de titel ‘W.F. Hermans: de geheimzinnige dorpsgek’ (in: Hollands maandblad: 12 (1970-1971) 279 (feb 1971) 30-37) . Kaleis’ polemische repliek op dit stuk ‘Een leerling van de dorpsgek’ (Hollands maandblad: 12 (1970-1971) 280 (mrt 1971) 27-30 ) heeft hij nu opnieuw afgedrukt, ter verduidelijking en verdediging van zijn psychokritische aanpak en van zijn positie in de literaire kritiek. Dit geldt nog sterker voor het naschrift uit 1986. Deze repliek en het naschrift uit 1986, getiteld ‘Paranoia & Horror Psychologiae’ vormen samen hoofdstuk 1. De andere stukken in de bundel, ‘Vijfendertig jaar W.F. Hermans, of Forum overtroffen’ uit 1981 (in de bundel hoofdstuk 3) en ‘Ik draag een helm met vederbos’ uit 1986 (in de bundel hoofdstuk 5) spreken volgens Kaleis voor zichzelf. Dit geldt niet voor ‘‘Vade retro Satanas!’ (hoofdstuk 4) , waarin hij zich keert tegen een nieuwe generatie critici, door wie Hermans volgens Kaleis opnieuw betwist en miskend wordt. Hij eindigt zijn inleiding met het uitspreken van zijn vaste wil om W.F. Hermans te blijven verdedigen en te blijven verklaren. De hoofdstukken zijn afzonderlijk samengevat, met uitzondering van hoofdstuk 1 en hoofdstuk 2 die in samenhang zijn besproken (Kaleis De God Denkbaar uit zijn droom ontwaakt). Zie voor de samenvattingen van hoofdstuk 3 (Kaleis Vijfendertig jaar), 4 (Kaleis Vade retro Satanas!) en 5 (Kaleis Ik draag een helm met vederbos) aldaar. Koen Vermeiren opent zijn recensie van de bundel van Kaleis In: Kreatief: 21 (1987) 5 (dec) 113-117) met een kritische opmerking over de gehele Noordnederlandse literatuurkritiek in dag- en weekbladen. Het valt hem op dat de critici meer bezig zijn met elkaar in de haren te vliegen dan om het gelezen werk te bespreken. Het blijkt de gewoonte in elke recensie het halve literaire wereldje te bekladden en beschimpen met hatelijke oprispingen die alleen maar een emotionele oorsprong hebben. Men lijkt het als een uiting van levenslust te beschouwen, in tegenstelling tot de brave, bezadigde Vlamingen die niet kunnen polemiseren. ‘Over de dag- en weekbladkritiek in Vlaanderen valt inderdaad weinig te zeggen, aangezien die bijna niet bestaat’, aldus Vermeiren, die de polemiek in Nederland echter kleinzielig, vol ressentimenten noemt. Wat er in literaire tijdschriften en essaybundels wordt gepubliceerd, noemt hij van een andere orde, die zijn meestal het resultaat van serieuze kritische arbeid. Hij was dan ook verbaasd toen hij de bundel van Kaleis las. Vermeiren zelf heeft meer dan gemiddelde belangstelling voor het werk van Hermans, hij heeft in 1986 een boek over Hermans en Wittgenstein gepubliceerd, de bewerking van een doctoraal proefschrift (Hes, 1986) dat matig en oppervlakkig werd gerecenseerd. Kennelijk te moeilijk en te diepgravend, meent Vermeiren. De auteur verwachtte veel van de bundel van Kaleis, op de markt gebracht door een gerenommeerde uitgeverij, maar helaas blijkt de auteur helemaal af te glijden naar het bedenkelijke niveau van de Nederlandse literaire dagbladpers. Hij slaat wild om zich heen in zijn strijd tegen andere recensenten en literatuurwetenschappers, en is niet in staat enige kritische afstand te bewaren tegenover het werk van Hermans, die hij verafgoodt. De aankondiging dat het boek van Kaleis het hele oeuvre van Hermans zou omvatten, klopt ook niet. Vermeiren heeft ook z’n bedenkingen tegen de werkwijze van Kaleis, z’n psychokritische methode. Een psychologische analyse van proza kan resultaten afwerpen, maar het is wel glad ijs. Bovendien had Hermans zelf grote bezwaren tegen de psychologie als wetenschap. Kaleis herleidt vrijwel het gehele werk van Hermans tot het hoofdthema van de almacht. Dit lijkt Vermeiren een ontoelaatbare veralgemening. Vervolgens gaat Vermeiren in op Kaleis’ reactie op Vermeirens eigen werk. Deze reactie vindt hij te gemakzuchtig. Aan de ene kant probeert Kaleis, die volgens Vermeiren weinig van Wittgenstein begrijpt, in zijn reactie (een voetnoot) de fundamenten waarop Vermeirens interpretaties steunen aan het wankelen brengen, aan de andere kant spreekt hij van scherpzinnige, boeiende, wetenschappelijke beschouwingen die hij vervolgens gebruikt om er Jap Goedegebuure mee om de oren te slaan. Veel geschreeuw en weinig wol, is de conclusie van Vermeiren. Joris Gerits (Boekengids: 66 (1988) 3 (mrt) 213-215) geeft in het kort de inhoud van de bundel weer en beperkt zich in zijn commentaar tot de opmerking dat het werk van Hermans ook een aanleiding en voorwendsel voor Kaleis is om zijn eigen opvattingen over literatuur onder de aandacht te brengen. Frans A. Janssen (Literatuur: 5 (1998) 4 (juli-aug) 253-254) noemt de essays goed geschreven. Verder hebben ze geen literair-wetenschappelijke pretenties en een polemische toon. Ze bevatten volgens hem een aantal treffende karakteriseringen. Drie van de gebundelde artikelen kunnen als substantiële beschouwingen worden aangemerkt, de twee overige vormen polemisch lawaai, ook al bevat een lang stuk tegen de critici Goedegebuure en Peters een lezenswaardige beschouwing over Geyerstein’s dynamiek. Janssen noemt de psychologische (hier in feite psychoanalytische) benadering van het werk van Hermans op zichzelf een welkome aanvulling op de reeks studies over een auteur die meer dan eens gewezen heeft op de grote betekenis van Freud voor symbolen in zijn werk. Kaleis wijst in wat Janssen het kernessay van de bundel noemt (‘De God Denkbaar uit zijn droom ontwaakt’) op het hoofdthema in het werk van Hermans; het Freudiaanse thema van de Almacht, ‘de dodelijke gewonde narcistische Almacht’. De beschouwingen van Kaleis zijn acceptabel tot het moment waarop hij roman- en verhaalpersonages gaat identificeren met de schepper ervan. Zo vermeldt Kaleis dat zijn analyse van de hoofdpersoon van het verhaal Manuscript in een kliniek gevonden ook geldig is voor de ‘satanische’ auteur Hermans die een bladzijde verderop zonder enige ironie een ‘anaal-erotisch karakter’ wordt toegeschreven (geheel conform de ideeën van de psychokritische school, voegt Janssen eraan toe). Verhelderend noemt hij het opstel over Hermans’ schrijverschap, ‘Ik draag en helm met vederbos’. In een derde opstel, ‘Vijfendertig jaar W.F. Hermans of: Forum overtroffen’, wordt gesteld dat Hermans de meest rigoureuze verwezenlijking van Forum is die zich laat denken: vorm en vent verenigd. Wie Hermans’ opvattingen over Forum kent, zal het niet met deze opvattingen eens zijn. Ondanks de genoemde bezwaren is dit boek, meent Janssen, juist door zijn psychoanalytische benaderingswijze, heel welkom. Bart Vervaeck (Yang: 24 (1988) 138 (juli-sep) 72-73) meent dat Kaleis zich wil opwerpen als opperpriester van de God Hermans die het domme volk (de lezers) het woord van God/Hermans zal uitleggen. Hij doet dit niet via de literatuurwetenschap (‘deze geleerde aangelegenheid’), maar bedient zich volgens Vervaeck van orakeltechniek: het duiden van beelden en gebeurtenissen als symbolen van een dieper liggende werkelijkheid, met name het onbewuste. Uit de concrete toepassing blijkt dat die benadering weinig meer is dan een vulgariserende toepassing van enkele alom bekende freudiaanse concepten, meent Vervaeck, die vindt dat dit met Freud weinig meer te maken heeft. Hij vindt de stijl van Kaleis vermoeiend. Het is iemand die het altijd beter weet dan anderen en zich bovendien overgeeft aan een vrijwel eindeloze reeks scheldpartijen, met name tegen Carel Peeters en Jaap Goedegebuure. Ook de studie van G.F.H. Raat kan geen genade vinden. Wat Kaleis hier tegenoverstelt, is bedroevend van kwaliteit, meent Vervaeck. Bij dit alles komt nog de blinde verering die dienaar Kaleis voelt voor zijn Heer, Hermans. Wie zich niet stoort aan de bijna hysterische stijl, kan hier en daar iets interessants vinden, bijvoorbeeld het essay over Geyerstein’s dynamiek. Verder is het vooral een vertoon van kleinzieligheid, besluit Vervaeck. Martien de Jong tenslotte (Dietsche warande & Belfort: 133 (1988) 7 (sep) 530-536) begint zijn recensie met de opmerking dat Kaleis in zijn essaybundel Schrijvers binnenste buiten uit 1969 niet alleen een aanval deed op de cultus van autonomie en close-reading in de toenmalige literaire kritiek, maar ook een pleidooi hield voor een subjectieve omgang met literatuur. Hij kondigde daarbij zij eigen methode aan, de psychokritiek, die teruggaat op de Franse criticus Charles Mauron. De Jong meent dat Kaleis Maurons theorie verkeerd heeft begrepen en zijn praktijk verkeerd nagevolgd. Volgens De Jong heeft de literatuurbeschouwing van Kaleis heel wat minder te maken met Charles Mauron, dan met de persoonlijkheid-toetsende, levensbeschouwelijk georiënteerde kritiek van Menno ter Braak en diens profeet H.A. Gomperts, over welke figuren, meent De Jong, Kaleis’ eerste bundel dan ook een paar interessante stukken bevatte. In zijn nieuwe bundel likt Kaleis naar boven (Hermans) en trapt naar beneden (andere critici). De kracht en de zwakte van de beschouwingen van Kaleis, die een groot kenner is van het werk van Hermans, worden veroorzaakt door de fanatieke eenzijdigheid waarmee hij dat werk aanpakt. Kaleis verdedigt zijn freudiaanse eenzijdigheid door een beroep te doen op uitspraken van Hermans zelf, maar gaat daarin volgens De Jong nogal selectief te werk. Naast de citaten die Kaleis geeft zijn andere uitspraken van Hermans te leggen, waarin deze zich heel wat minder enthousiast toont dan Kaleis over de biografische literaire kritiek die gericht is op het zielenleven van de auteur.
Huug Kaleis, Wilbert Smulders, Frans Ruiter, Ineke Bulte, G.F.H. Raat, Frans A. Janssen
,
De vervalste wereld van Willem Frederik Hermans (Kritische studies)
In:
Huis aan de Drie Grachten[Amsterdam] , cop. 1985 (206 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook verschenen als proefschrift Nijmegen.

P. 200-205 Bibliografie; p. 206-210 Register; p. 211-212 Summary.

Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Recensies door: Wilbert Smulders in: Nieuwe taalgids 79 (1986) 5 (september), p. 461-466; Frans A. Janssen in: Spektator 16 (1986-1987) 4 (maart 1987), p. 310-311.

Reacties: Het laatste woord heeft het eerste: over een verhalenbundel van W.F. Hermans, door Ineke Bulte. Leiden, 1987; Paranoia & horror psychologiae, door Huug Kaleis. In: Kaleis, Huug. De God Denkbaar verklaard: essays over W.F. Hermans. Amsterdam, 1987, p. 20-42; Ingewikkelde herhalingen: Preambule in analyse, door Frans Ruiter in: Spektator 16 (1986-1987) 4 (maart 1987), p. 245-256.

Samenvatting:
Raat zegt in de 'Summary' van zijn proefschrift (proefschrift Nijmegen, promotor: prof. K. Fens) dat hij de narratologische modellen van Schmid en Bal met elkaar vergelijkt. Het betreft hier: Wolf Schmid. Der Textaufbau in der Erzählungen Dostoevskijs. München, 1973, en: Mieke Bal. Narratologie: essais sur la signification narrative dans quatre romans modernes. Paris, 1977. In zijn 'Inleiding' geeft Raat de volgende motivering van zijn onderzoek: "De literatuurwetenschap vervult een niet te onderschatten taak met het toegankelijk maken van als moeilijk geldende telksten. Aan deze nuttige arbeid hoop ik het mijne bij te dragen. De novellen in Paranoia zijn niet gemakkelijk; bovendien zijn zij, Het behouden huis uitgezonderd, niet verwend met interpretatieve aandacht. De bundel als geheel werd zelfs nog nooit onder de loep genomen." Hij noemt zijn studie een voorbeeld van een interpretatief gericht onderzoek. Juist omdat hij zich bewust is van de onzekerheden die kleven aan een dergelijk onderzoek, zal hij een optimale expliciteit nastreven, een handelwijze die hij verkiest boven "het 'oplossen' van de methodologische problemen door de interpretatie uit het domein van de literatuurwetenschap te weren. Als voorbeelden van "deze betreurenswaardige tendens" verwijst hij naar de publicaties van Elrud Ibsch (Literaire kritiek en literatuurwetenschap; of: touwtrekken om de tekst? In: Bzzlletin: 11 (1983) 102 (jan) p. 8-11) maar constateert tegelijkertijd dat de praktijk- waarin men rustig voortgaat met interpreteren - sterker is dan de theorie (zoals blijkt uit: Douwe Fokkema en Elrud Ibsch. Het Modernisme in de Europese letterkunde. Amsterdam, 1984 en uit het verschil tussen de 1e druk uit 1981 en de 3e, herz. dr. uit 1983 van: Jan van Luxemburg, Mieke Bal en Willem G. Wetsteijn. Inleiding in de literatuurwetenschap. Muiderberg (1981, resp. 1983). Raats proefschrift bestaat uit 3 delen: deel I Inleiding, deel II Analyse en interpretatie en deel III Besluit. In het eerste deel gaat hij uitvoerig in op Preambule, de eerste tekst uit de bundel Paranoia, in het tweede deel analyseert en interpreteert hij achtereenvolgens de novellen in de volgorde waarin ze in de bundel zijn opgenomen: Manuscript in een kliniek gevonden, Paranoia, Het behouden huis, Glas en Lotti Fuerscheim. Wilbert Smulders (Nieuwe taalgids: 79 (1986) 5 (sep) p. 461-466) constateert dat Raat het niet eens is met de verschillende onderscheidingen in het model van Bal maar na uitvoerige discussie toch het begrip 'focalisatie' overneemt. Smulders heeft bewondering voor de nauwkeurigheid en de vasthoudende manier waarop Raat zich aan de analyse en interpretatie van deze hermetische teksten heeft gewaagd. Op thematisch gebied doet hij tal van vondsten en legt hij veelvuldig verbanden die ook voor wie een andere visie heeft op de bundel als geheel, van blijvende waarde zijn. Smulders heeft echter kritiek op het uitgangspunt van Raat en dus op de opzet van de studie. Het uitgangspunt is de veronderstelling dat Preambule een inleidend essay is en dat het zich verhoudt tot de erop volgende teksten zoals (gedeelten van) bijvoorbeeld Antipathieke romanpersonages tot Conserve. Smulders vraagt zich af of dit stellige genre-oordeel geen interessante interpretatiemogelijkheden voor de bundel als geheel uitsluit. Los hiervan vindt hij Raats argumenten om Preambule als een inleidend essay te beschouwen summier en zeker niet afdoende. Smulders heeft de indruk dat in Preambule een subtiel spel met genre-conventies wordt gespeeld, een spel dat nauw aansluit met bij het thema 'systeem' dat in de tekst aan de orde wordt gesteld. Er lijkt hem sprake van ironie. Juist het intact laten van de problematische genre-status van Preambule had volgens Smulders de mogelijkheid geboden tot het leggen van een gecompliceerder verband met de overige teksten uit de bundel, met als resultaat een interessanter interpretatie van (sommige) novellen in de bundel. Zo vindt hij het jammer dat Raat in zijn analyse van Lotti Fuerscheim niets aanvangt met de discussie over de taalfilosofie van Ludwig Wittgenstein die daarin wordt gevoerd. Smulders suggereert dat beide taalverhalen, Preambule en Lotti Fuerscheim behalve door hun plaats in de bundel (resp. eerste en laatste tekst) ook verbonden worden door dezelfde ambigue verhaal/betoog-status. Smulders signaleert een cirkelredenering bij Raat. Doordat hij Preambule beschouwt als een essay dat een inleiding vormt op de erop volgende novellen, komt hij (te) gemakkelijk tot de slotsom dat de novellen de ideeën uit die inleiding illustreren. Het tweede punt van kritiek van Smulders betreft de werkwijze bij de analyses en interpretaties in het algemeen. Deze werkwijze komt voort uit de door Raat gekozen modellen. Schmids gelaagdheid biedt een duidelijk kader aan de interpretator, is weliswaar statisch maar laat hem vrij om in allerlei soorten teksten vooral verbanden van thematische aard te leggen. Met focalisatie echter heeft de verteltheorie weinig subtiele basisonderscheidingen definitief vastgelegd. Beide modellen lijden volgens Smulders aan de combinatie van schijnprecisie en gebrek aan flexibiliteit. Meer ondanks dan dankzij zijn begrippenapparaat toont Raat regelmatig zijn vindingrijkheid. Maar de vermeende plicht om de tekst zoveel mogelijk mimetisch thuis te brengen belet hem om door traditionele onderscheidingen heen te interpreteren, zoals H. Paardekooper-Van Buuren dat "op ongeëvenaarde wijze" deed bij De God Denkbaar Denkbaar de God (Hanneke Paardekooper-van Buuren. Wat stond er op de stempel van de boomvaren? In: Raam: (1971) 72 (feb-mrt) 34-42). Raats interpretatie van Manuscript in een kliniek gevonden wordt door Smulders vergeleken met de interpretatie van Hella Haasse die volgens hem een resultaat van een even hoog niveau via een 'open', flexibeler benadering bereikt (Hella S. Haasse. Het ondenkbare verhaal. In: Haasse, Hella S. Lezen achter de letters. Amsterdam, 2000, p. 126-139 (herziene tekst van artikel in: W.F. Hermans; red.: Daan Carstens ... [et al.]; met bijdragen van: Frans A. Janssen ... [et al.]. Speciaal nr. van: Bzzlletin: 13 (1984-1985) 126 (mei 1985) 29-32) . De meest geslaagde interpretatie van Raat betreft volgens Smulders het buitengewoon moeilijke Glas. Hij maakt de tekst hier inzichtelijk zonder nodeloos te preciseren. Volgens Smulders suggereert Raats officiële werkwijze door de mimetische dwang van de gekozen begrippen dat de verhalen uit Paranoia 'moeilijk' vertelde geschiedenissen bevatten die liefst zo snel mogelijk weer gewoon moeten worden gemaakt. Zijn officieuze, praktische werkwijze laat zien dat hij vaak bij de analyse en interpretatie van de verschillende verhalen op gelukkige wijze tegen zijn eigen regels zondigt. "Juist daarom is het jammer dat hij zich in zijn theoretische beschouwing niet gericht heeft op het expliciteren van de conventies die hij, altijd impliciet, bij zijn thematische interpretaties als leidraad hanteert. Dit had zijn interpretaties niet alleen controleerbaarder maar ook flexibeler gemaakt." Smulders' conclusie luidt dat er ook een andere visie op de bundel mogelijk en noodzakelijk is, een opvatting waarbij, vooral ten aanzien van Preambule en Lotti Fuerscheim genre-bepalingen vindingrijker worden gehanteerd. Raat sluit nu interessante mogelijkheden uit. Maar ondanks zijn kritiek op het statische karakter van de door Raat gehanteerde begrippen blijven diens observaties en interpretaties van belang, meent Smulders. Frans A. Janssen (in: Spektator: 16 (1986-1987) 4 (mrt 1987), p. 310-311) noemt het thema van de onkenbaarheid van de wereld een constante in het werk van Willem Frederik Hermans. Dit thema is in een zeer bijzondere vorm aanwezig in de vijf in Paranoia bijeengebrachte verhalen die zich - de titel verwijst er al naar - voor een groot gedeelte op het gebied van zin en waanzin afspelen. Volgens Janssen heeft Hermans juist met het oog op het psychopathologisch aspect van deze verhalen zijn essay-achtig voorwoord (Preambule) geschreven: hij wil met deze korte inleiding een verkeerde interpretatie voorkomen en legt er de nadruk op dat de zogenaamde pathologische wereld exemplarisch is voor de zogenaamde echte wereld. Janssen vindt het merkwaardig dat Raat niet op dit aspect wijst. Bovendien vindt Janssen het opvallend dat Raat zo goed als niets zegt over het interpreteren als literatuur-wetenschappelijk handelen: "hij laat een verantwoording van zijn positie onder de thans vigerende 'vormen van literatuurwetenschap' achterwege." Raat maakt in zijn analyse van de vijf verhalen duidelijk dat ze handelen over de onverenigbaarheid van verschillende visies op de werkelijkheid, waarbij de aangenomen scherpe scheidslijn tussen gek en 'normaal' ondermijnd wordt. Janssen mist aandacht voor het type personage van de miskende halfgod, genie en mislukkeling, het wonderkind dat een total loss wordt. Bovendien is volgens hem de interpretatie van het slot van Paranoia, de zelfmoord van de held, onjuist: diens woorden 'Ik kon niet anders' slaan op zijn desperate destructieve handelwijze in het algemeen en niet op het gekozen middel tot zijn zelfmoord. Maar Janssen heeft bewondering voor Raats analyse en interpretatie van Glas. De zorgvuldige en gedegen analyse en interpretatie die het hoofddeel van dit proefschrift vormen, vindt hij merendeels overtuigend, in het bijzonder doordat Raat voortdurend uitgaat van het spel tussen verteller en lezer. Aan de andere kant heeft het dwingen van alle verhalen in dezelfde thematiek iets kunstmatigs, in het bijzonder de interpretatie van Het behouden huis en van Lotti Fuerscheim. Janssen noemt de antwoorden op de door de auteur aan het begin gestelde vragen onbevredigend; aan de vraag naar de compositie van de bundel worden slechts enkele regels gewijd. Tenslotte noemt Janssen de stijl van het proefschrift moeizaam. Ineke Bulte buigt zich in 'Het laatste woord heeft het eerste: over een verhalenbundel van W.F. Hermans'. (Leiden, 1987) uitgebreid over de vraag of Preambule een verhaal is of een essay. Hermans zelf noemde Preambule een verhaal. Bulte is het met hem eens. Ze legt in haar opstel uit waarom en welk verschil het maakt. Volgens haar functioneert Preambule in hetzelfde verband als de vijf verhalen, en niet daarbuiten als een explicatie van hun verband. Ze geeft een literaire interpretatie van Preambule en bekijkt vervolgens de functie van Preambule in het geheel van de bundel. Bulte komt bij de verhalen tot andere interpretaties dan Raat. Zij gaat niet in discussie met de bestaande interpretaties en verwijst naar Raat die dat wel heeft gedaan. In de slotsom stelt Bulte dat ze het volstrekt niet eens is met Raat waar hij stelt dat in Lotti Fuerscheim de schijnorde van het verhaal vernietigd wordt. [Zie voor een uitgebreidere samenvatting van het opstel van Bulte en de recensies en reacties : Ineke Bulte. Het laatste woord heeft het eerste: over een verhalenbundel van W.F. Hermans. Leiden, Dimensie. 1987. NIWI-samenvatting]. Huug Kaleis reageert in een opstel getiteld Paranoia & horror psychologiae (in: Huug Kaleis. De God Denkbaar verklaard: essays over W.F. Hermans. Amsterdam, 1987, p. 20-42) op het proefschrift van Raat. Kaleis constateert een betreurenswaardige Horror Psychologiae die de methoden blijven kenmerken waarmee het werk van W.F. Hermans wordt benaderd door academici, uiteraard in overgrote meerderheid neerlandici. Behalve uit het woord vooraf blijkt volgens Kaleis nergens dat Raat de schrijver bewondert, hij vindt zelfs dat Raat het mooiste en duisterste van Hermans misbruikt voor z'n wetenschappelijke doeleinden. Hermans is omgedoopt tot 'abstracte auteur', een bewonderende lezer ontbreekt en is vervangen door een 'abstracte lezer'. Volgens Kaleis wordt omslachtig vastgesteld wat de 'common reader' al lang had begrepen en eindigt Raat daar waar de eigenlijke taak van de specialist dient aan te vangen. Die zou moeten verklaren wat die krankzinnigheid is, de paranoia die al deze verhalen van Hermans doorspookt. De beste lezer van Paranoia is zeker niet de 'abstracte lezer' maar de paranoïde lezer, een lezer die de paranoia uit eigen ervaring kent of zich op zijn minst theoretisch op de hoogte heeft gesteld van het klinische verschijnsel paranoia. Kaleis mist de verwijzing naar buitenlandse literatuur, waar juist de paranoia de voorkeur van de Franse surrealisten genoot, omdat deze de synthese toont van binnen- en buitenwereld, van verbeelding en werkelijkheid, zoals nagestreefd door het surrealisme. Voor hun artistieke activiteiten vonden ze een wetenschappelijke basis in Freud. Kaleis verwijt Raat niet dat hij, Hermans' belangstelling voor het hem verwante surrealisme kennende, dit alles niet weet, maar "wel de vanzelfsprekendheid, de typisch neerlandistische lulligheid, waarmee hij het per noot totaal laat afweten”: (Raat: "Ik hecht aan het woord "paranoia" en de afleidingen ervan in de conventionele, amateur-psychologische betekenis."). Raat heeft wel een musicoloog geraadpleegd, maar geen psycholoog en lijdt, zoals zovele neerlandici volgens Kaleis, aan Horror Psychologiae. Kaleis wilde hem de les lezen over zijn totale ignorantie inzake psychologie, maar - zoals hij zelf zegt - gedreven door een te onstuimige beleerzucht ontstond een essaytje over de betekenis van het oor in het werk van Hermans in relatie tot de paranoia. Vervolgens wijdt Kaleis uit over Het behouden huis en gaat in op Raats interpretatie - volgens hem gebaseerd op een merkwaardige misvatting - van het verhaal Glas. Kaleis haalt een recensie aan van Ton Anbeek (in Vrij Nederland van 7 juni 1986) waarin deze zegt dat men alleen maar respect kan hebben voor dit proefschrift. Anbeek heeft ook enige kritiek, namelijk dat Raat nogal preuts gebruik maakt van freudiaanse kennis. Hij verwijst daarbij naar een aardig opstel van Kaleis. "Vanzelfsprekend heeft Raat dat 'aardig opstel' van Kaleis niet gelezen, omdat het immers geen studie is met wetenschappelijke pretentie.", zo luidt het commentaar van Kaleis. Hij vindt dat literatuurwetenschappers als Raat het belangrijkste ontgaat, de ziel van de letterkunde. [Zie voor een uitgebreidere samenvatting van de bundel van Kaleis en de recensies erop: Huug Kaleis. De God Denkbaar verklaard: essays over W.F. Hermans. Amsterdam, 1987. NIWI-samenvatting]. Frans Ruiter (Ingewikkelde herhalingen: Preambule in analyse. In: Spektator: 16 (1986-1987) 4 (mrt 1987) 245-256) treedt in discussie met Raat over de vraag naar de compositie van de bundel Paranoia als geheel. Hij voert argumenten aan voor de stelling dat Preambule op een complexe wijze verweven is met de verhalen uit de bundel, met name met het slotverhaal Lotti Fuerscheim. Volgens Ruiter geeft dit verhaal een ironische weerspiegeling van de problematiek uit Preambule. De 3 vragen die Raat zich stelt op grond van de openingstekst, Preambule, zijn: 1. In hoeverre keren de kennistheoretische ideeën uit de Preambule terug in de thematiek van de novellen uit Paranoia? 2. In welke mate liggen de kennistheoretische denkbeelden uit de Preambule ten grondslag aan de positie waarin de lezer van de novellen uit Paranoia wordt gemanoeuvreerd? 3. Vertoont de bundel Paranoia een bepaalde compositie en, zo ja, van welke aard is zij? Ruiter beweert niet dat het ongepaste vragen zijn, maar dat het om niet meer gaat dan het testen van een hypothese die op zich niet nieuw is. Deze hypothese ligt volgens Ruiter vervat in het gangbare beeld van opmerkelijke consistentie dat van de auteur Hermans bestaat. De werkelijk interessante vraag is volgens hem of er een nauwer verband bestaat tussen Preambule en de novellen, dan die tussen externe poëtica en literaire praktijk. Ofwel: vertoont de bundel een bepaalde innerlijke samenhang? Ruiter wil de samenhang niet stellen in termen van 'theorie en praktijk', maar juist ingaan op de verwarring van de lezer als de ik uit Preambule eerst stelt dat de verhalen niets met zijn persoonlijke lotgevallen te maken hebben, om dit hierna direct weer in twijfel te trekken. Ook Raat constateert deze verwarring maar hij opteert al snel voor de meest voor de hand liggende relatie, namelijk dat de thematiek van de novellen overeenkomt met de kennistheoretische ideeën uit de Preambule. Door deze optiek te kiezen maakt Raat het zichzelf onmogelijk aan de gesignaleerde verwarring een zinvolle betekenis te geven. De vraag naar de innerlijke samenhang die Raat zich stelt, is de vraag naar de compositie. Daarom vindt Ruiter het teleurstellend dat deze vraag slechts in een halve bladzijde wordt beantwoord, en bovendien onbevredigend: "Bevangen als hij is door zijn uitgangspunt kan hij niet inzien dat dit uitgangspunt langzamerhand door zijn eigen analyse aan het glijden is geraakt." Dit laatste opent volgens Ruiter het uitzicht op een veel bevredigender beantwoording van zijn eigen vraag. "Want: Wat als Preambule slechts in schijn een preambule was? Wat als in Lotti Fuerscheim pas de waarheid over Preambule aan het licht komt, gelijk de waarheid van Absalom pas in het woord kapsalon?" Ruiter zelf noemt het verwarrende vragen, niet gemakkelijk te beantwoorden. Een mogelijke ingang tot een antwoord lijkt te zijn om Preambule niet meer met de uitzonderlijke status van essay apart te zetten. Ruiter wil nagaan of het voor de rest van de bundel zo succesvol door Raat gehanteerde narratologische instrumentarium ook op dit stukje tekst greep kan krijgen. Het gaat hem daarbij niet om het strikte tegendeel van Raat te beweren, maar om de verstriktheid tussen diskursiviteit en narrativiteit aan het licht te brengen, "een verstriktheid die niet zonder consequenties blijft." Raat heeft zich beziggehouden met dit probleem, maar in de volgens Ruiter twijfelachtige vorm van een zwart/wit vraagstelling: is Preambule een verhaal of is het een essay? Bij het antwoord op deze vraag beslist niet een uitputtend onderzoek van de tekst maar de wet van de meerderheid: J.J. Oversteegen, Michel Dupuis, Frans A. Janssen, H.A. Gomperts en alle recensenten spraken van een essay. De enkeling die van een verhaal sprak (Gerrit Kouwenaar in Vrij Nederland van 27 maart 1954) wordt - volgens Ruiter veelbetekenend - in een noot weggemoffeld. Ook de auteur zelf, Willem Frederik Hermans, die zegt dat Preambule eigenlijk een verhaal op zichzelf is, maakt dan weinig kans meer. Er worden summier twee meer substantiële argumenten genoemd, maar Ruiter ziet tegenindicaties. Hij ziet een narratieve gelaagdheid die gelegenheid biedt tot extra betekenisvorming. In zijn paragraaf 'Preambule als verhaal' neemt hij deze mogelijkheid dan ook nogmaals onder de loep, vooral omdat de vraag van Raat naar de compositie van de bundel, een dergelijk karig antwoord krijgt dat argwaan ontstaat over de aanname van Raat – dat Preambule een essay is. De tekst leent zich echter ook voor een lezing als fictie en er is een differentiering aan te brengen tussen het ik-personage en een abstracte auteur. Na vergelijking van Preambule en Lotti Fuerscheim komt Ruiter tot de constatering dat de lezer aan de uiteinden van het boek geconfronteerd wordt met twee sterk op elkaar betrokken uitspraken. Het is eerder Lotti Fuerscheim dat een preambule vormt ten opzichte van Preambule. De contouren van het binnen de bundel vallen van een verhaal en het buiten de bundel vallen van een essay beginnen te vervagen. Er is geen eenduidige waarnemingspositie (in dit geval die van de lezer). Niet de ik uit Preambule, maar de abstracte auteur van de gehele bundel is daarvoor verantwoordelijk. Ruiter noemt ook de verwijzing naar Freud een signaal van de abstracte auteur. De Freudiaanse 'analyse' van de ik-figuur (ordelijkheid, zuinigheid en eigenzinnigheid) laat zich zo gemakkelijk uitvoeren dat het erop lijkt dat het materiaal door de abstracte auteur als het ware reeds is klaargelegd. Preambule laat zich volgens Ruiter goed lezen als de apologie van een gek, niet om begrip op te wekken maar om aan te tonen dat de ik zelf niet gek is, maar dat eerder de anderen dat zijn. Er valt een ironische gelaagdheid aan te wijzen. Om een antwoord te geven op de vraag waartoe deze ironische gelaagdheid leidt, wendt Ruiter zich tot de laatste paragraaf, waarin de ik stelt dat de verhalen niets te maken hebben met zijn persoonlijke lotgevallen, maar vervolgens die bewering direct weer in twijfel trekt, hetgeen de lezer in verwarring brengt. De ik spreekt drie keer over zijn lotgevallen, een hint naar Lotti Fuerscheim. In dit verhaal komt het lot van de ik-verteller pas tevoorschijn. "Het werd zeer, zeer ingewikkeld". De bundel wordt in elkaar gewikkeld, Lotti Fuerscheim wikkelt zich om Preambule. Ruiter concludeert: "We kunnen vaststellen dat via een literaire toepassing van psychoanalytische middelen Preambule en Lotti Fuerscheim op een zeer specifieke wijze op elkaar betrokken worden.[...] Men zou kunnen zeggen dat in dit verhaal de twijfel uit de laatste paragraaf van Preambule gethematiseerd wordt." Volgens Ruiters is het enige wat er op zit in de vervalste wereld van Hermans om in een kringetje rond te draaien. En dit kringetje heeft hij met dit commentaar proberen te beschrijven. Willem Glaudemans (Literatuur: 4 (1987) 5 (sep-okt) 301-304) bespreekt het proefschrift van Raat tesamen met vier andere studies over Hermans. Hij noemt de interpretaties van de afzondelijke novellen goed gelukt. Raat blijkt zich daarbij niet te streng op zijn eigen verteltechnische begrippenapparaat te hebben vastgelegd. Hij heeft zich de vrijheid gegund om meer associatieve verbanden te leggen. Glaudemans roemt de glasheldere analyse van het duistere Glas. Hij vindt Raats poging om bij een verhaal als Manuscript in een kliniek gevonden en Lotti Fuerscheim het eigenlijk gebeurde te reconstrueren bepaald onnodig. Raat komt volgens Glaudemans onvoldoende zijn belofte na dat hij de samenhang van de bundel als geheel zal onderzoeken. In het derde deel van zijn studie geeft hij niet veel meer dan een compilatie van de conclusies bij de afzonderlijke interpretaties. Hij legt wel thematische verbanden maar de vraag waarom de verhalen in deze volgorde staan en hoe ze zich onderling verhouden, wordt niet beantwoord. Raat geeft onvoldoende argumenten om Preambule als toelichting op de novellen te lezen. Er is iets voor te zeggen om Preambule als een verhaal te beschouwen zoals Hermans in een interview en uitgever Van Oorschot op de flaptekst van de 1e druk ter overweging geven. Maar mede naar aanleiding van de studie van Raat is een discussie ontstaan over de genre-bepaling van Preambule, waaraan vooral F. Ruiter en W. Smulders een bijdrage hebben geleverd.
Samenvatting door auteur:
Raat 853089353 Ppn 853089353 Raat, G. F. H. De vervalste wereld van Willem Frederik Hermans. Amsterdam, 1985 Samenvatting auteur Versie 2004-06-21 The present study, De vervalste wereld van Willem Frederik Hermans (The Forged World of Willem Frederik Hermans), deals with <Hermanstitel>Paranoia</Hermanstitel> (Paranoia), a collection of short stories, published in 1953. <Hermanstitel>Paranoia</Hermanstitel> can be regarded as highly characteristic for the work of Willem Frederik Hermans. The five short stories are preceded by an introductory treatise, <Hermanstitel>Preambule</Hermanstitel> ('Preamble'), in which the author outlines his epistemological conceptions and his views on writing, based on these conceptions. The thesis under consideration attempts to find the answers to three questions. These questions are deduced from the <Hermanstitel>Preambule</Hermanstitel> in part I of the book, 'Inleiding' ('Introduction'). 1. To what extent do the epistemological ideas of the <Hermanstitel>Preambule</Hermanstitel> recur in the themes of the short stories in <Hermanstitel>Paranoia</Hermanstitel>? 2. To what extent do the epistemological notions of the <Hermanstitel>Preambule</Hermanstitel> underlie the position into which the reader of the short stories in <Hermanstitel>Paranoia</Hermanstitel> is manoeuvred? 3. Does <Hermanstitel>Paranoia</Hermanstitel> as a whole exhibit any particular composition, and if so, what is the nature of that composition? The last question is also raised by the striking fact that the tales collected in <Hermanstitel>Paranoia</Hermanstitel> are placed in chronological order (in accordance with the date of completion), with the exception of the last tale, <Hermanstitel>Lotti Fuehrscheim</Hermanstitel>. In order to anwer the three questions with due precision, a conceptual framework and terminology is elaborated to suit this purpose. To that end two narratological models are compared: Schmid (1973) and Bal (1977). The choice of the first model involves the acceptance of the parallel concepts 'implied reader' and 'implied author', but the rejection of a separate narratological layer for the 'focalizer' and his 'addressee'. It is also shown that the relationship of symmetry between focalization and narration, suggested by the parallel terms used in Bal (1977), does in fact only partly exist. At the end of part I an explanation is offered for the way in which the five short stories of <Hermanstitel>Paranoia</Hermanstitel> will be examined, in order to find the answers to the questions formulated above. In part II, 'Analyse en Interpretatie' ('Analysis and Interpretation') this inquiry is carried out. The tales are investigated in succession, in order to find out how the positions of the 'implied readers' can be defined, and which themes are being expressed. In part III, 'Besluit' ('Conclusion'), the data gathered in II are used to answer the questions raised in the introductory section of this study. As was to be expected, there appears to be a clear resemblance between the ideas put forward in the <Hermanstitel>Preambule</Hermanstitel> and the themes of the short stories: the impossibility to systematize the world in a non-arbitrary way, the resulting disputability of the conventional distinction between mental health and mental illness and the deception that inevitably clings to the use of language. The role of the 'implied reader' differs from story to story. In two of them, <Hermanstitel>Paranoia</Hermanstitel> ('Paranoia') and <Hermanstitel>Het behouden huis</Hermanstitel> ('The House of Refuge'), the reader is made clear that the protagonist is deluded in a world which he cannot grasp intellectually. The reader, on the other hand, knows exactly what happened. In the other stories, especially in <Hermanstitel>Lotti Fuehrscheim</Hermanstitel>, the 'implied reader' is able to establish the unreliability of the main characters and what they say, although he is unable to understand what precisely is going on. In that respect his position to a certain extent matches that of the protagonist. With regard to the composition of <Hermanstitel>Paranoia</Hermanstitel> it appears that, apart from what has been summarized in the previous two paragraphs, the place of <Hermanstitel>Lotti Fuehrscheim</Hermanstitel> as the last story of the book is a significant one. In <Hermanstitel>Lotti Fuehrscheim</Hermanstitel> any attempt to order reality as undertaken by the main characters, the narrator and the 'implied reader', is proven to be completely arbitrary. The epistemological nihilism, avowed in the <Hermanstitel>Preambule</Hermanstitel>, reaches a climax in this closing story.
Paul Kempers, Betty van Garrel, Petra Hunsche
,
Oey Tjeng Sit: 'de beelden die een kunstenaar produceert, verbeteren zijn gezichtsvermogen'; samengest. door Paul Kempers; met bijdragen van Betty van Garrel en Thomas Niggl
In:
De VingerpersAmsterdam , cop. 1990 (136 p.)
Vorm:
Monografie
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oey Tjeng Sit

Podium (tijdschr.)
;
kunstgeschiedenis
G. Knuvelder
,
Aanhangsel bij Hermans en Mulisch
In:
Knuvelder, Gerard. Spiegelbeeld: opstellen over hedendaags proza en enkele gedichtenbundels
Den Haag , [1964] (p. 148-155)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Mulisch, Harry
;
Hermans, Willem Frederik

thema - mensbeeld
G. Knuvelder
,
W.F. Hermans
In:
Knuvelder, Gerard. Spiegelbeeld: opstellen over hedendaags proza en enkele gedichtenbundels
Den Haag , [1964] (p. 95-127)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Enigszins gewijzigde tekst van artikelen gedeeltelijk eerder verschenen in De Tijd, 23 augustus 1957 en 15 juni 1957.

Gerrit Komrij, Wilbert Smulders, Oek de Jong, Wim Berkelaar, Jan Kuijper, Heleen Pott, Arnold Heumakers
,
Zijn muze was een harpij : over het wereldbeeld van W.F. Hermans
In:
Uitgeverij KU NijmegenNijmegen , cop. 1998 (31 p.)
Vorm:
Monografie/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Kellendonklezing, gehouden in februari 1998.

Ook in: Revisor 25 (1998) 2 (juni), p. 6-24.

Reacties: Hemelvrees, door Jan Kuijper. In: Revisor 25 (1998) 2 (juni), p. 26-27; Bruintje Beer op de divan, door Heleen Pott. In: Revisor 25 (1998) 2 (juni), p. 28-29; Het charisma van een nuchterling: over het wereldbeeld van Willem Frederik Hermans, door Wilbert Smulders. In: Revisor 25 (1998) 2 (juni), p. 30-42 (reactie hierop: Antwoord aan Kuijper, Pott en Smulders, door Oek de Jong. In: Revisor 25 (1998) 3 (augustus), p. 78-82); Een metafysica van de strijd, door Arnold Heumakers. In: Revisor 25 (1998) 4 (augustus), p. 81-85; Uitgeblust nihilisme: over W.F. Hermans, zijn biograaf, zijn bewonderaars en zijn critici, door Wim Berkelaar. In: Vooys 17 (1999) 3-4 (december), p. 30-37.

Reactie (zelfstandig verschenen): Komrij, Gerrit. De tranen der ecclesia's. Amsterdam [etc.], 1999; reactie hierop: Komrij laat zijn licht schijnen, door Oek de Jong. In: Revisor 27 (2000) 1 (februari), p. 69-72.

Samenvatting:
Voor veel van mijn generatiegenoten was Willem Frederik Hermans een belangrijke figuur, zo begint Oek de Jong – die zelf van 1952 is – zijn Kellendonklezing 1998 over het wereldbeeld van deze auteur. Van De tranen der acacia’s(1949) tot Herinneringen van een engelbewaarder(1971), het stond allemaal in de kast bij vele vlak-na-de-oorlog-geborenen. Maar op een gegeven moment hield het op. Door Hermans leerde je op jonge leeftijd het moderne wereldbeeld kennen, zo vervolgt De Jong. Hij stelde een nihilistische visie tegenover het idealistische en metafysische wereldbeeld dat tot in de jaren zestig dominant was. Hij beïnvloedde schrijvers als Frans Kellendonk, Gerrit Krol en Adri van der Heijden. Hermans vernieuwde het essayistisch schrijven, introduceerde een nieuwe polemische stijl. Hij was een groot schrijver, omdat hij een tijdperk wist te beheersen. De Jong was twintig toen hij voor het eerst iets van Hermans las: Een wonderkind of een total loss(1967). Deze verhalen vond De Jong ontluisterend, verontrustend en ook opwindend, zo’n vernietigende blik. De meeste indruk maakte het autobiografische De elektriseermachine van Wimhurst. Het is het verhaal van een jeugd die door liefdeloosheid, onbegrip, tegenwerking en domheid wordt verpest. “Meer dan dertig jaar na dato raakt de schrijver bij het vertellen ervan opnieuw vervuld van woede en haat”, schrijft De Jong. Hij leest hierna nog heel wat van Hermans maar loopt tenslotte vast in De God Denkbaar Denkbaar de God(1956). In 1981, toen Hermans zestig werd, schreef De Jong een artikel over Hermans’ wereldbeeld voor Vrij Nederland (‘Een zwakker wordende houdgreep’, in Vrij Nederland van 5 september 1981). Hij las hem toen allang niet meer. Na Onder professoren uit 1974, “die oubollige satire op het academische milieu”, was hij afgehaakt. Hij werd nadien bij steekproeven in nieuw werk alleen maar pijnlijk getroffen door het vroegtijdig verval van Hermans’ schrijverschap. De Jong ergerde zich aan zijn grootheidswaan, de kleinzieligheid waarmee vetes in stand werden gehouden, het eeuwige zich te kort gedaan voelen. Hermans werd door de kritiek keer op keer gerekend tot de drie grootste prozaïsten van na de oorlog, maar voor De Jong maakte hij die reputatie vanaf het begin van de jaren zeventig nooit meer waar. Toch werd hij getroffen door Hermans’ overlijden in 1995. Hij weet nog precies waar hij zich bevond toen hij het bericht van zijn dood vernam. De Jongs belangstelling voor Hermans’ werk herleefde door het lezen van De tranen der acacia’s, zijn eerste grote roman uit 1949, die hij om een of andere reden nooit had gelezen. Hij was verrukt, en dacht: godverdomme, wat goed! Hij vond het fantastisch goed geschreven, een filmische stijl. Er was geen roman die zo sterk wist over te dragen wat ‘oorlog’ is. De Jong wilde “meer van die magisch-realistische beelden van Amsterdam in de jaren veertig en vijftig, meer van dat heftige gemoedsleven waarvan ik getuige was geweest en meer van die intrigerende kilheid waarmee menselijke verhoudingen werden geschreven.” Hij vond die schoonheid in de bundel Paranoia uit 1953, in de daarin opgenomen verhalen Preambule met zijn fameuze en veel geciteerde zinnen, het sublieme Manuscript in een kliniek gevonden, en Het behouden huis, “in zekere zin allemaal oorlogsverhalen, schitterend, aangrijpend en terecht klassiek”. Hij begon Hermans te herlezen en al lezend stuitte hij overal op zijn wereldbeeld, dat hem steeds meer ging bezighouden. Het wereldbeeld van Hermans is een zeer persoonlijke creatie, en daarom moet degeen die iets over dit wereldbeeld wil zeggen, de verbinding leggen met de persoon van de schrijver. Sterker nog, alleen een dergelijke beschouwing is zinvol en interessant, meent De Jong. Bovendien geeft Hermans daar ook aanleiding toe: hij is bepaald niet een auteur die heeft geprobeerd schuil te gaan achter zijn werk. De veel geroemde samenhang in Hermans’ werk kon alleen maar ontstaan omdat het de uitdrukking is van zijn persoonlijke problematiek, meent De Jong. Hermans noemde zijn werk graag een ‘persoonlijke mythologie’. Hij zei ook dat de schrijver die de fictie tussen zichzelf en de lezer plaatst, kan doen en laten wat hij wil en daardoor in feite meer van zichzelf kan laten zien dan wie autobiografisch schrijft. Hermans’ minachting voor het autobiografisch schrijven komt voort uit het feit dat hij meer wilde laten zien dan met een autobiografie mogelijk is, hij vond dat eigenlijk een oppervlakkig genre. Hem interesseerde de diepten van het onderbewuste, de verborgen holen van de waarheid, en die boorde hij aan met behuilp van zijn verbeeldingskracht. De Jong meent dat het verhalende werk van Hermans bovenal de verbeelding is van het innerlijk drama van de schrijver. De enorme fascinatie die zijn werk oproept verklaart De Jong door het feit dat de lezer getuige is van dit drama, “waartoe het ontwerpen van een wereldbeeld behoort”. De Jong richt zich in zijn onderzoek naar Hermans’ wereldbeeld niet op het beeld van de volwassen schrijver, maar op het kind. Hij haalt Baudelaire aan, die schrijft dat zelfs het geringste kinderverdriet of de geringste kindervreugde door een uiterst verfijnde overgevoeligheid overmatig vergroot worden en later in de volwassen mens de basis voor een kunstwerk vormen. De Jong meent dat Baudelaire gelijk heeft, zeker als het gaat om oeuvres met een psycho-pathologische inslag zoals dat van Hermans. Deze wijst zelf ook in deze richting, meent De Jong, door in zijn Fotobiografie alleen zijn kinderjaren te behandelen. De Jong noemt Hermans’ koude en bekrompen ouders, die hem voornamelijk in de weg zaten. Hij haatte ze, zoals hij ook zijn zus haatte. Als jongetje meende hij een genie te zijn, niet als schrijver maar als natuurkundige ontdekker. Ook op het gymnasium is Hermans geïsoleerd, een streber. Na de zelfmoord van de verlegen en hoogbegaafde zus Corrie op 14 mei 1940 ontwikkelde Hermans voor zijn ouders “een bijna satanisch medelijden”. Tijdens de bezetting leert hij schrijven: een noodmiddel, zoals hij het zelf definieerde. Van de literator die aan het eind van de oorlog staat te trappelen om zich te manifesteren, kan volgens De Jong gezegd worden dat hij moeilijk in de omgang is, beschadigd door wat hij heeft meegemaakt. Hij is uiterst eerzuchtig en reageert op de geringste miskenning razend agressief. Hij is een zwartgallig romanticus, die zich gedreven voelt om alle idealen te ontmaskeren en elke hoop de bodem in te slaan. In zeker zin net zo verstokt als zijn ouders: alles wat hem overkomt bevestigt namelijk steeds zijn visie en wordt ondergebracht in steeds dezelfde schema’s die, ondersteund door wetenschappelijke en filosofische ideeën, gaandeweg de naam wereldbeeld krijgen. In 1946 publiceert Hermans een dichtbundel die hij Horror Coeli noemt, wat ‘schrik voor’ of ‘ afschuw van’ de hemel betekent. Horror Coeli blijkt de naam te zijn van een vrouw met een schimmelbleek gelaat. Zij leidt de dichter naar de onderwereld. De dichter probeert in zijn droom aan haar te ontkomen, maar ziet bij ontwaken in dat zij de enige voor hem is. Deze Horror Coeli, de vrouw uit dit jeugdwerk, vol zwarte romantiek, heeft De Jong herkend als Hermans’ muze. Zij is een harpij, een kwelgeest, aan wier macht hij niet kan ontkomen, de belichaming van zijn obsessie. Na deze gedichten volgen meer dan veertig boeken waarin de auteur volgens De Jong “met niet aflatende verbetenheid” zijn wereldbeeld heeft neergezet. De Jong onderscheidt twee delen in Hermans’ wereldbeeld: een filosofisch gedeelte waarin Hermans volledig steunt op andere denkers – materialisten en logisch-positivisten, en een gedeelte dat ‘de mens’ betreft en waarin de auteur vooral zijn persoonlijke opvattingen naar voren brengt. Hermans’ materialistische uitspraken als “de mens is een chemisch proces als een ander” waren gericht tegen het geloof in een onsterfelijke ziel of op zijn minst een geloof in een onstoffelijk ‘iets’ dat de materie te boven ging. Rond zijn twintigste was De Jong het met Hermans’ ontgoocheling eens. Maar vijfentwintig jaar later treffen Hermans’ apodictische uitspraken over ‘de mens’ hem allereerst als pompeus. Pathetisch, jeugdig en absolutistisch, maar bovenal een teken van somberheid en eenzaamheid, zoals Alfred Issendorf in Nooit meer slapen somber is en zichzelf in de ellende wil drukken. In 1949 las Hermans de ‘Tractatus’ van Wittgenstein en raakte erdoor gefascineerd. De ‘Tractatus’ werd geschreven door een jonge man, die meende met dit werk de filosofische problemen te hebben opgelost. Het is geschreven door een absolutist. Hermans was achtentwintig toen hij getroffen raakte door dit boek, en het was een blijvende liefde. Naast de ‘Tractatus’, en later de ‘Philosophische Untersuchungen’, was het ook Wittgenstein zelf die Hermans fascineerde: zijn genialiteit, de zelfmoord van drie broers, zijn interesse voor machines, logica en natuurwetenschap en bovenal het puntige van zijn stijl. Bovendien was Wittgenstein, evenals Hermans, bezeten van de vraag: wat is waarheid? Door Wittgenstein en door zijn wetenschappelijk werk kwam Hermans in aanraking met het logisch-positivisme, de filosofische school waarin men zich nadrukkelijk oriënteerde op de natuurwetenschap en een filosofie ontwierp die gebaseerd was op empirie, logica en rationaliteit. Hermans gebruikte het logisch-positivisme om er het geloof van christenen mee te attaqueren, metafysica en theologie belachelijk te maken en, in het algemeen, om al het zogenaamd ‘hogere’ of ‘diepere’ in de menselijke communicatie te ontmaskeren als onzin, stelt De Jong. Hij deed dat in essays en interviews, maar ook in de roman Nooit meer slapen. In de jaren zestig en zeventig verwierf hij zich hiermee groot gezag bij het intellectueel publiek. “Maar wat stelde zijn kritiek op religie en metafysica nu eigenlijk voor? Niet veel, kan ik u verzekeren”, meent De Jong. Volgens hem had Hermans over religie een weinig ontwikkelde opvatting en heeft hij over het metafysische nooit iets interessants beweerd. Hij gaat steeds op dezelfde dwaze manier tegen gelovigen tekeer en laat dan bijvoorbeeld, zoals in zijn essay Kardinaal Pölätüo, zien dat god alleen bestaat ‘in de taal’. Als logisch-positivist was hij bovendien zelf een gelovige en ging in zijn gebruik van logisch-positivistische ideeën schools, dogmatisch en volsterkt oncreatief te werk. Hij hield er een verbazingwekkend naïef godsbeeld op na. Op De Jong maakt de filosofische kant van Hermans wereldbeeld de volgende indruk: gedateerd, dogmatisch, eenzijdig. Hermans’ opvattingen over ‘de mens’ als de eeuwig bedrogene in een werkelijkheid die slechts als chaos omschreven kan worden, en waarin liefde iets is voor domme en bijgelovige vrouwen is, moeten volgens De Jong allereerst gezien worden als een provocatie, een reactie op het destijds heersende mensbeeld. Zijn mensbeeld lijkt allereerst en aanval, en wel op de idealist, in die dagen meestal synoniem met de christen. Het was volgens De Jong geen kwestie van misantropie, Hermans was niet als Céline – die hij overigens zeer bewonderde. Céline schold het mensdom verrot, en dat was het. Bij Hermans trilt er iets mee van ontzetting, wanhoop, droefheid zelfs. Op de achtergrond van zijn ontluisterende visie is er altijd weer teleurstelling. Maar deze provocaties zijn overbodig geworden, de ontmythologisering is een feit. “Wat overblijft is het mensbeeld van een zwartgallig mannelijk intellectueel, die een overmatige waarde toekent aan de rede.” De rede – zoals Hermans die gebruikt – dient slechts om het gelijk van de teleurgestelde te bewijzen en ook om gevoelens weg te redeneren. De Jong noemt het opvallend dat geen van Hermans’ grote personages werkelijk doordringt in zijn angsten en zwakheden. Zo heeft in De tranen der acacia’s Arthur Muttah onophoudelijk het gevoel dat niemand iets om hem geeft, maar vraagt zich niet af wat dat over hemzelf zegt. Ook in een roman van twintig jaar later, in Nooit meer slapen, wordt Alfred Issendorf geterroriseerd door angst, maar hij is niet in staat erbij stil te staan. De Jong vindt deze personages ontroerend, maar hun visie op het mensdom is zó sterk verbonden met hun onmacht dat het De Jong niet overtuigt. In Hermans’ wereldbeeld is er volgens De Jong geen veelheid van perspectieven maar slechts dat ene dwingende perspectief van een schrijver die steeds hetzelfde wil bewijzen. Het grootste manco, meent De Jong, “is het volledig, maar dan ook volledig ontbreken van wijsheid of zelfs het streven daarnaar.” De Jong mist de wijsheid die de betrekkelijkheid van de dingen ziet, die lichtvoetig door het leven gaat omdat zij alle illusies heeft doorzien, die berustend zegt, zoals Maria Dermoût in ’De tienduizend dingen’ deed: ‘Moordenaars moeten er ook zijn.’ Horror Coeli noemde De Jong Hermans’ muze, ‘afkeer van de hemel’. De hemel is het geluk waarvoor hij terugdeinst. Het wereldbeeld van Hermans behoudt alleen zijn betekenis wanner het gezien wordt als onderdeel van de psychologie van de schrijver, als steeds herhaalde en gevarieerde uitdrukking van zijn obsessie, meent De Jong. Alleen zo bezien, als uitdrukking van een gevecht, interesseert en ontroert het De Jong. De achtergrond van dat gevecht wordt volgens De Jong gevormd door de ervaringen uit zijn kindertijd. Zowel uit De elektriseermachine van Wimhurst als Manuscript in een kliniek gevonden doemt eenzelfde soort kind op: een bedeesd en argeloos kind dat de wereld met hoge verwachringen tegemoed treedt en ontgoocheld raakt, maar ook een uiterst eerzuchtig kind, dat alleen tegenover de anderen staat. De Jong ziet ook een kind dat verliefd wordt op machines, en tenslotte een geïsoleerd kind dat zijn gevoelens van minderwaardigheid sublimeert in almachtsfantasieën. Dit wereldbeeld is volgens De Jong een verweer, het dient om greep te krijgen op de wereld, het is een bezwering. Het moet wel statisch zijn. Het wereldbeeld ontstaat in het verhaal en in dat verhaal bedwingt en bezweert hij wat gevreesd wordt: de chaos, de mislukking en de ontgoocheling. Dit betoog van Oek de Jong verscheen ook in de Revisor (25 (1998) 2 (juni) 6-24). Drie reacties zijn in hetzelfde nummer afgedrukt. Jan Kuijper (Hemelvrees, p. 26-27) is van mening dat De Jong op zeer gewaagde wijze uit enkele volstrekt niet realistische, laat staan autobiografische verhalen op een soort jeugdtrauma’s terugvoert. De wijsheid die De Jong mist bij Hermans komt neer op een soort blijmoedige levensaanvaarding, meent Kuijper. Bovendien heeft hij Hermans’ werk alleen gelezen als de illustratie van een door hemzelf bepaald en beperkt wereldbeeld, want “al het vroege werk en ook nog een groot deel van het latere, onttrekt zich in veel sterkere mate aan de macht van de rede dan dat van Hermans’ (en onze) tijdgenoten” stelt Kuijper. Het meesterwerk De God Denkbaar Denkbaar de God noemt Kuijper zelfs een kras voorbeeld van het surrealistische automatische schrijven. Kuijper noemt de aanmerkingen die De Jong maakt, het tegendeel van artistiek; “een Hermans die aan De Jongs eisen voldoet mist zowat alles wat hem tot een groot schrijver maakt. Een wijze, een lieve Hermans, een Hermans van wie je met geen mogelijkheid kunt zeggen of hij in de hemel gelooft of niet – dat is iemand die lauw is, koud noch heet, en die zelfs De Jong zou uitspuwen uit zijn mond.” De Jong reageert op deze kritiek in zijn Antwoord aan Kuijper, Pott en Smulders (Revisor: 25 (1998) 3 (aug) 78-82). Hij vindt de reactie van Kuijper een gemakzuchtige reductie van zijn betoog. Kuijper gaat voorbij aan zijn belangrijkste kritiek, die niet is dat Hermans’ wereldbeeld niet zou deugen, maar dat het met het verstrijken van de tijd zo doorzichtig is geworden in zijn door het persoonlijke bepaalde eenzijdigheid dat het veel van zijn overtuigingskracht heeft verloren. Heleen Pott (Bruintje Beer op de divan, p. 28-29) vindt het oordeel van Oek de Jong over Richard uit De elektriseermachine van Wimhurst die stampvoetend ter wereld zou zijn gekomen, hardvochtig. Hij ziet in hem de kleine Wim Hermans, die natuurlijk (ook) als kind al niet heeft willen deugen. Pott krijgt de indruk dat het in de wereld van Oek de Jong, “waar alles in evenwicht is: hemel en aarde, licht en donker, mannelijk en vrouwelijk, verstand en gevoel” kennelijk helemaal aan jezelf ligt als je niet gelukkig bent. Ze ergert zich aan drie dingen in de lezing van De Jong. Ten eerste wil hij zo graag bewijzen dat Hermans nooit heeft gedeugd dat hij niet meer leest wat er staat. Want Hermans’ alter ego uit De elektriseermachine van Wimhurst is helemaal niet stampvoetend ter wereld gekomen. Toen ik klein was, was ik net als Bruintje Beer, zegt de verteller op de eerste bladzijde. Hij heeft de pech gehad dat hij verkeerde ouders heeft getroffen en opgroeit in een bekrompen, kleinburgerlijk milieu. Geminachte kinderen worden vaak wraakzuchtige volwassenen, aldus Pott. Ten tweede: ze begrijpt niet waarom de Jong in een succesvolle schrijver zo graag een zielige mislukte filosoof wil zien. Volgens De Jong is Hermans een typisch mannelijke, rationalistische intellectueel, maar Pott vindt juist dat het hier om een wereldbeeld gaat waarin niet de almacht van de ratio, maar juist de beperktheid ervan centraal staat. “Je vindt zo’n mix van wetenschappelijk materialisme en filosofische radeloosheid behalve bij Hermans en Schopenhauer ook bij Nietzsche, bij moderne denkers als Sartre en Camus, en met wat goede wil zelfs bij Wittgenstein en in het postmodernisme”, meent Pott. Ze ziet emoties als angst, verwarring, chaos, paranoia en eenzaamheid, emoties waar Hermans’ werk om draait. Ten derde: Hermans voelde zich in het Nederland van de wederopbouw niet thuis. Hij stond knorrig aan de kant, als een genadeloze criticus van de culturele en politieke restauratie die zich in de naoorlogse periode voltrok. Met zijn ontluisterende visie op bezetting en bevrijding functioneerde hij decennialang als ons nationale morele geweten, en achteraf gezien heeft hij op alle punten gelijk gekregen. Pott vindt het dan ook opmerkelijk dat Oek de Jongs “knusse zondagschoolmoralisme” hem blind heeft gemaakt voor wat volgens haar misschien het belangrijkste aspect van Hermans’ schrijverschap is, namelijk dat het een kwestie van moraal is om je thuis niet thuis te voelen. De Jong antwoordt Heleen Pott (Revisor: 25 (1998) 3 (aug) 78-82) dat hij zich verbaast over haar commentaar. Zij leest volstrekt ten onrechte wat De Jong te berde heeft gebracht over De elektriseermachine van Wimhurst als een poging van hem om te laten zien dat Hermans als kind al niet deugde, en ze noemt hem hardvochtig. De Jong is echter een en al oog voor de omstandigheden die de schrijver en zijn wereldbeeld hebben gevormd .Maar Pott is zo verontwaardigd dat ze gaat uitleggen was De Jong zelf al naar voren heeft gebracht. Blind van woede, en blind van domheid, noemt De Jong de filosofe in haar reactie. Wilbert Smulders (Het charisma van een nuchterling: over het wereldbeeld van Willem Frederik Hermans, p. 30-42) begint zijn reactie met de stelling dat een schrijverschap zich onophoudelijk moet bewijzen. Over de vraag of een schrijver werkelijk iets betekend heeft, hoeft niemand zich druk te maken. Dat blijkt vanzelf, meent Smulders. Het doet hem dan ook deugd dat Oek de Jong publiekelijk uiteenzet wat het werk van Hermans in de loop van de tijd voor hem betekend heeft, dat hij het wereldbeeld uit diens werk probeert te isoleren en het serieus onder de loep neemt. De Jongs positiebepaling ten opzichte van zijn ’onontkoombare’ voorganger, zoals hij Hermans zelf noemt, verdient dan ook een beter lot dan ze kreeg van Kees Fens (In De Volkskrant van 6 maart 1998). Fens beweerde slechts dat kunst niets beweert en dat er over literaire wereldbeelden niet te twisten valt, maar - meent Smulders- “wie heeft er nou wat aan als een literatuurprofessor bij wijze van antwoord op een literaire rede waarin een gevestigd auteur een belangrijke en ingewikkelde kwestie aansnijdt, in een ochtendkrant zulke dooddoeners af laat drukken?” Smulders noemt het natuurlijk prikkelend dat juist De Jong zeven jaar geleden door Arnold Heumakers en Willem Kuipers is gebrandmerkt als een van de ‘opvolgers’ van De Grote Drie. (De twee andere opvolgers waren Frans Kellendonk en Van der Heijden). Omdat De Jong in zijn inleiding de beide andere zogeheten opvolgers nadrukkelijk noemt, krijgt het opstel de allure van een ‘statement’ van een volgende generatie schrijvers. Smulders noemt De Jongs beschouwing van niveau omdat De Jong, ondanks zijn eindoordeel, met respect over Hermans’ werk spreekt; het is volgens hem op niveau omdat De Jong hij zich een begaafd Hermans-lezer betoont. “De Jong is de eerste schrijver die zich tegenover Hermans’ werk opstelt als een ‘resisting reader’, zoals dat heet, zonder daarbij te vervallen in gescheld, roddel of kwaadsprekerij”. Ook al onderschrijft Smulders tal van observaties uit De Jongs rede, op de belangrijkste punten verschilt hij met hem van mening, zozeer dat hij zijn visie op Hermans’ wereldbeeld niet kan delen. Smulders is het eens met De Jong waar hij poneert dat Hermans de naoorlogse fictie, essayistiek en polemiek heeft vernieuwd en dat zijn werk een zeer persoonlijke creatie is. Ook is hij het met De Jong eens dat je voor de betekenis van dat werk de jeugd van de schrijver niet buiten beschouwing kan laten, het verloop van de handeling in zijn verhalen iets weg heeft van een ‘rituele beweging’, Hermans’ poëzie van sterk wisselende en soms matige kwaliteit maar wel authentiek is en dat in Hermans’ werk ‘de liefde’ problematisch is en dat het onvoorstelbaar is dat het door een vrouw zou zijn geschreven. Van grote waarde vindt Smulders ook de Jongs opmerkingen over de overeenkomsten tussen de jonge Hermans en de jonge Wittgenstein. Met de volgende beweringen is hij het echter niet eens: 1. De Jong beweert dat Hermans na de oorlog afrekende met ‘het godsdienstig en metafysisch wereldbeeld’. Daar valt echter niet mee af te rekenen, want religiositeit is onuitroeibaar zoals Hermans zelf maar al te goed wist. Hij wilde dan ook niet met het geloof afrekenen, maar met het geloof dat als waarheid wordt verkocht. Geloof als waarheid verkocht is confessionaliteit, de machtsverschijning van religiositeit: de religiositeit die haar integriteit heeft verkwanseld en slechts bestaat uit dikdoenerij en oplichterij. Iemand die, hoewel onvermijdelijk religieus, toch integer weet te blijven, is een heilige. In Hermans’ werk komen verschillende van dit soort heiligen voor. Hermans’ heilige streeft oprecht naar waarheid, in het volle bewustzijn dat hij zijn irrationaliteit toch nooit de baas zal kunnen worden. 2. De kern van De Jongs kritiek is dat het wereldbeeld van Hermans te onderscheiden valt in een filosofisch gedeelte en het gedeelte dat ‘de mens’ betreft. In het eerste gedeelte steunt Hermans volledig op andere denkers, in het tweede gedeelte brengt hij vooral zijn persoonlijke opvattingen naar voren, meent De Jong. Volgens Smulders haalt De Jong hier twee dingen uit elkaar die nu juist in hun hechte verbondenheid de kern van Hermans’ schrijverschap uitmaken. Een literair wereldbeeld is veel concreter dan een filosofie ooit kan zijn. Volgens Smulders zit Hermans’ wereldbeeld ingewikkelder in elkaar dan De Jong het voorstelt. Hij zou op zijn minst een driedeling willen voorstellen, niet alleen een persoonlijke en een ideeënkant, maar ‘de mens’ aan de ene kant en aan de andere kant zowel een filosofisch gedeelte (met abstracte ideeën) als een antropologisch gedeelte (met ideeën van veel concretere aard). In de ene component staat de ratio centraal en probeert men te reduceren tot de harde kern, terwijl de andere zich juist bezighoudt met de irrationaliteit en daardoor vanzelf uitwaaiert over een veelheid van verschijnselen. Alle drie de componenten worden verbonden en in perspectief gezet door wat Hermans’ meest kenmerkende eigenschap is, namelijk ‘nuchterheid’, zo stelt Smulders. Nuchterheid is geen filosofische term, maar een habitus. Hermans’ nuchterheid stuurde de drie kanten van zijn wereldbeeld aan en stemde ze op elkaar af. Op filosofiosch gebied bracht de nuchterheid hem bij de logisch-positivistische filosofen, op antropologisch terrein bij “de door irrationaliteit mateloos gefascineerde, verlichte godsdienstgeschiedenis. Op het menselijk vlak was de nuchterheid niet minder dan de ‘lifeline voor zijn persoonlijk lot”. Smulders vindt de genadeloze objectivering van zijn gecompliceerde, door argwaan, alertheid en achterdocht beheerste persoonlijk lot een humoristische prestatie waarmee Hermans voor hem steeds opnieuw zijn vitaliteit bewijst. Voor Smulders is deze nuchterheid de sleutel tot zijn wereldbeeld. Over de de logisch-posivistische filosofie, waar waarheid en geloof streng onderscheiden worden, heeft Hermans het nodige geschreven. Maar zeker zoveel heeft hij geschreven over antropologie, die godsdienst herdefinieerde als de kennelijk onbeheersbare drang van de mens tot irrationeel gedrag van de meest uiteenlopende soort. Smulders denkt dat zijn fascinatie voor de één niet groter was dan die voor de ander. ( “In zijn belangrijkste essaybundels Het sadistische universum 1 (1964) en 2 (1970) overheerst zelfs de fascinatie voor irrationeel, door godsdienst bepaald gedrag.”). Ook aan de ideeënkant van Hermans’ wereldbeeld heerst tegenstrijdigheid. Wat betreft de persoonlijke kant: Smulders is van mening dat Hermans’ verhalen ‘tonen’ hoe déze twee componenten van déze ideeënkant met elkaar botsen. De personages maken deze botsing ‘invoelbaar’, voorstelbaar. “Ze geven letterlijk ‘handen en voeten’, zowel aan de verbeelding van een persoonlijk lot als aan die van een universeel filosofisch/antropologisch probleem.” Hermans was geen filosoof, daarin heeft De Jong gelijk, hij was zeker geen godsdiensthistoricus, maar de enige schrijver in onze moderne literatuur die door het fenomeen ‘geloof’ net zo gebiologeerd was als door het fenomeen ‘waarheid’. In de verbeelding van de botsing tusen beide verschijnselen zag Hermans de kans schoon om zijn persoonlijk lot te begrijpen, meent Smulders. 3. Gezien het bovenstaande is het duidelijk dat Smulders De Jong op zijn minst ongenuanceerd vindt als hij betoogt dat Hermans het logisch-positivisme gebruikte om er het geloof van christenen mee aan te vallen, om al het hogere of diepere te ontmaskeren als onzin, dat Hermans geen greintje verstand had van religie en slechts polemiseerde tegen kleinburgerlijke Hollandse protestanten en katholieken in plaats van tegen religieuze denkers van formaat. Met nadruk wil Smulders op iets wijzen dat naar zijn menig fundamenteel is voor een juist begrip van de schrijver Hermans en tot nu toe vrijwel geheel over het hoofd is gezien, namelijk de as Wittgenstein-Weinreb. Hij noemt het een schaal waarop de hele Hermans kan worden afgezet. Zo opent Van Wittgenstein tot Weinreb. Het sadistische universum 2(1970, 2e herz. en verm. dr., 1971) met een biografie van Wittgenstein – de heilige van de waarheid – en besluit met Hermans’ tot dan toe verschenen stukken uit de polemiek over Weinreb – de duivel van het bijgeloof. Tussen deze twee uitersten worden figuren besproken die ergens op de as terechtkomen, overwegend aan de Weinreb-kant. Een voorbeeld uit de middenmoot is Twee families Smith. Dit essay handelt over de familie Smith die een gokimperium in de Amerikaanse stad Reno heeft gevestigd, en over een heel andere, ook Amerikaanse familie Smith die de mormoonse gemeenschap in Salt Lake City heeft gesticht. Naar aanleiding van de laatstgenoemde familie zet Hermans uiteen waarom hij in 1943 als decor voor de roman Conserve de mormoonse gemeenschap heeft gekozen, die elementen uit de Egyptische cultuur heeft geadapteerd. Kort samengevat komt het verhaal erop neer dat culturele waardenstelsels fragiel zijn, dat in de loop van de wereldgeschiedenis krachtig lijkende culturen (zoals van de Azteken) zomaar konden verdwijnen en dat alles waaraan wij nu waarde hechten op de schroothoop van de geschiedenis kan belanden. Toch moet je altijd mee met de waarden van de cultuur waarvan je deel uitmaakt; uiterste nuchterheid ten opzichte van absoluut geachte waarden waarmee je onvermijdelijk omringd bent, is het enige middel om althans enige afstand te bewaren. Conserve is volgens Hermans een romanexperiment op basis van deze grondgedachte en het schrijven ervan werd geïnspireerd door de absurditeit van de bezetting. Wat betreft de as Wittgenstein-Weinreb: in het essay Leven van Wittgenstein beschrijft Hermans het leven van de filosoof. Smulders kent geen liefdevoller essay van Hermans dan dit. Het is met verbijsterd ontzag geschreven. Het gaat Hermans in de eerste en laatste plaats om de onbegrijpelijke bescheidenheid van de ascetische persoon Ludwig Wittgenstein, bij wie leven en werk geheel samenvallen. Smulders noemt hem gebiologeerd door wat Wittgenstein bij uitstek belichaamd heeft: “een vorm van integriteit, waarbij het onderscheid tussen publiek en privé, tussen filosofie en ethiek en tussen filosofie en literatuur niet meer aan de orde is, omdat zij in een hoger verband zijn opgenomen”: een soort heilige. Wittgenstein was voor Hermans een maatstaf. Hij wil hem volgens Smulders inlijven, overmeesteren, doorgronden, niet intellectueel, maar literair. Het is hem dan ook een raadsel dat de ‘schrijver’ Oek de Jong niet gezien heeft dat Hermans’ belangstelling voor Wittgenstein pas in de zoveelste plaats diens ‘logisch-positivistische denkbeelden’ betrof. Hermans schrijft over Wittgenstein allereerst als schrijver. Tegenover Wittgenstein plaatst Hermans Weinreb. Van Wittgenstein tot Weinreb betekent voor Hermans zoveel als: van wit tot zwart, van integriteit tot zwendelarij. Langs de meetlat waarvan deze twee de uitersten vormden, kon Hermans alles leggen waardoor hij gefascineerd was: filosofie, godsdienst, zijn persoonlijk leven, maar vooral de wisselwerking tussen deze drie. Bij de beschrijving van Wittgenstein verliest Hermans van bewondering bijna zijn nuchterheid, op Weinreb raakt hij niet uitgescholden. Maar misschien niet eens zozeer Weinreb zelf, eerder de mensen die er bij volle bewustzijn in waren gelopen, aan wie alles duidelijk was gemaakt maar het niet konden opbrengen dat te erkennen, vormden Hermans’ anti-modellen: professor Presser, maar vooral Renate Rubinstein, Aad Nuis, Harry Mulisch en Rudy Kousbroek. Oek de Jong vergist zich dan ook als hij beweert dat Hermans’ opvattingen over de mens gezien moeten worden als een provocatie, een reactie op het in de jaren veertig en vijftig heersende mensbeeld. In de jaren vijftig heeft Hermans de dominees en pastoors juist met rust gelaten, tenzij ze iets tegen hem ondernamen. Pas in de jaren zestig heeft hij, zoals het geval Weinreb demonstreert, de knoet opgepakt om Weinreb (Frederijk de Vrome), maar vooral diens medestanders af te rammelen. Het enige raadsel dat overblijft is de vraag hoe het kan dat iemand die voortdurend zulke ongemakkelijke opvattingen naar voren brengt toch het literaire charisma verwerft, dat niemand hem ontzeggen zal, tot een ‘onontkoombare’ voorganger zoals Oek de Jong het noemt. Smulders is van mening dat het komt doordat Hermans’ kijk op de wereld verschillende malen op pijnlijke wijze door de werkelijkheid is bevestigd. Dit gebeurde steeds bij gevoelige, zelfs precaire kwesties die vrijwel iedereen aangingen: de relativering van het verzet, het verraad in de kwestie King Kong, de ontmaskering van Weinreb, de houding tegenover Zuid-Afrika. Vooral de kwestie Weinreb lag gevoelig, het leidde rechtstreeks naar de holocaust en het naoorlogse taboe om zich publiekelijk tegen joden te keren. Bovendien had Weinreb zelf een aanzienlijk charisma, vooral bij intellectuelen van aanzien. Het scheelde maar een haar of hij had de prozaprijs van de stad Amsterdam gekregen voor zijn ‘Collaboratie en verzet’. Smulders meent dat men zich achteraf kan afvragen of het wel tot een nieuw onderzoek van regeringswege was gekomen als Hermans niet het volle gewicht van zijn schrijverschap in de waagschaal had gelegd. “Het is dit zwaar bevochten gelijk dat het charisma van Hermans als nuchterling aanzienlijk heeft verhoogd”. En sindsdien is het alleen maar toegenomen. Door de kwestie Weinreb was pijnlijk duidelijk geworden dat de werkelijkheid bleek te kunnen corresponderen met een literair wereldbeeld dat voordien door menigeen als amoreel of onmenselijk was afgedaan. Daardoor won zijn literaire wereldbeeld aan prestige. Vragen als “Moeten wij de fantast Hermans dan echt geloven?” zijn uniek. Vragen waartoe zijn wereldbeeld aanleiding geeft, vragen van dit formaat kan alleen een scvhrijver opwerpen, aldus Smulders. Oek de Jong (Revisor: 25 (1998) 3 (aug) 78-82) noemt het commentaar van Smulders interessant, getuigend van een grondige kennis van het werk van Hermans en van een visie. Smulders lijkt volgens De Jong Hermans in bescherming te willen nemen tegen zijn kritiek en doet dat door een beeld te geven van de schrijver zoals hijzelf hem ziet: als een waarheidszoeker, bijna als een ‘heilige van de waarheid’ en als een nuchterling. Maar in dit beeld valt er nogal veel weg, vindt De Jong. Waar is in dit beeld Hermans’ boosaardigheid, zijn sarcasme, zijn gelijkhebberigheid, zijn verlangen om tegenstanders te vernietigen en zijn obsessies? Waar is de eeuwig teleurgestelde en de eeuwig bedrogene? De Jong vindt het beeld dat Smulders ontwerpt te simpel. Smulders wil aantonen dat de schrijver wel degelijk het nodige van religie begreep. Maar toen De Jong zei dat Hermans een weinig ontwikkeld opvatting over religie had, doelde hij op zijn behoefte zich te keren tegen een antropomorf godsbeeld – in De elektriseermachine van Wimhurst bijvoorbeeld. Voor iemand van zijn intelligentie en sensibiliteit is dat volgens De Jong gewoon naïef. De gesprekken tussen de geologen in Nooit meer slapen over evolutie of schepping, god en natuurwetenschap noemt De Jong echt gesprekken van adolescenten, maar het is heel duidelijk Hermans’ eigen benadering. Geïnteresseerd zijn in het idee dat god ‘denkbaar’ is, en dus ook ‘mogelijk’ zou moeten zijn, het beeld van de engelbewaarder letterlijk nemen en er een personage van maken, zoals hij in Herinneringen van een engelbewaarder doet – alles wijst er volgens De Jong op dat Hermans geen geweldige antenne had voor het spitituele. De Jong noemt dat een weinig ontwikkelde opvatting over religie. Maar dat maakt het niet onmogelijk dat er, zoals Smulders betoogt, in zijn werk naast een filosofische en morele ook zoiets als een religieuze gedrevenheid valt aan te wijzen. Het belangwekkendste in het commentaar van Smulders vindt De Jong zijn uiteenzetting over de betekenis van Wittgenstein en Weinreb voor Hermans. Het is een overtuigend pleidooi en De Jong is achteraf van mening dat hij in zijn essay een plaats had moeten inruimen voor Hermans’ moralisme, zijn publieke gevechten en wat daaruit valt af te leiden over zijn wereldbeeld. Het zou echter De Jongs visie op het wereldbeeld van Hermans niet veranderen. Hij ziet het commentaar van Smulders vooral als een aanvulling op wat hij heeft gezegd en niet als een betoog waardoor dat van hem wordt weerlegd. Arnold Heumakers komt in een volgend nummer van De Revisor (Een metafysica van de strijd. In: Revisor: 25 (1998) 4 (aug) 81-85) terug op de Kellendonk-lezing van Oek de Jong, die in zijn Antwoord aan Kuijper, Pott en Smulders, ondanks alle tegenargumenten, bij zijn visie is gebleven. Volgens Heumakers demonstreert De Jong dat wijsheid soms ziende blind kan maken. Dat De Jong Hermans’ wereldbeeld eenzijdig noemt, en dat volgens hem wijsheid volledig ontbreekt, is geen probleem. Maar De Jong verwijt Hermans ook dat hij niets van religie en metafysica zou hebben begrepen en dat zijn helden nooit weten door te dringen tot hun angsten en zwakheden. De Jong legt Hermans postuum op de divan en herleidt een en ander als een volleerd freudiaan tot diens traumatische jeugdervaringen. Alleen als ‘uitdrukking van een gevecht’ met de obsessies die de schrijver aan zijn kinderjaren heeft overgehouden, kan De Jong Hermans’ wereldbeeld nog waarderen. De suggestie die hiervan uitgaat is dat je een schrijver pas echt kunt waarderen als je zijn wereldbeeld deelt. Zo niet, dan is waardering alleen mogelijk door de schrijver te reduceren tot een psychiatrisch geval. Een tweede suggestie komt erop neer dat literatuur kennelijk samenvalt met het wereldbeeld dat erin wordt uitgedrukt, aldus Heumakers. Hij vindt beide suggesties problematisch. Zo waardeert De Jong wel De tranen der acacia’s (1949) en enkele verhalen uit Paranoia (1953), terwijl die toch geen ander wereldbeeld laten zien dan het werk van Hermans dat De Jong afwijst. Waarom deze roman en deze verhalen wel en waarom bijvoorbeeld Uit talloos veel miljoenen (1981) of Een heilige van de horlogerie (1987) niet? Uit het betoog van De Jong valt volgens Heumakers op te maken dat het antwoord moet zijn dat Hermans in zijn vroege werk nog bezig was zijn wereldbeeld al schrijvende te ontdekken, terwijl het in zijn later werk is verstard tot een dogma, of met andere woorden: de dynamiek is er uit verdwenen. Die dynamiek zit dus uitsluitend in de ontdekking ervan, niet in het wereldbeeld zelf. Tot zo’n oordeel kan De Jong volgens Heumakers alleen komen door de verbluffend grote formele diversiteit van Hermans’ oeuvre geheel buiten beschouwing te laten. Zijn concentratie op het wereldbeeld leidt tot een abstractie, waarbij het specifiek literaire van het werk terzijde wordt geschoven. Bovendien leidt de blikvernauwing van De Jong, die zich beperkt tot het wereldbeeld, ertoe dat hij ook niet meer ziet welke rol het speelt in het oeuvre. Toch ziet De Jong in zoverre in Hermans’ opvattingen een zekere dynamiek, dat hij ze een provocatie, een reactie op het destijds heersende mensbeeld noemt. Maar dit anti-idealisme, deze reactieve kant van Hermans’ denken brengt hem niet tot enig inzicht of appreciatie van de duurzame dynamiek binnen Hermans’ wereldbeeld. De Jong vindt dat Hermans’ kritiek op religie en metafysica niet veel voorstelt en dat hij over de metafysica van zijn eigen romans nooit verder heeft nagedacht. Dit zijn volgens Heumakers merkwaardige verwijten aan een schrijver die – zoals ook al door Wilbert Smulders is opgemerkt – het schrijven van romans een mythologische en zelfs magische bezigheid heeft genoemd, die zijn schrijven ervaart als een soort opdracht. Het is evident dat de religie Hermans als schrijver van meet af aan heeft gefascineerd, zelfs geobsedeerd. De Jong schrijft dat Hermans het logisch-positivisme heeft ingezet als wapen tegen het geloof van de christenen. Dat lijkt Heumakers maar zeer ten dele waar, want de Wittgenstein-adept Hermans begreep volgens hem heel goed dat de religie met filosofische argumenten nooit overwonnen zou kunnen worden. Bovendien was Hermans - zoals Heleen Pott al opmerkte – niet de geharnaste rationalist die De Jong van hem maakt. Hij had slechts zeer beperkt vertrouwen in de zegeningen van wetenschap en techniek, ook al vormden ze de enige solide kennis die er in de wereld te vinden is. Zijn scepsis en pessimisme waren volgens Heumakers aanzienlijk consequenter dan De Jong het doet voorkomen. Hermans’ belangrijkste wapen tegen de godsdienst was niet de rede, maar de literatuur: iets dat in zijn ogen van dezelfde aard was als de religie. Tusssen religie en literatuur bestond voor hem een onmiskenbare verwantschap; beide behoorden, evenals de meeste filosofie, tot het ‘vage denken’, het domein van fantasie en verbeelding. Met het cruciale verschil dat de schrijver zich daarvan bewust is, de gelovige niet; de laatste claimt voor zijn fantasieën de status van absolute waarheid en meent daaraan het recht te kunnen ontlenen andersdenkenden de mond te snoeren. De Jongs verwijt dat Hermans zich nooit in de metafysica van zijn romans zou hebben verdiept, komt wat Heumakers betreft volledig in de lucht te hangen. Hermans’ literaire universum is juist door en door metafysisch, maar zijn metafysica is er een van de ontkenning, zijn waarheid is een negatief van het godsdienstig absolutisme. Wat hem fascineerde was de weerloosheid van de mens. Aan deze weerloosheid hebben de godsdiensten hun bestaan te danken, maar dat geldt ook voor Hermans’ befaamde ‘medelijden’, dat zelfs zo groot kan uitvallen dat het ook de behoefte aan godsdienst omvat, getuige het medelijden dat Alfred Issendorf in Nooit meer slapen (1966) overvalt als hij zich in gedachten over zijn soortgenoten ontfermt. Bij Hermans neemt het de vorm aan van een ‘ontgoocheling’, zoals De Jong het noemt. De mens staat er alleen voor, zoals de verteller van de verhalen in De laatste roker (1991) constateert. Als De Jong de ontgoocheling die hieruit spreekt opvat als een gevolg van kinderlijke frustraties, neemt hij Hermans gewoon niet serieus, meent Heumakers: “Het gebruik dat deze schrijver, nota bene zelf een groot Freud-kenner, bij de verbeelding van zijn ideeën heeft gemaakt van ervaringen uit de kindertijd, is nog geen rechtvaardiging om het een simpelweg tot het ander te reduceren”. De polemiek bij Hermans zit hem niet alleen in de polemische essys, meent Heumakers. Het polemische bepaalt Hermans’ hele oeuvre; het was zijn levenshouding en ook de kern van zijn negatieve’ waarheid. Zijn literaire universum wordt volgens Heumakers geregeerd door de metafysica van de strijd. Het is een vergissing de totale inzet van het gevecht te verwarren met het absolutisme van het zeker weten. Maar het nadeel van een polemisch oeuvre is dat het altijd afhankelijk is van een tegenstander. In de godsdienst had Hermans een waardige tegenstander gevonden. Maar toen de Nederlandse christenen in de jaren zestig en zeventig massaal de kerk de rug toekeerden, is deze tegenstander hem ontvallen. Vanaf dat moment werd hij in zekere zin een strijder op zoek naar een vijand, meent Heumakers. Hij vond vijanden genoeg: de fans van Weinreb, het linkse studentendom, de Groningse universiteit, de tekstbezorgers van Multatuli. Toch hebben ze meer schermutselingen aan de zijlijn opgeleverd dan een herhaling van het alomvattende gevecht waarin hij daarvoor was verwikkeld. Met verstarring heeft dat echter niet zoveel te maken, zoals de Jong meent. Het is zelfs te verdedigen, meent Heumakers, dat Hermans’ wereldbeeld juist in dat later werk zijn souplesse en dynamiek bewees, zo moeiteloos bleek het zich te plooien naar andere, nieuwe stijlregisters. Jammer dat De Jong die later romans niet goed gelezen heeft. Hij zou er niet zozeer de wijsheid van de balans of van berusting, maar wel enig gevoel voor de betrekkelijkheid van de dingen in hebben kunnen ontdekken. Heumakers meent dat De Jong zich heeft laten verblinden door een statisch wereldbeeld bij Hermans en geen oog heeft gehad voor wat Hermans als schrijver nog meer te bieden heeft. Ruim een jaar later (in Vooys: 17 (1999) 3-4 (dec) 30-37) komt Wim Berkelaar nogmaals op deze discusie terug. Het is hem duidelijk dat De Jong een brandende kwestie heeft aangesneden. Het was of hij heiligschennis had gepleegd, zo verontwaardigd werd er op zijn artikel gereageerd. Kees Fens ging elke discussie uit de weg door in de Volkskrant van 6 maart 1998 te volstaan met de constatering dat er over literaire wereldbeelden niet te twisten valt, maar de dichter Peter Swanborn schreef op 28 juli 1998 in de Volkskrant “Hermans krijgt een trap na van een leerling die zijn meester voorbij denkt te zijn”. Berkelaar noemt dit een handige maar ook laffe ontwijking van elke serieuze discussie. Volgens hem is er voor het eerst sinds Hermans’ dood een schrijver opgestaan die fundamentele kritiek leverde op zijn oeuvre. De uitgebreide en diepgravende studies die er tot nu toe over Hermans zijn gepubliceerd, over zijn opkomst als schrijver, de ontstaansgeschiedenis en opbouw van zijn romans en novellen en over zijn literaire opvattingen, zijn doorgaans geschreven door bewonderaars van wie fundamentele kritiek niet mocht worden verwacht, meent Berkelaar. Over de reacties in De Revisor merkt hij op dat Wilbert Smulders, de kenner, het meeste werk maakt van een weerwoord aan De Jong. Berkelaar meent dat De Jong zijn betoog ondermijnt met zijn vraag naar ‘wijsheid’ en zijn impliciete pleidooi voor begrip voor religie. Dit maakt hem kwetsbaar voor kritiek, “zelfs al is het kritiek van een primitieve dweper als Marc Schoorl” (in De Groene Amsterdammer van 10 maart 1999). De Jong had er, meent Berkelaar, beter aan gedaan de vinger te leggen op het verband tussen Hermans’ consequent nihilisme – met een verwijzing naar de hem verwante Céline die (ook) na zijn eerste meesterwerken geen werk van betekenis meer schreef – en zijn creatieve impasse, in plaats van Hermans’ eenzijdigheid aan te vallen. Volgens Berkelaar is bij sommige schrijvers, zoals Harry Mulisch, het nihilisme geen belemmering om ook op latere leeftijd nog boeken van hoog niveau te schrijven. Terwijl, meent Berkelaar, consequent nihilisme de creativiteit op de lange duur vernietigt. Hij kan de interpretatie van De Jong niet in zijn geheel onderschrijven, maar het blijft volgens hem zijn verdienste ten minste een interpretatie te hebben gegeven die tot nadenken stemt. Ook in 1999 verscheen een reactie van Gerrit Komrij, een lezing uitgesproken ter gelegenheid van de inaugaratie van het Willem Frederik Hermans Instituut op 27 september 1999 te Scheveningen, met de titel ‘De tranen der ecclesia’s’ (Amsterdam, 1999) [zie NIWI-samenvatting]
L.N.
,
'Als twee druppels water' nieuwe film van Fons Rademakers : spanning won het van de psychologie
In:
Eindhovens Dagblad
Vorm:
Artikel
illustraties:
scene uit film, portr. Rademakers en cameraman Raoul Coutard
L.N.
,
'Als twee druppels water' : nieuwe film van Fons Rademakers : Spanning won het van de psychologie
In:
Eindhovens Dagblad
Vorm:
Recensie
illustraties:
scène uit film, portr. Rademakers en cameraman Raoul Coutard
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

W.N. Langendijk, E.M.J. Langendijk-Nucolet
,
Plaaggeesten in 't Heelal
In:
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Huib Ludriks
,
Over 'Onder professoren'; [bijdragen]: Huib Ludriks ... [et al.]
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 12 (2002-2003) 45 (december 2002) 7-19
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill., portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Vervolg in: Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans 12 (2002-2003) 46 (maart 2003), p. 39-49; 47 (juni 2003), p. 81-82.

Over: Hermans, Willem Frederik. Onder professoren. Amsterdam, 1975.

Huib Ludriks, Bob Polak
,
Lichaam en geest : (1-2)
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 13 (2003-2004) 50 (maart 2004) 40-47
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill., portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Vervolg in: Hermans-magazine 13 (2003-2004) 51 (juni 2004), p. 72-77.

Tonnie Luiken
,
Sterfboek 2: een verzameling artikelen over Willem Frederik Hermans; onder red. van Tonnie Luiken (Speciaal nr. van: WFH-verzamelkrant (1999), p. 23-30)
In:
[Luiken]Amsterdam , cop. 1999 (237 p.)
Vorm:
Speciale tijdschriftaflevering/Biografisch
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
P. 5 Woord vooraf, door Tonnie Luiken.

M.L.
,
Spennende-men
In:
Sunnmørsposten
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

M.N.
,
W.F. Hermans weer in actie tegen Ter Braak : 'Alles over Menno'
In:
onbekend
Vorm:
Artikel
illustraties:
zelfportr. Hermans in lachspiegel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter

Annotatie(s):
Over Hermans in het tijdschrift Merlyn.

André Matthijsse
,
Vertrouwd geluid van W.F. Hermans
In:
Rotterdams Nieuwsblad
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Matthijsse
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Een heilige van de horlogerie: roman. Amsterdam, 1987.

Herman Meddens
,
Gaat u zitten - zo lang het nog kan!: conversatieanalyse in de bovenbouw (D.C.N.-cahier; 15)
In:
Taalbeschouwing voor gevorderden: een bundel artikelen over enkele aspecten van de taalbeschouwing in de bovenbouw; voor de Didactiekcommissie Nederlands verz. door Willem van Paassen, Gert Rijlaarsdam en Frans Zwitserlood
MalmbergDen Bosch , [1984] (p. 38-62)
Vorm:
Artikel/Biografisch
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

massacommunicatie
;
verbale interactie-analyse
Theo Meder
,
De liquiditeit van Alfred I.: 'Nooit meer slapen' en de jaren zestig
In:
Een boek vol fouten: meningen over, bedenkingen bij en herinneringen aan W.F. Hermans' 'Nooit meer slapen'; verzameld door het gelijknamige dispuut; [red.: Casper Gijzen, Johan den Hartog en Arjan Berben]
Nooit Meer Slapen[Leiden] , [1992] (p. 16-20)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Tony van der Meulen, Julian S. With
,
W. F. Hermans is een racist
In:
With, Julian S. Zwart racisme bestaat niet. 2e dr
With][Utrecht , [1986] (p. 18-20)
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

racisme
;
Nacht van de poëzie (Utrecht)
Annotatie(s):
Ook in: Utrechts Nieuwsblad, 9 maart 1984.

Reactie op p. 21-23: Hermans is geen racist, door Tony van der Meulen (ook in Utrechts Nieuwsblad, 9 maart 1984); p. 24-26 Repliek J.S. With; p. 27-28 Reakties (gedeeltelijk ook in Utrechts Nieuwsblad, 16 maart 1984).

J.J.A. Mooij
,
Le Réel et l'imaginaire: à propos de La maison préservée de W.F. Hermans; trad. du néerlandais par Catherine Schaafsma
In:
Écriture de la religion: écriture du roman; textes réunis par Charles Grivel
Centre Culturel Français [etc.]Groningen [etc.] , [1979] (p. 139-156)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

Adriaan Morriën
,
De gruwelkamer van W.F. Hermans, of Ik moet altijd gelijk hebben
In:
De Bezige BijAmsterdam , [1955] (45 p.)
Vorm:
Monografie/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Ook in: Morriën, Adriaan. Brood op de plank: verzameld kritisch proza; [bezorgd en van annotaties voorz. door Rob Molin]. Dl. 1. Amsterdam, 1999, p. 442-465.

Enigszins gewijzigde tekst in: Morriën, Adriaan. Ik heb nu weer de tijd. Amsterdam [etc.], 1996, p. 227-249.

Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur: fragment uit het hoofdstuk 'Tijdschriften'. (Podium 9 (1953-1954) 6 (augustus-december 1954), p. 277-281 (verwerkt in: Lange lijdensweg van de tijdschriften in het kort. In: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Amsterdam, 1963, p. 77-86 (2e dr. 1967; 3e dr. 1970; 4e dr. 1973)); en Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. No. 1: Het geweten van de Groene Amsterdammer, of Volg het spoor omhoog. Amsterdam, 1955 (ook in: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Amsterdam, 1963, p. 162-175 [met aantekeningen op p. 176-178] (2e dr. 1967; 3e dr. 1970; 4e dr. 1973)).

Ook in: Morriën, Adriaan. Brood op de plank: verzameld kritisch proza; [bezorgd en van annotaties voorz. door Rob Molin]. Dl. 1. Amsterdam, 1999, p. 442-465.

Enigszins gewijzigde tekst in: Morriën, Adriaan. Ik heb nu weer de tijd. Amsterdam [etc.], 1996, p. 227-249.

Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur: fragment uit het hoofdstuk 'Tijdschriften'. (Podium 9 (1953-1954) 6 (augustus-december 1954), p. 277-281 (verwerkt in: Lange lijdensweg van de tijdschriften in het kort. In: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Amsterdam, 1963, p. 77-86 (2e dr. 1967; 3e dr. 1970; 4e dr. 1973)); en Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. No. 1: Het geweten van de Groene Amsterdammer, of Volg het spoor omhoog. Amsterdam, 1955 (ook in: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Amsterdam, 1963, p. 162-175 [met aantekeningen op p. 176-178] (2e dr. 1967; 3e dr. 1970; 4e dr. 1973)).

Lolle Nauta
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961]
In:
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961.

Typoscript van bespreking (voor de radio?) vanwege de 'Stichting Nederlandsche Radio Unie, regionale omroep Noord en Oost Groningen. Onder de kop 'Literair leven'. Gedateerd: 22 december 1961.

Joost Niemöller
,
Wie was WFH ook al weer? : het grote ongelijk
In:
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans door Emiel van Moerkerken
Aart Nugteren
,
Terug naar de Helmersstraat
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 11 (2001-2002) 43 (juni 2002) 71-81
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill., portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Cathrien van Ommen, Tonnie Luiken, Ares Koopman
,
Een ontmoeting met de Tovenaar : over Willem Frederik Hermans in foto's en teksten (De Prom bibliofiel; 33)
In:
De PromBaarn , cop. 1996 (126 p.)
Vorm:
Monografie/Biografisch
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bevat een aantal portretfoto's van W.F. Hermans.

P. 9-22 Bij wijze van hommage: Zeer geachte heer Hermans, bent ú misschien een tovenaar? : over de brieven rond 'Au pair'; p. 81-120 Alleen/Met de echo van een naam!: En de angst voor de dag en de angst voor de nacht: het eerste en het laatste vraaggesprek met Willem Frederik Hermans. Nijmegen, 9 februari 1995.

Recensie door Tonnie Luiken in: Sterfboek: een verzameling artikelen over Willem Frederik Hermans; onder red. van Tonnie Luiken. Speciaal nr. van: WFH-verzamelkrant: (1996), p. 18-22, 16-17.

J.J. Oversteegen, Ton Anbeek, Sophie Levie
,
'In puinhopen voel ik mij prettig, ergens anders hoor ik niet thuis': over de wederopbouw van de Nederlandse literatuurgeschiedschrijving
In:
Arbeiderspers : Wetenschappelijke uitgeverijAmsterdam , cop. 1982 (23 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Beekman, K.D.
;
Verdaasdonk, H.

literatuurgeschiedschrijving
;
tekstanalyse
;
receptieonderzoek
Internet:
/tekst/anbe001inpu01_01/
Annotatie(s):
Rede, uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van gewoon hoogleraar in de moderne Nederlandse letterkunde aan de Rijksuniversiteit van Leiden op vrijdag 15 oktober 1982.

Recensies door J.J. Oversteegen in: Nieuwe taalgids 76 (1983) 2 (maart), p. 174-177; Sophie Levie in: Forum der letteren 24 (1983) 4 (december), p. 309-311.

Marrigje Paijmans
,
De verzamelobsessie van de literatuur
In:
Simulacrum
, 11 (2002-2003) 4 (juni) 8-9
Vorm:
Artikel/Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Carel Peeters, Rudi van der Paardt
,
Hermans en de oudheid
In:
Receptie van de klassieken: vier voordrachten; red.: C.A.C.M. Fisser, S.R. Slings, E. Vester
Lerarenopleiding Vrije UniversiteitAmsterdam , [1990] (p. 27-36)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

klassieke motieven
Annotatie(s):
Lezing, gehouden op 13 januari 1990 aan de Vrije Universiteit te Amsterdam op de nascholingsdag voor classici.

Recensie door R.Th. van der Paardt in: Hermeneus: 62 (1990) 4 (oktober), p. 269-270.

Bob Polak
,
Wandelen met Willem Frederik Hermans
In:
Stichting Hermans-magazineAmsterdam , 1994-... (.. dl)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

reisgids
;
locatie - Amsterdam
;
thema - Wereldoorlog II
Annotatie(s):
Verschenen:

Tocht 1: De Amsterdamse binnenstad in oorlogstijd; [tekst: Bob Polak]. 1994.

Tocht 2: Rondom het Vondelpark in oorlogstijd; [tekst: Bob Polak]. 1995.

Tocht 3: Arthur Muttah in Amsterdam in oorlogstijd; [tekst: Bok Polak]. 1997.

Bob Polak
,
Bij de dood van E. Jagtman
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 11 (2001-2002) 42 (maart 2002) 55
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill., portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Bob Polak, Rob Delvigne, Dirk Baartse
,
Podium 1950-1965; [bijdragen]: Bob Polak, Rob Delvigne, Dirk Baartse
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 13 (2003-2004) 49 (december 2003) 7-19
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill., portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Bob Polak, Rob Delvigne, Dirk Baartse
,
Terug naar Madelon; [samenstelling]: Bob Polak, Rob Delvigne, Dirk Baartse
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 12 (2002-2003) 48 (september 2003) 103-113
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Hans J. Pos
,
Er is geen goud zonder schuim
In:
Colophon
,  ([1978]) 1 () 21-24
, [1978]
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kars, Theo

literaire kritiek
Annotatie(s):
Over: Kars, Theo. Parels voor de zwijnen. Amsterdam, 1975.

Hugo Raes
,
Remco Campert, Jos de Haes, W.Fr. Hermans : nieuwe literaire oogst
In:
De Nieuwe Gazet
, (1965?) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Bespreking samen met 'Nacht op de kale dwerg' van Remco Campert.

C. Rijnsdorp
,
In hoeverre speelt levensbeschouwing een rol bij de interpretatie en evaluatie van een literair werk?
In:
Literatuur en ethiek; onder red. van H. van der Ent; met medew. van J.G. Bomhoff ... [et al.]
Den Haag , [1977] (p. 163-182)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rodenko, Paul
;
Beets, Nicolaas
;
Nouhuys, W.G. van

literaire kritiek
;
levensbeschouwing
P.J. Roscam Abbing
,
Norm, inhoud en werking
In:
Literatuur en ethiek; onder red. van H. van der Ent; met medew. van J.G. Bomhoff ... [et al.]
Den Haag , [1977] (p. 11-56)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

waardeoordeel
;
ethiek
Annotatie(s):
P. 54-56 Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

Frans Ruiter, Ido Weijers, Karin Bijsterveld, Christien Bok, Frank Joostens, Bas Levering, Ruud Abma, G.F.H. Raat
,
Terug naar het behouden huis : romanschrijvers en wetenschappers in de jaren vijftig
In:
SUAAmsterdam , cop. 1991 (187 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Reve, Gerard
;
Braak, Menno ter
;
Blaman, Anna
;
Rümke, H.C.
;
Buytendijk, F.J.J.
;
Pompe, W.P.J.
;
Vestdijk, S.
;
Eeden, Frederik van
;
Langeveld, M. J.

thema - vrouw
;
receptie
;
thema - woning
;
strafrecht en literatuur
;
fenomenologie
;
Utrechtse school
;
morele opbouw (na wereldoorlog II)
;
roman
;
thema - man
;
thema - schuld
;
culturele opbouw (na wereldoorlog II)
;
literatuur en sociale wetenschappen
;
thema - geïntegreerde persoonlijkheid
;
thema - verantwoordelijkheid
Annotatie(s):
Bewerking van een proefschrift Rotterdam, 1991, onder de titel Terug naar het behouden huis, de Utrechtse school en de Nederlandse roman 1945-1955.

P. 7-11 Inleiding; p. 125-128 Nawoord; p. 161-179 Literatuur; p. 183-187 Personenregister.

O.a. over: Reve, Simon van het. De avonden: een winterverhaal. Amsterdam, 1947.

Recensies door: Ruud Abma in: Krisis 12 (1992) 47 (juni), p. 103-108; Christien Bok in: Vooys 19 (1991-1992) 3 (juni-juli 1992), p. 176-178; Karin Bijsterveld in: Kennis methode: 16 (1992) 4, p. 337-342; Frans Ruiter in: Nieuwe taalgids 85 (1992) 4 (juli), p. 346-350; G.F.H. Raat in: Literatuur 10 (1993) 2 (maart-april), p. 120-121; Bas Levering in: Comenius (Nijmegen): (1993) 52 (winter), p. 491-494; Frank Joostens in: Forum der letteren 34 (1993) 4 (december), p. 315-318 (reactie hierop door Ido Weijers in: Forum der letteren 36 (1995) 1 (maart), p. 77).

Piet Ruivenkamp
,
‘Blinde fotograaf’ doet Hermans briljant recht
In:
Haagsche courant
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de verfilming van ‘De blinde fotograaf’ uit ' Een landingspoging op Newfoundland', door Adriaan Ditvoorst.

Nico Scheepmaker
,
Taalbederf
In:
Scheepmaker, Nico. 1 kolom Trijfels
Gemeenschappelijke Pers Dienst [etc.]Den Haag [etc.] , [1978] (p. [32])
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Amersfoortse Courant, Arnhemse Courant, Brabants Nieuwsblad, De Gooi- en Eemlander van ca. 1977.

Nico Scheepmaker
,
Age Bijkaart - Historisch - Tijdbom
In:
Scheepmaker, Nico. 1 kolom Trijfels
Gemeenschappelijke Pers Dienst [etc.]Den Haag [etc.] , [1978] (p. [31])
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Luijters, Guus
;
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Amersfoortse Courant, Arnhemse Courant, Brabants Nieuwsblad, De Gooi- en Eemlander van ca. 1977.

Wilbert Smulders, Wium van Zyl
,
Die hantering van karakters in W.F. Hermans se 'Herinneringen van een engelbewaarder'
In:
s.n.[S.l. , [1987] (453 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

karakters
Annotatie(s):
Proefschrift Universiteit van Stellenbosch.

Bl. [2] Voorwoord; p. 444-449 Lys van genoemde en aangehaalde werke; p. 449-453 Geraadpleegde resensies oor Herinneringen van een engelbewaarder.

Over: Hermans, Willem Frederik. Herinneringen van een engelbewaarder. Amsterdam, 1971.

Recensie door Wilbert Smulders in: Nieuwe taalgids 83 (1990) 5 (september), p. 449-453.

Samenvatting:
In het voorwoord van zijn proefschrift schrijft W.J. van Zyl dat de grondslag voor zijn studie is gelegd tijdens zijn verblijf in Nederland in 1984 toen hij inspirerende gesprekken kon voeren met zijn vroegere Utrechtse docenten prof. A.L. Sötemann, dr. L. Mosheuvel, prof. J.J. Oversteegen en dr. K. van der Watering. In zijn inleiding omschrijft hij de door hem gekozen term ‘karakter’ als probleemterm. Terwijl de term ‘personage’ in het Nederlands gebruikelijk is, wordt in het Afrikaans, net als in het Engels, eerder naar ‘karakter’ (‘character’) verwezen. De Nederlandse term, die benadrukt dat het om het spelen van een rol gaat, past beter bij de uitgangspunten van Van Zyl, maar “die term gaat egter in teen ‘n ou en algemene skryftradisie in Afrikaans en sal nie alleen lomp aandoen nie, maar ook verwarring veroorsaak.” Van Zyl gebruikt daarom toch ‘karakter’ als synoniem van het Nederlandse personage, en ‘karaktereigenschappen’ en ‘aard’ als synoniemen van het Nederlandse ‘karakter’. Van Zyl onderscheidt bij de theorieën over de benadering van romankarakters twee stromingen, de stroming waarbij de nadruk wordt gelegd op de menselijkheid van de karakters (de mimetische stroming) en anderzijds hun functie binnen de literaire communicatie. In de jaren zestig begonnen onderzoekers als Sötemann de nadruk te leggen op de communicatiefunctie van karakters. Van Zyl verwijst, als hij spreekt over de rol van de lezer, naar de definitie van literaire interpretatie bij J.J. Oversteegen: “een interpretatie is een voorstel tot semantische ordening van de tekstgegevens, op basis van eenduidige beschrijvingen van de linguïstisch gegeven mogelijkheden, en met expliciete argumentatie omtrent de keuzen die niet in talige feiten gefundeerd kunnen worden.” ( J.J. Oversteegen: Beperkingen, methodologische recepten en andere vooronderstellingen en vooroordelen in de moderne literatuurwetenschap. Utrecht, 1982). Wat zijn de mogelijkheden voor de onderzoeker als hij zich richt op de omschrijving van karakters, zo vraagt Van Zyl zich af. Moet hij een uitgebreid receptie-onderzoek doen bij een groep lezers en daaruit conclusies trekken of moet hij zich in de positie van de lezer plaatsen (zoals Oversteegen uiteindelijk ook doet) en dan zorgvuldig alle realisatiemogelijkheden onderzoeken. Van Zyl kiest voor het laatste mogelijkheid, de ‘implied reader’ en hanteert het onderscheid tussen ‘romanwerkelijkheid’ en ‘leeswerkelijkheid’ dat door W. Smulders is voorgesteld (W. Smulders. De literaire misleiding in ‘De donkere kamer van Damokles’. Utrecht, 1983 [zie NIWI samenstelling]). Hij stelt de lezer voor als een geïmpliceerde figuur die – op grond van zijn voorkennis van de gewone werkelijkheid en van de historische werkelijkheid van mei 1940 (de tijd waarin de handeling van Herinneringen van een engelbewaarder gesitueerd is), én op grond van zijn verwachtingen voortdurend hypotheses opwerpt over de aard van de personages. In hoofdstuk 2 ‘Leser en engelbewaarder’ gaat Van Zyl na hoe de lezer geleid wordt bij het vormen van een beeld van het personage van de engelbewaarder engelbewaarder. In hoofdstuk 3 (‘Die engelbewaarder as verteller’) analyseert Van Zyl de uiterst emotionele, in cliché’s sprekende engelbewaarder als verteller. Zijn conclusie is dat de auteur (of ‘vertelinstantie’) door de engelbewaarder als verteller te presenteren het idee van de alomtegenwoordige, alwetende verteller, bovendien in dit geval van rooms-katholieke signatuur, enigszins belachelijk maakt. In hoofdstuk 4 (‘Alberegt, ‘n “realistiese” hoofdkarakter) Alberegt benadert Van Zyl het voornaamste personage van vier verschillende kanten: 1. de gegevens waaruit de lezer zich een beeld vormt van Alberegt (zijn uiterlijk, emoties, beroep, drankprobleem); 2. de vooruitwijzende elementen in de tekst met betrekking tot Alberegts avonturen; 3. de kennis, resp. onkunde met betrekking tot de situatie in mei 1940 en zijn optreden als officier van justitie. Bij dit onderdeel van zijn analyse gebruikt Van Zyl deel 2 en 3 van ‘Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede wereldoorlog’ van dr. L. de Jong, dat in 1969, resp. 1970 verscheen. In de Aantekeningen achterin zijn roman – die een jaar na deel 3 verscheen – heeft Hermans verwezen naar dit werk van De Jong, volgens een criticus als Piet Grijs (J.C. Brandt Corstius) slechts bedoeld “om ons te belazeren”. Van Zyl gaat in op de gevallen waaruit de lezer impliciet commentaar op het werk van De Jong kan aflezen; 4. Alberegts verhouding tot andere karakters. In hoofdstuk 5 (‘Die randfigure’) behandelt Van Zyl alle bijfiguren, waarbij hij aan wil tonen dat Hermans ook via deze randfiguren de lezer zoveel mogelijk in onzekerheid laat, of met andere woorden de leeswerkelijkheid destabiliseert. Wilbert Smulders ( Nieuwe taalgids: 83 (1990) 5 (sep) 449-453) heeft naast bewondering voor de systematische werkwijze en accuratesse waarmee Van Zyl te werk is gegaan, ook kritiek. Hij wil echter benadrukken dat Van Zyls studie een grote verdienste heeft die er niet aan is af te lezen. Geboren en getogen in Zuid-Afrika en, behalve op grond van kortdurende bezoeken aan Nederland, niet van nature bekend met de Nederlandse cultuur, heeft Van Zyl zich volledig toegang weten te verschaffen tot deze door en door Hollandse roman. Van Zyls hoofdthese, namelijk dat de roman de leeswerkelijkheid tot aan de laatste bladzijde blijft destabiliseren en dat dit proces op het punt van de personages tot in de kleinste onderdelen verankerd is, noemt Smulders zonder meer overtuigend. Het is volgens Smulders geen sensationele uitkomst maar juist omdat het voor de hand ligt, wordt de uitkomst pas overtuigend door de nauwkeurige manier waarop de onderzoeker het literaire mechanisme beschrijft. Smulders heeft echter kritiek op het feit dat Van Zyl nergens uitlegt waarom hij met betrekking tot deze roman nu juist de personages in het centrum van de aandacht plaatst. Waarom niet iets algemeners genomen, de ironie bijvoorbeeld, waarvan de personages een bijzondere representatie vormen? Of waarom niet iets specifiekers, de geraffineerde literaire strategie waarmee de enorme ruimte waarin de roman zich afspeelt (heel Nederland, zelfs de lucht boven Nederland) steeds weer wordt teruggebracht tot dat ene eenrichtingsweggetje, de Maarlse Steeg? Van Zyl heeft volgens Smulders niet genoeg oog gehad voor de ironische functie van het koppel engelbewaarder/duivel. Dat zou samenhangen met het feit dat Van Zyl er geen moment bij stilstaat dat deze roman in het werk van Hermans een bijzondere positie inneemt. Herinneringen van een engelbewaarder is volgens Smulders Hermans’ meest sombere, genadeloze roman, loodzwaar zelfs. De gebeurtenissen zijn futiel, belachelijk zelfs en van een zinloze treurigheid: een officier van justitie die een verkeersfout begaat, wat een illegaal in Nederland verblijvend joods kind het leven kost. Nergens anders in Hermans’ oeuvre kent de romanwerkelijkheid een zo hoog ‘operette-gehalte’ en wordt tegelijkertijd iets zo gruwelijks als schuld aan de dood van een kind zo realistisch uitgemeten, meent Smulders. De enige verlichting voor de lezer komt via de ironie. Van Zyl heeft hier geen oog voor, of heeft het niet meegewogen omdat hij – “geheel volgens de literair-kritische zeden van de immanente interpretatie”- konsekwent binnen de roman is gebleven. Toch vindt Smulders dat hij de vraag of de engelbewaarder nu de hele tekst vertelt of slechts gedeelten ervan nogal schools en niet erg vruchtbaar. Een ander bezwaar is dat Van Zyl wel erg systematisch te werk gaat en alle personages (dus ook Sysy en Ottla Lindenbaum) dezelfde behandeling geeft en zo de indruk wekt dat de roman geen centrum zou hebben. Volgens Smulders draait de hele hele handeling om deze twee vrouwelijke personages die tegelijkertijd zo afwezig zijn. Alberegt kleurt Sysy op een hele speciale manier en het meisje Ottla geeft een zeldzaam zware lading aan de hele handeling. Het bezwaar van de strak volgehouden immanente werkwijze wreekt zich ook bij Van Zyls tekening van de verhouding Alberegt-Erik LoosecaatAlberegt-Erik Loosecaat. Hoe specifiek en genuanceerd deze verhouding is, kan pas duidelijk worden als men er bijvoorbeeld de paren Arthur-OskarArthur-Oskar (uit De tranen der acacia’s) of Osewoudt-DorbeckOsewoudt-Dorbeck (uit De donkere kamer van Damokles) naast legt. Smulders noemt de ironie waarmee de tegenspeler van Alberegtgetekend wordt opmerkelijk: “in een boek van een auteur die deze soort ironie tot ver over de helft van zijn oeuvre buiten de deur heeft willen houden.” Smulders stelt vast dat Van Zyls studie nauwgezet en systematisch is en wat zijn hoofdthese betreft geheel overtuigt. Ondanks zijn kritiek vindt hij deze buitenlandse studie een aanwinst voor de neerlandistiek.
J.F. Staal
,
[Over: Wittgenstein, Ludwig. Tractatus logico-philosophicus. vert. [uit het Duits] en van een naw. en aant. voorz. door W.F. Hermans. Amsterdam, 1975]
In:
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Wittgenstein, Ludwig

Annotatie(s):
Over: Wittgenstein, Ludwig. Tractatus Logico-Philosophicus; vert. en van een nawoord en aant. voorz. door W.F. Hermans. Amsterdam, 1975.

Erik Wolfgang Stieglis
,
Over distorsie als rhetorisch moments
In:
[s.n.][S.l.] , [1988] (168, [23] p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Achterberg, Gerrit
;
Derrida, Jacques
;
Foucault, Michel
;
Lacan, Jacques
;
Man, Paul de

distorsie
Annotatie(s):
Proefschrift Universiteit van Amsterdam.

P. 169-175 Bijlage; p. 1-3 Über Distorsion als rhetorisches Moment; p. A-G Aangehaalde geschriften.

O.a. over: Achterberg, Gerrit. De ballade van de winkelbediende. In: Achterberg, Gerrit. Mascotte. Amsterdam, 1950, p. 37-40.

Hans van Stralen
,
Tweede gesprek
In:
Straten, Hans van. Ze zullen eikels zaaien op mijn graf.
LubberhuizenAmsterdam (p. 42-62)
Vorm:
Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Hans van Straten
,
W.F. Hermans wil met geen stók de deur uit
In:
Het Vrije Volk
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957.

In de rubriek ‘Kroniek’.

Hans van Straten, Willem Frederik Hermans
,
Teruggevonden gesprekken met Willem Frederik Hermans
In:
De PromBaarn , cop. 2001 (80 p.)
Vorm:
Monografie/Interview
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bevat twee interviews met Hermans d.d. 3 januari 1962, resp. juni 1962.

P. 4-18 Hermans' stem, aan ruis ontstegen: [inleiding]; p. 77-78 Nawoord.

Eerder (zonder nawoord) verschenen in 1995 onder de titel Ze zullen eikels zaaien op mijn graf: teruggevonden gesprekken met Willem Frederik Hermans.

Hans van Straten, Willem Frederik Hermans, Frankenstein, Dave Kuiper, Tonnie Luiken
,
Sterfboek : een verzameling artikelen over Willem Frederik Hermans; onder red. van Tonnie Luiken (Speciaal nr. van: WFH-verzamelkrant (1996), p. 18-22)
In:
WFH-verzamelkrantAmsterdam , [1996] (168 p.)
Vorm:
Speciale tijdschriftaflevering/Biografisch
illustraties:
ill., portr
Annotatie(s):
P. 168 Naschrift, door Tonnie Luiken.

P. 66-69 Frankenstein [pseud. van Willem Frederik Hermans]. Het kasteel met de fulpen kamers (ook in: Suum cuique: blad voor het Barlaeus Gymnasium, 25 mei 1939); p. 70-74 Hermans, Willem Frederik. Een vacantie (ook in: Suum cuique: blad voor het Barlaeus Gymnasium, 21 december 1939).

Ik heb altijd geld: [over de rechtszaak, aangespannen door de erven Hermans bij het verschijnen van Sterfboek], door Dave Kuiper. In: Sterfboek 2: een verzameling artikelen over Willem Frederik Hermans; onder red. van Tonnie Luiken. Speciaal nr. van: WFH-verzamelkrant: (1999) 23-30, 182-191.

Recensie door Hans van Straten in: Hermans-magazine 5 (1995-1996) 19 (juni 1996), p. 92-93.

Arno van der Valk
,
High
In:
Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans
, 12 (2002-2003) 47 (juni 2003) 72-78
Vorm:
Artikel/Artikel
illustraties:
ill., portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Koen Vermeiren, Wilbert Smulders, Dirk Baartse, Ineke Bulte, Jaak de Maere, Frans A. Janssen
,
Het laatste woord heeft het eerste : over een verhalenbundel van W.F. Hermans (Leidse opstellen; 3)
In:
DimensieLeiden , cop. 1987 (51 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Raat, G.F.H.

Internet:
/tekst/bult003laat01_01/
Annotatie(s):
Grotendeels een reactie op: Raat, G.F.H. De vervalste wereld van Willem Frederik Hermans. [Amsterdam], 1985.

Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Reactie: Misser, door Dirk Baartse. In Propria Cures, 6 februari 1988; reactie hierop door Ineke Bulte in: Spektator 17 (1987-1988) 6 (juli 1988), p. 535-536.

Recensies door: Koen Vermeiren in: Boekengids 66 (1988) 6 (juni), p. 555-556; Frans A. Janssen in: Literatuur 5 (1988) 4 (juli-augustus), p. 253-254; Jaak de Maere in: Handen: 5 (1989) 4 (4e kwartaal, p. 58-59; Wilbert Smulders in: Forum der letteren 30 (1989) 4 (december), p. 296-297.

Jan J. Vermeulen
,
W.F. Hermans : De tranen der acacia's
In:
Nederlandse Bibliografie
, 92 (1949-1950) (januari 1950) 3
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

H.A. Visser
,
Is ons leven zinloos?
In:
Visser, H.A. Met conflicten leven: moderne literatuur en evangelie
CallenbachNijkerk , [1969] (p. 35-40)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

H.A. Wage
,
Waarde en betekenis
In:
Literatuur en ethiek; onder red. van H. van der Ent; met medew. van J.G. Bomhoff ... [et al.]
Den Haag , [1977] (p. 215-222)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

waardeoordeel
J.G.M. Weck, N.S. Huisman
,
W. F. Hermans (In contact met het werk van moderne schrijvers; dl. 3)
In:
VersluysAmsterdam [etc.] , [1972] (93 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
P. 87-92 Bibliografie (van en over).

Th. Weening
,
'N zwart boek van Willem Frederik Hermans
In:
NRC Handelsblad
Vorm:
Recensie
illustraties:
omslag boek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Onder professoren. Amsterdam, 1975.

Wim Zaal
,
Nederlands proza
In:
Elseviers Magazine
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Jaap Jan Zeeberg
,
Meteorieten, kometen en zwarte gaten - forever!
In:
Een boek vol fouten: meningen over, bedenkingen bij en herinneringen aan W.F. Hermans' 'Nooit meer slapen'; verzameld door het gelijknamige dispuut; [red.: Casper Gijzen, Johan den Hartog en Arjan Berben]
Nooit Meer Slapen[Leiden] , [1992] (p. 40-43)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

geografie
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Robert-Henk Zuidinga
,
Anekdotes over W. F. Hermans; samengest. door Robert-Henk Zuidinga
In:
UnieboekWeesp , cop. 1984 (79 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

anekdoten
[anoniem]
,
27 op 1 dag : Hoe Willem Frederik Hermans zijn collectie inventariseerde
In:
Scrypt : bulletin van de Vrienden van Scryption
, (3 1997) 7 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans op rommelmarkt van Montreuil in 1977 (foto Piet Schreuders)
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de tentoonstelling 'De liefste machine ooit uitgevonden : Willem Frederik Hermans en de typemachine' in Scryption, Tilburg, 1996.

Martin van Amerongen
,
Ook na zijn dood slaagt Nederland er niet in zorgvuldig met zijn belangrijkste schrijver om te springen : verdragen we het dan echt zo slecht dat de vorige week overleden W.F. Hermans op zijn beurt Nederland zo hardhandig aanpakte? : de grote Eén
In:
De Groene Amsterdammer
, (3 mei) 
Vorm:
In memoriam
illustraties:
portr. Hermans door Friso Keuris
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

J. Geurts
,
Het kinderstoeltje van WFH
In:
Tilburg Magazine
, (199) (maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Hermann Wallmann
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Die Dunkelkammer des Damokles. Leipzig, 2001]
In:
Süddeutsche Zeitung
, (201) (15 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Duits
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Die Dunkelkammer des Damokles. Leipzig, 2001.

M. Mok
,
Moeilijke zelfontsluiting
In:
Critisch bulletin : maandblad voor letterkundige critiek
, 13 (1945-1946) 11 (november 1946) 495-499
, 1946
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Gomperts, H.A.

Annotatie(s):
Over: Gomperts, H.A. Van verlies en dood: gedichten. Amsterdam, 1946.

Over: Hermans, Willem Frederik. Horror coeli en andere gedichten. Amsterdam, 1946.

[anoniem]
,
Een eerste sprong
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1947) (25 oktober) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Conserve. Amsterdam, 1947.

Pierre H. Dubois
,
Een poging tot bevrijding : ‘Conserve’ door W.F. Hermans
In:
Spectator
, (1947) (23 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Conserve. Amsterdam, 1947.

Samenvatting:
Op Pierre Dubois (in De Spectator, weekendblad van De Nieuwe Gids, van 23 november 1947) maken de reeds verschenen afleveringen van De tranen der acacia’s een troebele, onheldere indruk, terwijl hij Conserve waardeert als een gewaagde poging tot bevrijding uit het huiselijke, burgerlijke Nederlandse proza. Gewaagd, en niet helemaal geslaagd. Deze criticus noemt de venijnige kritiek van Hermans, die de nodige tegenstand heeft opgewekt. Hij heeft volgens hem daarin wel iets gemeen met een even bewegelijke, even irriterende figuur als Du Perron. Dubois vraagt om een stevig krediet voor een schrijver met deze talenten en deze durf.
Paul Haimon
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Horror coeli en andere gedichten. [Amsterdam], 1946]
In:
Roeping : cultureel maandblad
, 24 (1947)  () 400-404
, 1947
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

A. Marja
,
Niet snerpend, maar dof en verward!
In:
Proloog : cultureel en literair tijdschrift van de jonge generatie
, 2 (1947) 2 (februari) 95-98
, 1947
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Voeten, Bert
;
Schuur, Koos

literaire kritiek
Annotatie(s):
O.a. over: Hermans, Willem Frederik. Belijdenis der clandestiniteit. In: Criterium 4 (1945-1946), p. 838-842; en: Hermans, Willem Frederik. Verouderde dampkring. In: Vrij Nederland, 11 januari 1947.

Hans van Straten
,
Horribele duisterheid
In:
Columbus : litterair-cultureel maandblad voor jongeren
, 2 (1946-1947) 4-5 (januari-februari 1947) 141
, 1947
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Horror coeli en andere gedichten. Amsterdam, 1946.

S. Vestdijk
,
‘Conserve’, roman van W.F. Hermans : een boeiend, maar vrij zwak debuut
In:
Het Parool
, (1947) (8 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Conserve. Amsterdam, 1947.

Tweede kopie geeft 7 november als publicatiedatum.

S. Vestdijk
,
‘Conserve’, roman van W.F. Hermans : een boeiend, maar vrij zwak debuut
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1947) (8 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Conserve. Amsterdam, 1947.

Rein Blijstra
,
Liever bandeloos dan gebonden?
In:
Critisch bulletin : maandblad voor letterkundige critiek
, 15 (1948) 11 (november) 500-503
, 1948
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948.

C.J.E. Dinaux
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948]
In:
Haarlems Dagblad
, (1948) (20 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948.

In de rubriek 'Litteraire kanttekeningen'.

H. van Galen Last
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand: novellen. Amsterdam, 1948]
In:
Libertinage
, 1 (1948) 6 (november-december) 79
, 1948
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

F.W. van Heerikhuizen
,
De jongsten
In:
Heerikhuizen, F.W. van. In het kielzog van de Romantiek: studies over nieuwe Nederlandse poëzie
F.G. KroonderBussum , 1948 (p. 104-117)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Straten, Hans van
;
Hermans, Willem Frederik
;
Spierdijk, Jan
;
Rodenko, Paul
;
Elburg, Jan G.
;
Deak, Michael
;
Graft, Guillaume van der
;
Molen, W.J. van der
;
Pieters, L.J.
;
Schuchart, Max
;
Scheepmaker, H.J.
;
Stip, Kees
;
Voeten, Bert
;
Vermeulen, Jan

poëzie
Annotatie(s):
Ook over: Michael Deak, Jan G. Elburg, Guillaume van der Graft, W. J. van der Molen, Ludo Pieters, Paul Rodenko, Max Schuchart, H. J. Scheepmaker, Jan Spierdijk, Kees Stip, Hans van Straten en Jan Vermeulen.

P.A. Hekstra
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand: novellen. Amsterdam, 1948]
In:
Ontmoeting : letterkundig en algemeen-cultureel maandblad
, 3 (1948-1949) 3-4 (december 1948-januari 1949) 186-187
, 1948
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

P.A. Hekstra
,
Poëzie
In:
Ontmoeting : letterkundig en algemeen-cultureel maandblad
, 2 (1947-1948)  () 180-181
, 1948
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Elburg, Jan G.
;
Molen, W.J. van der
;
Schuchart, Max
;
Diels, Gerard

poëzie
Annotatie(s):
Over: Elburg, Jan G. Serenade voor Lena. Amsterdam, 1941; Schuchart, Max. Sprekend mijzelf: gedichten. Amsterdam, 1945; Molen, W.J. van der. Gered voor vannacht. Amsterdam, 1946; Hermans, Willem Frederik. Horror coeli en andere gedichten. [Amsterdam], 1946; en: Diels, Gerard. Het doornen zeel: gedichten. Amsterdam, 1946.

R
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948]
In:
Propria Cures
, (1948) (17 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948.

B. Rijdes
,
Helikonreeks 1947
In:
Ad interim : tijdschrift voor letterkunde
, 5 (1948) 8 () Critische bijlagen, 152-154
, 1948
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Vries, Theun de
;
Eggink, Jacoba
;
Kemp, Pierre
;
Leeuwen, Freek van

poëzie
Annotatie(s):
Over: Eggink, Jacoba. Tussen Euphraat en Tigris: gedichten. 's-Gravenhage, 1947; Kemp, Pierre. Phototropen en noctophilen. 's-Gravenhage, 1947; Vries, Theun de. De dood: een gedicht. 's-Gravenhage, 1947; Leeuwen, Freek van. De kruistocht der bedelaars. 's-Gravenhage, 1947; en: Hermans, Willem Frederik. Hypnodrome: gedichten. 's-Gravenhage, 1947.

Paul Rodenko
,
Twee debuten
In:
Podium : literair maandblad
, 4 (1947-1948) 6 (maart 1948) 343-355
, 1948
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Reve, Gerard

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Conserve: roman. Amsterdam, 1947.

Ook in: Over De avonden: de eerste roman van Gerard Reve: kritieken, artikelen en interviews; G.F.H. Raat (samenst.). Schoorl, 1989, p. 171-185; Rodenko, Paul. Verspreide kritieken; bezorgd door Koen Hilberdink. Amsterdam, 1992, p. 237-248.

Over: Reve, Simon van het. De avonden: een winterverhaal. Amsterdam, 1947.

Bert Schierbeek
,
Moedwillig misverstand
In:
Het Woord : maandblad voor de nieuwe Nederlandse letterkunde
, 3 (1948-1949) 3 (herfst 1948) 152-154
, 1948
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948.

Bert Schierbeek
,
Twee jonge prozaïsten
In:
Het Woord : maandblad voor de nieuwe Nederlandse letterkunde
, 3 (1948-1949) 1 (lente 1948) 130-136
, 1948
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Reve, Gerard

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Conserve: roman. Amsterdam, 1947.

Ook in: Over De avonden: de eerste roman van Gerard Reve: kritieken, artikelen en interviews; G.F.H. Raat (samenst.). Schoorl, 1989, p. 186-197.

Over: Reve, Simon van het. De avonden: een winterverhaal. Amsterdam, 1947.

Hendrik de Vries
,
'Hypnodrome' door W.F. Hermans
In:
Het Vrije Volk
, (1948) (4 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Hypnodrome. 's Gravenhage, 1947.

Victor E. van Vriesland
,
Moedwil geen goodwill : W.F. Hermans als novelist
In:
Haagsche courant
, (1948) (23 oktober) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948.

Maarten Vrolijk
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948]
In:
De Vijf Vocalen : gids voor boekenvrienden
, (1948) (10 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948.

[anoniem]
,
[Boekaankondiging Tranen der acacia's]
In:
De Groene Amsterdammer
, (1949) (26 november) 
Vorm:
Artikel/Boekaankondiging
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Tevens aankondiging van: Stroman, Ben. Kleine diefjes worden groot. Leiden, 1949.

Tevens aankondiging van: Aagen Moro, T. Derde huwelijk. Laren, 1949.

Tevens aankondiging van: Vierssen Trip, G.W. van. De gelaarsde kat. 2e dr. Den Haag, 1949.

C.B.
,
Jonge romanciers
In:
De nieuwe gids
, (1949) (28 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Bespreking in de rubriek 'Nederlandse letteren' samen met 'De komeet en het harlekijntje', van Amoene van Haersolta.

Anton van Duinkerken
,
Vreugdloze stofwisseling : een Hollandse roman
In:
De Tijd
, (1949) (19 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Gerard van Eckeren
,
Peilingen in den afgrond
In:
Het boek van nu : maandblad voor boekenvrienden
, 2 (1948-1949) 5 (januari 1949) 82-83
, 1949
Vorm:
Artikel/Recensie
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948.

H.A. Gomperts
,
'Tranen der Acacia's, roman van W.F. Hermans : harteloos, larmoyant en subliem
In:
Het Parool
, (1949) (10 december) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Jan Greshoff
,
Een boek van een jong en sterk talent : 'Moedwil en misverstand' van W.F. Hermans
In:
(1949) (23 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948.

In de rubriek 'Kritische aantekeningen' (LXXVII).

H. Kuitenbrouwer
,
Drie Romans van het verval : liederlijkheid tot natuurlijke sfeer geworden
In:
De Linie
, (1949) (18 november) 
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Franquinet, Robert
;
Bruggen, Kees van

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Tevens bespreking van: Bruggen, Kees van. Fontana Marina. Amsterdam, 1949.

Ook bespreking van: Franquinet, Robert. Spiegelgruis. Amsterdam, 1949.

S. Vestdijk
,
Toon en het negende gebod
In:
Podium : literair maandblad
, 5 (1949) 12 (december) 764-768
, 1949
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Duinkerken, Anton van

Annotatie(s):
Over een recensie van Anton van Duinkerken in De Tijd, 19 november 1949 over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Johan Winkler
,
Proza-kroniek
In:
Wending
, 4 (1949) 704-709
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Corsari, Willy
;
Vestdijk, S.

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Over: Vestdijk, Simon. De kellner en de levenden. Amsterdam, 1949.

Over: Corsari, Willy. Geliefde dwaas. Amsterdam, 1949.

Johan van der Woude
,
Tranen der jeugd : een teken aan de wand
In:
Vrij Nederland
, (1949) (3 december) 
Vorm:
Artikel/Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

[anoniem]
,
Op zoek naar een vader en moeder
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1950) (18 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

[anoniem]
,
De tranen der Acacia's
In:
De Groene Amsterdammer
, (1950) (18 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

[anoniem]
,
Nieuwe literaire pockets
In:
Delftsche Courant
, (1950) (20 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Een biografie van het boek in onze tijd : In Gesprek met de scheppers
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1950) (24 februari) 
Vorm:
Interview
illustraties:
portr. Hermans, Top Naeff, Johan de Meester en Vestdijk
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Naeff, Top
;
Vestdijk, S.

Annotatie(s):
Top Naeff, Simon Vestdijk en Hermans over de plaats van het boek in onze tijd.

F. Bordewijk
,
Onrijp, rijp en overrijp : 'De Tranen der Acacia's' van Hermans
In:
Utrechts Nieuwsblad
, (1950) (2 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

C.J.K.
,
Fenomenologie van de Pin-up Girl
In:
De Groene Amsterdammer
, (1950) (18 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Fenomenologie van de pin-up girl. Amsterdam, 1950.

C.J.E. Dinaux
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949]
In:
Haarlems Dagblad
, (1950) (12 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Anton van Duinkerken
,
De kritiek en haar grenzen : Vestdijk verdedigt Hermans : De Linie zichzelf
In:
De Tijd
, (1950) (11 februari) 
Vorm:
Polemiek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Vestdijk, S.

Linie, De (weekblad)
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

In de rubriek 'Van week tot week'.

Gerard van Eckeren
,
Gekwetst idealisme
In:
Het boek van nu : maandblad voor boekenvrienden
, 3 (1950) 6 (februari) 101-103
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Gerard van Eckeren
,
Gekwetst idealisme
In:
Het boek van nu : maandblad voor boekenvrienden
, 3 (1949-1950) 6 (februari 1950) 101-103
, 1950
Vorm:
Artikel/Recensie
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Jan Greshoff
,
W.F. Hermans kan een groot romancier worden : 'De Tranen der Acacia's' fascineert de lezer
In:
Het Vaderland
, (1950) (15 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

In de rubriek 'Kritische aantekeningen' (CXXVIII).

Willem Frederik Hermans
,
De heilige Idil en haar nar
In:
Podium : literair maandblad
, (1950) (december) 636-641
Vorm:
Polemiek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Verbiest, Gerard C.J.M.

IDIL (Informatie Dienst Inzake Lectuur)
Annotatie(s):
Tevens reactie in extenso van Gerard C.J.M. Verbiest op kwalificatie van Hermans in Podium 8/9 (Aug./Sept. ’50) van I.D.I.L. (Informatie-Dienst Inzake Lectuur).

Willem Frederik Hermans
,
De tranen van Hermans
In:
Het Parool
, (1950) (22 juli) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de benoeming tot lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde.

I.M.
,
De Tranen der Acacia's
In:
Handelsblad van Antwerpen
, (1950) (23 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

In de rubriek 'Nederlandse letteren'.

L.Th. Lehmann
,
Hoe men onze roman zoekt
In:
Libertinage
, 3 (1950)  () 394-399
, 1950
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Kossmann, Alfred
;
Hermans, Willem Frederik
;
Veen, Adriaan van der

Annotatie(s):
Over: Veen, Adriaan van der. Zuster der zee: roman. Amsterdam, 1949

Over: Kossmann, Alfred. De nederlaag: roman. Amsterdam, 1950.

Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Victor Varangot
,
Verwondering der jeugd
In:
Critisch bulletin : maandblad voor letterkundige critiek
, 17 (1950) 4 (april) 167-170
, 1950
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Fenomenologie van de pin-up girl. Amsterdam, 1950.

Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

S. Vestdijk
,
Antwoord aan Anton van Duinkerken
In:
Podium : literair maandblad
, 6 (1950) 4 (april) 255-258
, 1950
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Duinkerken, Anton van

Annotatie(s):
Over een artikel van Anton van Duinkerken in De Tijd, 11 februari 1950; en: Vestdijk, S. Toon en het negende gebod. In: Podium 5 (1949) 12 (december), p. 764-768.

[anoniem]
,
Het is maar niks met pa en moe : Hermans heeft het kleinste gelijk : boek dat reclame niet verdient
In:
Elseviers Weekblad
, (1951) (22 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Drie romans van de jonge generatie : driemaal protest tegen het ouderhuis
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1951) (8 december) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Gerrit Kouwenaar
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Tevens bespreking van Gerrit Kouwenaar (Ik was geen soldaat) en Alfred Kossmann (De moord op Arend Zwigt).

[anoniem]
,
Strafvervolging tegen schrijver ingesteld : Naar aanleiding van roman van W.F. Hermans
In:
Algemeen Handelsblad
, (1951) (25 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Recherche wil Podium in beslag nemen
In:
Het Vrije Volk
, (1951) (25 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Podium (tijdschr.)
Annotatie(s):
Over vermeende belediging van het katholieke volksdeel in romanfragment uit 'Ik heb altijd gelijk', gepubliceerd in het tijdschrift Podium.

[anoniem]
,
Politie trachtte Podium in beslag te nemen : Strafvervolging overwogen tegen W.F. Hermans
In:
Het Parool
, (1951) (24 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Podium (tijdschr.)
Annotatie(s):
Over vermeende belediging van het katholieke volksdeel in romanfragment uit 'Ik heb altijd gelijk', gepubliceerd in het tijdschrift Podium.

[anoniem]
,
Romanfragment van Hermans beledigend geacht
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1951) (25 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Podium (tijdschr.)
Annotatie(s):
Over vermeende belediging van het katholieke volksdeel in romanfragment uit 'Ik heb altijd gelijk', gepubliceerd in het tijdschrift Podium.

[anoniem]
,
Hoe kunstenaars vroeger door de Staat werden geholpen : Politieke prestige en literatuur
In:
Utrechts Nieuwsblad
, (1951) (26 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over Hermans die in de April-aflevering van het tijdschrift 'Litterair paspoort' schrijft over de verminderde betekenis van de West-Europese letterkunde.

Rein Blijstra
,
Hollands binnenhuisje bevuild
In:
Critisch bulletin : maandblad voor letterkundige critiek
, 18 (1951) 12 (december) 565-568
, 1951
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

H.A. Gomperts
,
‘Ik heb altijd gelijk’ de nieuwe roman van W.F. Hermans
In:
Het Parool
, (1951) (15 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Willem Frederik Hermans
,
Geen alibi voor W.F. Hermans
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1951) (7 augustus) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Reactie van W.F. Hermans op de benadering van de diverse bladen, m.n. de NRC, op het proces over een fragment uit ‘Ik heb altijd gelijk’.

Willem Frederik Hermans, Pieter Geyl
,
Loutering
In:
Het Vrije Volk
, (1951) (19 mei) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oudshoorn, J. van

Annotatie(s):
Brief Geyl en reactie van Hermans op de bespreking van de laatste van 'Doolhof der zinnen' van J. van Oudshoorn.

O.
,
Schrijver voor de keuze
In:
De nieuwe eeuw
, (1951) (12 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Schrijver voor de keuze : getuigenissen over de cultuurtaak van de schrijver. 's-Gravenhage, 1950.

Kort aangestipt Hermans' opvatting over katholicisme en communisme.

Jos Panhuijsen
,
Nieuwe romans van Vestdijk en Hermans : worsteling om de volwassenheid
In:
Het Binnenhof
, (1951) (22 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Tevens bespreking van Simon Vestdijk (De dokter en het lichte meisje).

[anoniem]
,
De illusie van het huis
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1952) (26 juli) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951]
In:
Elseviers Weekblad
, (1952) (29 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

Zeer korte (7 regels) bespreking.

[anoniem]
,
Geest en Leven
In:
De Tijd
, (1952) (5 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951]
In:
De Groene Amsterdammer
, (1952) (15 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

In de rubriek ‘Coop-Boek van de week’. Dit is no. 72.

[anoniem]
,
Vrijspraak geëist tegen schrijver van ‘Ik heb altijd gelijk’ : 'Toen art. 137c in de wet werd opgenomen, om paal en perk te stellen aan het optreden tegen joden, werd niet vermoed, dat het de gehele literatuur om hals zou brengen'
In:
Algemeen Handelsblad
, (1952) (21 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Eis in strafzaak tegen Hermans over het fragment uit ‘Ik heb altijd gelijk’ in het tijdschrift 'Podium'.

[anoniem]
,
W.F. Hermans vrijgesproken : auteur 'Ik heb altijd gelijk'
In:
Het Parool
, (1952) (3 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
De Heer W.F. Hermans en de mesthoop
In:
De nieuwe eeuw
, (1952) (29 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Over de nakende uitspraak van de rechter over al dan niet beledigende uitingen voor het katholieke volksdeel in 'Ik heb altijd gelijk'.

[anoniem]
,
Beledigde auteur katholieken? : Officier vraagt vrijspraak
In:
De Maasbode
, (1952) (21 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Uitlatingen in Hermans' roman niet opzettelijk beledigend : Slechts hulpmiddel in karakteruitbeelding concluderen officier en verdediger : Eis : vrijspraal subs. Geldboete
In:
Gooische courant : de nieuwe dag
, (1952) (21 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Auteur wegens anti-katholicisme vervolgd : Officier van Justitie vraagt vrijspraak
In:
De Waarheid
, (1952) (21 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Wie is schuldig?
In:
De Waarheid
, (1952) (26 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

In de rubriek 'Ons commentaar'.

[anoniem]
,
Opnieuw vrijspraak voor W. Hermans
In:
De Tijd
, (1952) (18 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Auteur Hermans staat 20 maart terecht
In:
Het Parool
, (1952) (7 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Krypto-Hermans
In:
De Tijd
, (1952) (20 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Over het proces n.a.v. al dan niet beledigen van het katholieke volksdeel.

[anoniem]
,
Aanslag op de Vrijheid : De Nederlandse romanschrijver W.F. Hermans voor het gerecht
In:
Vooruit
, (1952) (29 maart) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

In de rubriek 'De oneerbiedige pen'.

[anoniem]
,
Eis : geen muilkorf : De kunst voor de rechter
In:
Het Parool
, (1952) (21 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Over de strafvervolging tegen Hermans wegens vermeende belediging van het katholieke volksdeel.

[anoniem]
,
Het recht om te beledigen
In:
De Linie
, (1952) (28 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Over de strafvervolging tegen Hermans wegens vermeende belediging van het katholieke volksdeel.

[anoniem]
,
W.F. Hermans voor de rechtbank
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1952) (21 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Over de strafvervolging tegen Hermans wegens vermeende belediging van het katholieke volksdeel.

[anoniem]
,
Vrijspraak geëist in zaak tegen auteur W.F. Hermans : Officier ziet geen opzet tot belediging
In:
Trouw
, (1952) (21 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Ter inleiding van dit nummer
In:
Podium : literair maandblad
, 8 (1952) 1 (januari-februari) 1-6
, 1952
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Podium (tijdschr.)
;
censuur
;
subsidiëring van tijdschriften
Annotatie(s):
Redactionele bijdrage.

Menno ter Braak
,
‘Ik heb altijd gelijk’
In:
Limburgs Dagblad
, (1952) (28 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

In de rubriek ‘Commentaar’.

C.J.E. Dinaux
,
De acacia’s van Hermans schreiden vergeefs : het woord is aan de wrok
In:
Haarlems Dagblad
, (1952) (2 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

In de rubriek ‘Litteraire kanttekeningen’.

Th. Govaart
,
'De verkeerde muze'? : Over W.F. Hermans
In:
De nieuwe eeuw
, (1952) (22 maart) 
Vorm:
Overzichtsartikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Willem Frederik Hermans
,
Rede van Hermans bij Amsterdamse Rechtbank
In:
Het Parool
, (1952) (maart) 
Vorm:
Rede
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

In de rubriek ‘Parool kunst’.

Willem Frederik Hermans, G.H. 's Gravesande
,
Al pratende met Willem Frederik Hermans
In:
Het boek van nu : maandblad voor boekenvrienden
, 5 (1952) 10 (juni) 199-202
Vorm:
Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Willem Frederik Hermans
,
Het knipselbureau
In:
Podium : literair maandblad
, 8 (1952) 1 (januari-februari) 13-29
, 1952
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Duinkerken, Anton van

IDIL (Informatie Dienst Inzake Lectuur)
;
Podium (tijdschr.)
;
censuur
;
rooms-katholicisme
;
politiek
Willem Frederik Hermans
,
Polemisch mengelwerk
In:
Podium : literair maandblad
, 8 (1952) 2 (maart-april) 103-129
, 1952
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Kelk, C.J.
;
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter
;
Multatuli
;
Dinaux, C.J.E.

moralisme
;
literaire kritiek
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Ook over: C. J. E. Dinaux, C. J. Kelk en Multatuli.

C.J. Kelk
,
Hebben wij nog romanschrijvers?
In:
De Groene Amsterdammer
, (1952) (23 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Onderdeel bespreking van recent verschenen Nederlandse romans.

Alfred Kossmann
,
Hermans’ ‘Ik heb altijd gelijk’ als hartstochtelijke lijkrede : ...maar dronkelui spreken de waarheid...
In:
Het Vrije Volk
, (1952) (7 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

In de rubriek ‘Kroniek van het proza’.

W.L.M.E. van Leeuwen
,
‘Het behouden huis’ : een ‘verloren post’ : meesterlijke symboliek in novelle-vorm door Willem Frederik Hermans
In:
Tubantia
, (1952) (16 augustus) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans door Jet Goldstein
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

In de rubriek ‘Litteraire kroniek’ 798 : Nieuwe Reeks CXVIII.

Harry Mulisch
,
De behouden vrijheid
In:
De Groene Amsterdammer
, (1952) (9 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

Harry Mulisch
,
Aan een Libertijns scribent
In:
Podium : literair maandblad
, 8 (1952) 2 (maart-april) 139-142
, 1952
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

rooms-katholicisme
;
literaire processen
Jos Panhuijsen
,
Beslissende roman over oorlog is nog altijd niet geschreven : pogingen van Anne de Vries en Hermans niet geheel geslaagd : Verbeelding schijnt nog te aarzelen
In:
De Gelderlander
, (1952) (24 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

Bespreking samen met Anne de Vries’ ‘De duisternis in’, eerste deel van beoogde trilogie ‘Reis door de nacht’.

Jos Panhuijsen
,
Op de korte baan : gisteren pas en meer dan een eeuw geleden : vertellingen van Gogolj en W.F. Hermans
In:
Het Binnenhof
, (1952) (10 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

Bespreking samen met Gogolj’s vertaling ‘De Petersburgse vertellingen’.

Johan Phaff, Willem Frederik Hermans
,
Al pratende met Willem Frederik Hermans
In:
Het boek van nu : maandblad voor boekenvrienden
, 5 (1951-1952) 10 (juni 1952) 199-202
, 1952
Vorm:
Artikel/Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Hermans, Willem Frederik. Scheppend nihilisme: interviews met Willem Frederik Hermans; samengest. door Frans A. Janssen. Amsterdam, 1979, p. 31-39 (2e dr. 1979; 3e , uitgebr. dr. 1983); 's-Gravesande, G.H. Vergeten en gebleven: literaire beschouwingen; met een herdenkingsrede van Fred Batten; gekozen en verantwoord door Dirk Kroon. 's-Gravenhage, 1982, p. 188-194.

Gabriël Smit
,
‘Ik heb altijd gelijk’, roman van een ontgoocheld mens : grove uitstalling van onvlaarde grieven : aanklager als beklaagde ingedaagd
In:
De Volkskrant
, (1952) (15 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Over de aanklacht tegen Hermans (belediging van het -rooms-katholieke deel- van het Nederlandse volk in de roman 'Ik heb altijd gelijk'.

G. Stuiveling
,
Beeld van een generatie
In:
Stuiveling, G. Triptiek
Em. Querido's UitgeversmijAmsterdam , 1952 (p. 151-155)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Lambert Tegenbosch
,
Journaal
In:
Roeping : cultureel maandblad
, 28 (1951-1952) 5 (april-mei 1952) 280-281
, 1952
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

rooms-katholicisme
J.H.W. Veenstra
,
Pietje Bell leest de krant
In:
Libertinage
, 5 (1952)  () 150-153
, 1952
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

S. Vestdijk
,
De ‘slechte' vader en het ‘slechte' vaderland : de roman Ik heb altijd gelijk van W.F. Hermans : de satyre als gevaar
In:
Algemeen Handelsblad
, (1952) (19 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

S. Vestdijk
,
Niemandsland en humaniteit : Het behouden huis, een sterke novelle van W.F. Hermans
In:
Algemeen Handelsblad
, (1952) (21 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

W.E.
,
Zelfmedelijden in de literatuur : verkeerd geplaatste afrekening
In:
Leeuwarder Courant
, (1952) (7 augustus) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Johan van der Woude
,
Standwerkers op de literaire markt
In:
Vrij Nederland
, (1952) (5 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Goed proza : W.F. Hermans en Marnix Gijssen
In:
De nieuwe eeuw
, (1953) (2 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

Bespreking samen met Marnix Gijssen (De vleespotten van Egypte).

[anoniem]
,
Auteur-uitgever W.F. Hermans
In:
Het Vrije Volk
, (1953) (30 april) 
Vorm:
Boekaankondiging
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Kort over de uitgave van 'Mandarijnen'.

[anoniem]
,
Goed verzorgde boeken
In:
Leeuwarder Courant
, (1953) (28 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
'Het behouden huis' heeft een eervolle vermelding vanwege de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen voor goed verzorgde, niet-bibliofiele, in 1952 uitgegeven boeken.

[anoniem]
,
Situatie van de hedendaagse Nederlandse literatuur : reacties van lezers
In:
Het Vaderland
, (1953) (20 juni) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Dubois, Pierre H.
;
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Lezers reageren op de artikelen van Hermans en Pierre H. Dubois in Het Vaderland over de situatie van de Nederlandse literatuur.

[anoniem]
,
Koningin bij opening van de Boekenweek
In:
Algemeen Handelsblad
, (1953) (28 februari) 
Vorm:
Foto
illustraties:
foto o.a. Koningin Juliana en Hermans tijdens pauze-onderonsjes
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Pierre H. Dubois
,
W.F. Hermans zorgde voor een verrassing : Koningin en Prins aanwezig
In:
Het Vaderland
, (1953) (28 februari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
foto ontmoeting koningin Juliana en Victor van Vriesland
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het omgekeerde pension. Leiden, 1953.

Over de opening van de 18e boekenweek waarbij vier eenacters werden uitgevoerd, waaronder ‘Het omgekeerde pension’ van Hermans.

Pierre H. Dubois
,
De schrijver in de chaos van de tijd : De remedie ligt alleen bij hemzelf : Pierre H. Dubois antwoordt W.F. Hermans
In:
Het Vrije Volk
, (1953) (13 juni) 
Vorm:
Polemiek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Pierre H. Dubois reageert op het artikelen van Hermans van 25 april, 2 en 9 mei in Het Vaderland over de situatie van de Nederlandse literatuur.

Pierre H. Dubois
,
Schrijvers en intellectuelen in aarzelende onzekerheid : Oorzaak vervlakking van het litteraire leven : Pierre H. Dubois antwoordt W.F. Hermans
In:
Het Vaderland
, (1953) (6 juni) 
Vorm:
Polemiek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Pierre H. Dubois reageert op het artikelen van Hermans van 25 april, 2 en 9 mei in Het Vaderland over de situatie van de Nederlandse literatuur.

Pierre H. Dubois
,
Uit velerlei pen
In:
Het boek van nu : maandblad voor boekenvrienden
, 7 (1953-1954) 2 (oktober 1953) 36-37
, 1953
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Schierbeek, Bert
;
Helman, Albert
;
Blijstra, Rein

proza
Willem Frederik Hermans
,
Enkele eigenschappen van het Nederlandse essay : voor negentig procent herkauwen en napraten
In:
Het Vaderland
, (1953) (25 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Drie soorten essayisten [1].

Willem Frederik Hermans
,
De journalistieke essayist wil de wereld niet verbeteren : Huisprediker en hofnar in één persoon
In:
Het Vaderland
, (1953) (2 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Drie soorten essayisten [2].

Willem Frederik Hermans
,
Het litteraire leven in ons land geëindigd? : Waarom tijdschriften in ons land ophielden te bestaan
In:
Het Vaderland
, (1953) (9 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Drie soorten essayisten [3].

Cor van der Lugt Melsert
,
Briefgeheim : vier vrij zwakke vaderlandse éénacters
In:
Elseviers Weekblad
, (1953) (2 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het omgekeerde pension. Leiden, 1953.

Toneelrecensie van vier door verschillende auteurs in opdracht van de CPNB geschreven eenacters, uitgevoerd bij de opening van de 18e boekenweek.

Paul Rodenko
,
Het sprookje van het behouden huis
In:
Critisch bulletin : maandblad voor letterkundige critiek
, 20 (1953) 4 (april) 190-191
, 1953
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Rodenko, Paul. Verspreide kritieken; bezorgd door Koen Hilberdink. Amsterdam, 1992, p. 299-300.

Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
Een wereld van achterdocht
In:
(1954) (9 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

[anoniem]
,
W.F. Hermans : 'Schrijver is oproeper van spoken' : Interessante lezing voor N.G.K.
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1954) (1 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de lezing van Hermans in de Harmonie voor de Noordelijke Gemeenschap van Kunstenaars.

[anoniem]
,
W.F. Hermans over de moderne roman
In:
Ons Noorden : dagblad voor de Noordelijke provinciën
, (1954) (2 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de lezing van Hermans in de Harmonie voor de Noordelijke Gemeenschap van Kunstenaars.

[anoniem]
,
Literaire prijsvraag met vraagtekens : KLM nodigde 25 auteurs uit : Motto : 'Letterkunde is goedkoper dan U denkt'
In:
Het Parool
, (1954) (22 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans schrijft in Podium een satire over deze prijsvraag.

[anoniem]
,
Nieuwer
In:
Het Parool
, (1954) (24 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Podium (tijdschr.)
Annotatie(s):
Over het feest t.g.v. het 10-jarig bestaan van literair tijdschrift 'Podium', waar literatoren (w.o. Hermans) voordroegen uit eigen werk.

[anoniem]
,
10 jaar 'Podium'
In:
De Telegraaf
, (1954) (24 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Podium (tijdschr.)
Annotatie(s):
Over het feest t.g.v. het 10-jarig bestaan van literair tijdschrift 'Podium', waar literatoren (w.o. Hermans) voordroegen uit eigen werk.

[anoniem]
,
Wij achten de heer Stutter onbevoegd!
In:
Het Parool
, (1954) (28 augustus) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

M.F. Auer
,
Blote schouders
In:
Vrij Nederland
, (1954) (10 april) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Reactie op foto van Hermans in Vrij Nederland.

Pierre H. Dubois
,
'Paranoia' : een nieuw boek van Willem Frederik Hermans : het geheim van de taal
In:
Het Laatste Nieuws
, (1954) (2 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Pierre H. Dubois
,
Leven in een vervalste wereld
In:
Het boek van nu : maandblad voor boekenvrienden
, 7 (1953-1954) 6 (februari 1954) 88-89
, 1954
Vorm:
Artikel/Recensie
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Clara Eggink
,
Nieuw werk van W.F. Hermans
In:
Leidsch Dagblad
, (1954) (22 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

In de rubriek 'Een Zoeklicht op de boekenmarkt'.

Clara Eggink
,
De schrijver en zijn onderwerp
In:
De gids : nieuwe vaderlandsche letteroefeningen
, 117 (1954) II () 61-65
, 1954
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

H.A. Gomperts
,
'Paranoia' : achterdochtige verongelijktheid : bij het laatste boek van W.F. Hermans
In:
Het Parool
, (1954) (17 april) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Th. Govaart
,
Waan en tucht : W.F. Hermans 'Paranoia'
In:
De nieuwe eeuw
, (1954) (27 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

In de rubriek 'Literaire kroniek'.

Willem Frederik Hermans, Louis-Paul Boon
,
Prijsvraagnovelle
In:
Podium : literair maandblad
, 9 (1953-1954) 3 (februari-maart 1954) 186-192
, 1954
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Prijsvraag KLM (1953-1954)
Annotatie(s):
Reactie: Als de luchtvaart zich aan literatuur interesseert, door Louis-Paul Boon. In Vooruit, 24 april 1954; Boon, Louis Paul. Het literatuur- en kunstkritische werk. IV: Vooruit; bezorgd door K. Humbeeck ... [et al.]; m.m.v. D. de Geest ... [et al]. Antwerpen, 1997, p. 515-517.

Reactie: Als de luchtvaart zich aan literatuur interesseert, door Louis-Paul Boon. In Vooruit, 24 april 1954; Boon, Louis Paul. Het literatuur- en kunstkritische werk. IV: Vooruit; bezorgd door K. Humbeeck ... [et al.]; m.m.v. D. de Geest ... [et al]. Antwerpen, 1997, p. 515-517.

Jan Willem Hofstra
,
Hermans : vijf novellen : zij maken de lezer woordblind
In:
Elseviers Weekblad
, (1954) (21 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Gerrit Kouwenaar
,
Met de rug tegen de muur : Willem Frederik Hermans : 'Paranoia'
In:
Vrij Nederland
, (1954) (27 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Paul Rodenko
,
De architectonische demon
In:
Maatstaf : maandblad voor letteren
, 2 (1954-1955) 9 (december 1954) 646-652
, 1954
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Rodenko, Paul. Op het twijgje der indigestie: essays. Amsterdam, 1976, p. 143-149; Rodenko, Paul. Over Hans Lodeizen; Tussen de regels; De sprong van Münchhausen; Op het twijgje der indigestie; bezorgd door Koen Hilberdink. Amsterdam, 1991, p. 483-488 (Verzamelde essays en kritieken; 1).

Gabriël Smit
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953]
In:
Roeping : cultureel maandblad
, 30 (1954-1955) 4 (juni 1954) 189
, 1954
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

rooms-katholicisme
Hans van Straten
,
W.F. Hermans en het spookbeeld van de dreigende massa : motieven 'oorlog' en 'huis' centraal in bundel Paranoia
In:
Het Vrije Volk
, (1954) (6 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Ben Stroman
,
De toekomst van de roman ter discussie : Klein-malerei wordt tot micro-beschrijving : W.F. Hermans novellenbundel Paranoia
In:
Algemeen Handelsblad
, (1954) (6 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

Ook in: Het Vrije Volk.

C. de Z.
,
Protesten en ressentimenten
In:
Vivos Voco
, (1954) (5 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1953.

[anoniem]
,
W.F. Hermans als boosaardige sprookjesverteller
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1955) (26 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Over 'Volg het spoor terug' van J.B. Charles.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur I]
In:
De Linie
, (1955) (5 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Verwijzing naar artikel van Hermans in 'Literair paspoort', nr. 47, p. 103 e.v.

Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur 1: Het geweten van de Groene Amsterdammer, of Volg het spoor omhoog. Amsterdam, 1955.

[anoniem]
,
Argumenten op zwavelzuur of een merkwaardig besluit van een uitgever
In:
Zandvoortse Courant
, (1955) (29 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het geweten van de Groene Amsterdammer of volg het spoor omhoog (Mandarijnen op zwavelzuur dl. I).

[anoniem]
,
Hermans geeft nu zélf uit
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (18 april) 
Vorm:
Boekaankondiging
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Aankondiging van het in eigen beheer uit te geven 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

[anoniem]
,
Hermans gaat 'Mandarijnen' zelf uitgeven
In:
Het Parool
, (1955) (19 april) 
Vorm:
Boekaankondiging
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Aankondiging van het in eigen beheer uit te geven 'Mandarijnen op zwavelzuur'. Met korte reactie van Hermans.

[anoniem]
,
G. van Oorschot weigert uitgave 'Mandarijnen 2
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (14 april) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans en G. van Oorschot
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Naast weigering van Van Oorschot, Hermans' overweging om verdere publicatie van 'Mandarijnen op zwavelzuur' op andere wijze voort te zetten.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De mandarijnenpers. Groningen, 1955]
In:
Zandvoortse Courant
, (1955) (juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De mandarijnenpers. Groningen, 1955.

[anoniem]
,
W.F. Hermans uitgever in spe
In:
Het Binnenhof
, (1955) (20 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over het plan van Hermans om 'Mandarijnen op zwavelzuur' in eigen beheer uit te geven.

[anoniem]
,
Een mandarijn als kunsthistoricus : W.F. Hermans en Goya
In:
De Linie
, (1955) (9 juli) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
afb. van schilderijen van Goya
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.
;
Goya, Francisco

Annotatie(s):
Over 'Mandarijnen op zwavelzuur', dl. 1, en Goya.

[anoniem]
,
De Mandarijnenpers thuis
In:
Zandvoortse Courant
, (1955) (10 mei) 
Vorm:
Boekaankondiging
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Amsterdam, 1955.

[anoniem]
,
Zure mandarijnen van W.F. Hermans
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (1 februari) 
Vorm:
Boekaankondiging
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de eerste aflevering van 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

[anoniem]
,
A. Morriën over Hermans
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1955) (25 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Morriën, Adriaan

Annotatie(s):
Met name over de twist tussen Hermans en Morriën zoals die naar voren komt in 'Het geweten van de Groene Amsterdammer of Volg het spoor omhoog' en 'De gruwelkamer van W.F. Hermans of Ik moet altijd gelijk hebben.

[anoniem]
,
[Over Hermans versus Morriën]
In:
De Tijd
, (1955) (12 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Morriën, Adriaan

Annotatie(s):
Met name over de twist tussen Hermans en Morriën zoals die naar voren komt in 'Het geweten van de Groene Amsterdammer of Volg het spoor omhoog' en 'De gruwelkamer van W.F. Hermans of Ik moet altijd gelijk hebben.

[anoniem]
,
W.(F.).H.
In:
Vrij Nederland
, (1955) (9 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Kort artikel neemt Hermans in bescherming tegen lieden die hem fascist noemen.

[anoniem]
,
Uitgever Van Oorschot weigert uitgave 'Mandarijnen 2'
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (16 april) 
Vorm:
Tekening
illustraties:
cartoon van hj: Van Oorschot ruikend aan 2e oogst Mandarijnen op zwavelzuur
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Over de stopzetting van de verdere publicatie van 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

[anoniem]
,
Een gangster promoveert!
In:
Vrij Nederland
, (1955) (9 juli) 
Vorm:
Foto
illustraties:
portr. Hermans door Ed van der Elsken
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans poserend voor bioscoop (?), met boven zijn hoofd de wervende tekst 'Een 1e klas gangster'. Hermans promoveert op 6 juli tot doctor in de wis- en natuurkunde.

[anoniem]
,
Een gevierde koppensneller
In:
De Waarheid
, (1955) (27 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de stopzetting van de verdere publicatie van 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

[anoniem]
,
Willem Frederik
In:
Vrij Nederland
, (1955) (15 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Korte bijdrage over Hermans in het laatste nummer van Podium.

[anoniem]
,
Kleine kunstgrepen
In:
Vrij Nederland
, (1955) (28 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Amsterdam, 1955.

[anoniem]
,
Van Oorschot weigert Hermans' 'Mandarijnen' verder uit te geven
In:
Het Parool
, (1955) (15 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de stopzetting van de verdere publicatie van 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

Ook in: Haagsch Dagblad, van deze datum.

[anoniem]
,
Litterair paspoort
In:
Utrechts Nieuwsblad
, (1955) (16 augustus) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over het juli-nummer van het tijdschrift 'Litterair paspoort', waarin een bijdrage van Hermans.

[anoniem]
,
Post van de Parnassus : Schrijver Hermans gepromoveerd
In:
De nieuwe eeuw
, (1955) (16 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Kort bericht over de promotie van Hermans aan de UvA.

[anoniem]
,
W.F. Hermans : Letterkunde en Wetenschap
In:
Het Vaderland
, (1955) (8 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bericht over de promotie van Hermans aan de UvA.

[anoniem]
,
W.F. Hermans cum laude gepromoveerd
In:
Rotterdams Nieuwsblad
, (1955) (7 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Kort bericht over de promotie van Hermans aan de UvA.

Ook in: De Provinciale Noord-Brabantse Courant; Schager Courant; Het Parool; Bussumsche Courant; Algemeen Handelsblad; Nieuw Utrechts Dagblad; Dagblad van Rijn en Gouwe; Leidsch Dagblad; Algemeen Dagblad; Het Vaderland; Nieuwe Rotterdamse Courant, allen, 7 juli 1995.

[anoniem]
,
Auteur W.F. Hermans promoveert cum laude
In:
Het Binnenhof
, (1955) (7 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Kort bericht over de promotie van Hermans aan de UvA.

[anoniem]
,
W.F. Hermans nu doctor
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (7 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bericht over de promotie van Hermans aan de UvA.

[anoniem]
,
W.F. Hermans promoveerde 'met lof' tot doctor
In:
Het Parool
, (1955) (7 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bericht over de promotie van Hermans aan de UvA.

[anoniem]
,
W.F. Hermans gepromoveerd
In:
De Tijd
, (1955) (7 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Kort bericht over de promotie van Hermans aan de UvA.

[anoniem]
,
W.F. Hermans gepromoveerd
In:
De Tijd
, (1955) (6 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Kort bericht over de promotie van Hermans aan de UvA.

[anoniem]
,
W.F. Hermans dr. Geologie
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (25 juni) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Aankondiging van de promotie van Hermans aan de UvA.

[anoniem]
,
Schrijver W.F. Hermans gaat promoveren
In:
Haagsch Dagblad
, (1955) (20 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Aankondiging van de promotie van Hermans aan de UvA.

Ook in: Het Parool, 21 mei 1955.

[anoniem]
,
W.F. Hermans vaart uit tegen Jacques Gans
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (4 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Gans, Jacques

Annotatie(s):
Hermans zet in het nieuwe 'Podium'-nummer zijn serie 'Mandarijnen op Zwavelzuur' voort.

[anoniem]
,
De tranen der speculaaspoppen
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (3 december) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
cartoon van hele grote speculaaspop
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Naar het verguldavondje uit de Camera Obscura: 'Wij hebben vier moderne schrijvers gevraagd het verguldavondje op hun manier na te vertellen. Hoe Ed. Hoornik, Willem Frederik Hermans, Bert Schierbeek en de Amerikaanse schrijver James Hadley Chase het zien, kunt u hierbij lezen'. Dit alles onder de overkoepelende titel 'Verguldavondje in nieuwe stijl'.

Geschreven in de stijl van de genoemde auteurs.

Bert Bakker
,
Medeplichtig aan leugens en laster
In:
Maatstaf : maandblad voor letteren
, 3 (1955-1956) 2 (mei 1955) 225-231
, 1955
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

uitgeverijen
Annotatie(s):
P. 231 Naschrift.

Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur 1: Het geweten van de Groene Amsterdammer, of Volg het spoor omhoog. Amsterdam, 1955.

Frida Balk-Smit Duyzentkunst
,
Acacia's huilen niet : critiek van W.F. Hermans
In:
Podium : literair maandblad
, 10 (1955) 6 (november-december) 378-379
, 1955
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Vasalis, M.

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Van Vriesland, rechtop en omgekeerd. (Podium 10 (1955) 4 (juli-augustus, p. 245-250). [Over: M. Vasalis, zoals zij werd beoordeeld door Victor E. van Vriesland].

C.R.
,
Waarheen? Daarheen?
In:
De Rotterdammer
, (1955) (28 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.
;
Morriën, Adriaan

Annotatie(s):
Over: Morriën, Adriaan. De gruwelkamer van W.F. Hermans, of Ik moet altijd gelijk hebben. Amsterdam, 1955.

Over: Charles, J.B. Waarheen,daarheen. 's-Gravenhage, 1954.

Over: Hermans, Willem Frederik. Het geweten van de Groene Amsterdammer of volg het spoor omhoog (Mandarijnen op zwavelzuur dl. I).

J.B. Charles
,
'Met stevige handdruk'
In:
De Groene Amsterdammer
, (1955) (19 februari) 
Vorm:
Polemiek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Reactie J.B. Charles op Hermans' aanval op hem in de eerste aflevering van 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

Pierre H. Dubois
,
Mandarijnen op zwavelzuur
In:
Het Vaderland
, (1955) (19 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Over 'Volg het spoor terug' van J.B. Charles.

Pierre H. Dubois
,
Mandarijnen op zwavelzuur : W.F. Hermans als polemist
In:
Het Vaderland
, (1955) (19 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Over de eerste aflevering van 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

Jan G. Elburg, F. Sierksma
,
Public scapegoat number one
In:
Podium : literair maandblad
, 10 (1955) 3 (mei-juni) 144-158
, 1955
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Gomperts, H.A.
;
Charles, J.B.
;
Morriën, Adriaan
;
Marja, A.
;
Veen, Adriaan van der

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur 1: Het geweten van de Groene Amsterdammer, of Volg het spoor omhoog. Amsterdam, 1955; en: Morriën, Adriaan. De gruwelkamer van W.F. Hermans, of Ik moet altijd gelijk hebben. Amsterdam, 1955.

Ook over: H. A. Gomperts, A. Marja en Adriaan van der Veen.

Reactie: Aanvullende woordenlijst bij voorgaand opstel, door Jan G. Elburg. In: Podium 10 (1955) 3 (mei-juni), p. 159.

H.A. Gomperts
,
Aanval van W.F. Hermans in insinuerend pamflet : rancuneuze beledigingen, fascistische mentaliteit : 'Het geweten van De Groene Amsterdammer'
In:
Het Parool
, (1955) (10 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Over 'Volg het spoor terug' van J.B. Charles.

H.A. Gomperts
,
Het pamflet als literair genre : Adriaan Morrien antwoordt W.F. Hermans
In:
Het Parool
, (1955) (19 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Morriën, Adriaan

Annotatie(s):
Over: De gruwelkamer van W.F. Hermans of ik moet altijd gelijk hebben. Amsterdam, 1955. Dit geschrift is een antwoord op twee fragmenten (In Podium, dec. 1954 en het pamflet 'Het geweten van De Groene Amsterdammer of Volg het spoor omhoog') uit Hermans' nog te publiceren 'mandarijnen op zwavelzuur'.

H.A. Gomperts
,
Aanval van W.F. Hermans op J.B. Charles
In:
Het Parool
, (1955) (10 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Over het eerste nummer van 'Mandarijnen op zwavelzuur', een veertiendaags tijdschrift van W.F. Hermans. Dit nummer is getiteld 'Het geweten van de Groene Amsterdammer, of Volg het spoor omhoog', over 'Volg het spoor terug' van J.B. Charles.

Jan Greshoff
,
Het werk en de schrijver
In:
Het Vaderland
, (1955) (29 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
In de rubriek 'Mensen en Meningen'.

H.J.
,
Schimpscheuten van W.F. Hermans niet meer dan schampschoten
In:
Eindhovens Dagblad
, (1955) (5 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Over deel I van Mandarijnen op zwavelzuur.

Hendrik Hagenaar
,
[Over: Mandarijnen op zwavelzuur]
In:
Het Vaderland
, (1955) (22 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Reactie op Pierre H. Dubois' bespreking van de eerste aflevering van 'Mandarijnen op zwavelzuur' in Het Vaderland.

In de rubriek 'Hendrik Hagenaars Hoek'.

Hendrik Hagenaar
,
[Over het april-nummer van 'Podium']
In:
Het Vaderland
, (1955) (13 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Morriën, Adriaan

Annotatie(s):
Over het april-nummer van 'Podium' waarin Hermans A. Morriën over de knie legt.

Willem Frederik Hermans
,
W.F. Hermans en de 'volstrekt onware verzinsels'
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1955) (8 maart) 
Vorm:
Polemiek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

Reactie van W.F. Hermans op bespreking van de ‘litteraire medewerker’ van de NRC, alsmede het antwoord hierop van de redactie. Over het proces over een fragment uit ‘Ik heb altijd gelijk’.

Willem Frederik Hermans
,
Blanco strafblad!
In:
Haagsch Dagblad
, (1955) (19 februari) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de bespreking van Hermans' brochure 'Het geweten van de Groene Amsterdammer' op 12 februari 1995 onder de titel 'Literair gerucht' in dit blad.

Tevens ingezonden brief van J.H. Zorn op het zelfde artikel.

Willem Frederik Hermans, Esteban López, Nel Noordzij
,
Het recht van kritiek
In:
Proefschrift : maandblad van de nieuwe generatie
, 1 (1955-1956) 3 (november 1955) 90-93
, 1955
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Morriën, Adriaan
;
Sierksma, F.

Annotatie(s):
Over: Sierksma, Fokke. Public scapegoat number one. (Podium 10 (1955) 3 (mei-juni), p. 144-158).

Reacties door: W.F. Hermans in: Proefschrift 1 (1955-1956) 5 (januari 1956), p. 166 (reactie hierop door Esteban López op p. 166-168); Nel Noordzij in: Proefschrift 1 (1955-1956) 5 (januari 1956), p. 168 (reactie hierop door Esteban López op p. 169-170).

Aanvulling door Esteban López in: Proefschrift 1 (1955-1956) 11-12 (juli-augustus 1956), p. 404.

Ber Hulsing
,
Podium vervult ons met zorg
In:
De Waarheid
, (1955) (22 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over 'Podium' nr 6 van de 9e jaargang. Hierin Hermans' 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

Geo I.
,
De jonge mens van heden; Hermans
In:
Recht voor Allen
, (1955) (11 juli) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

In de rubriek 'Het boek dat ons opviel'.

Rudy Kousbroek
,
Mandarijnen op troebele limonade
In:
Podium : literair maandblad
, 10 (1955) 1 (januari-februari) 48-50
, 1955
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

politiek
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur: fragment uit het hoofdstuk 'Tijdschriften'. (Podium 9 (1953-1954) 6 (augustus-december 1954), p. 277-281 (verwerkt in: Lange lijdensweg van de tijdschriften in het kort. In: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Amsterdam, 1963, p. 77-86 (2e dr. 1967; 3e dr. 1970; 4e dr. 1973)).

Gerrit Kouwenaar
,
De letterkundige vuile was buiten de deur
In:
Vrij Nederland
, (1955) (7 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Over 'Mandarijnen op zwavelzuur (I)' en J.B. Charles.

Esteban López
,
Het illegaal gelijk
In:
Proefschrift : maandblad van de nieuwe generatie
, 1 (1955-1956) 2 (oktober 1955) 61-64
, 1955
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.
;
Morriën, Adriaan

Annotatie(s):
Over: Morriën, Adriaan. De gruwelkamer van W.F. Hermans, of Ik moet altijd gelijk hebben. Amsterdam, 1955.

Over: Charles, J.B. Volg het spoor terug. Amsterdam, 1953.

Aanvulling door Esteban López in: Proefschrift 1 (1955-1956) 4 (december 1955), p. 126-127.

M. Ooivinder
,
Niertjes op zwavelzuur
In:
Vrij Nederland
, (1955) (22 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Sierksma, F.

Annotatie(s):
Over een artikel in het literaire tijdschrift 'Podium', waarin Fokke Sierksma een lans breekt voor W.F. Hermans

G.A. van Oorschot
,
Uitgever Van Oorschot verklaart : Uitgave 'Mandarijnen' gestopt door uitblijven van een politieke discussie
In:
Het Parool
, (1955) (25 april) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Reactie Van Oorschot op artikel van 15 april waarin wordt gesuggereerd dat deze weigert Hermans' 'Mandarijnen' verder uit te geven. Ook antwoord van redactie.

H. van S.
,
Boze wolf Hermans verweert zich tegen zijn belagers : 'De Mandarijnenpers', nieuwe en felle brochure verschenen
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (14 juni) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over 'De mandarijnenpers', Mandarijnen op zwavelzuur II. Groningen, 1955.

H. van S.
,
Hermans slaat raak én mis in zijn blad : Mandarijnen op zwavelzuur (I)
In:
Het Vrije Volk
, (1955) (12 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
cartoon van mandarijnen gooiende Hermans door Dik
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Over het eerste nummer van 'Mandarijnen op zwavelzuur', een veertiendaags tijdschrift van W.F. Hermans. Dit nummer is getiteld 'Het geweten van de Groene Amsterdammer, of Volg het spoor omhoog', over 'Volg het spoor terug' van J.B. Charles.

Ben Stroman
,
Polemiseren is geen roddelen : Verontrusting naar aanleiding van twee brochures : Tournooien zijn kinderachtige vechtpartijen
In:
Algemeen Handelsblad
, (1955) (26 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.
;
Morriën, Adriaan

Annotatie(s):
Over het eerste nummer van 'Mandarijnen op zwavelzuur', een veertiendaags tijdschrift van W.F. Hermans. Dit nummer is getiteld 'Het geweten van de Groene Amsterdammer, of Volg het spoor omhoog', over 'Volg het spoor terug' van J.B. Charles.

Tevens over: De gruwelkamer van W.F. Hermans, of Ik moet altijd gelijk hebben (Morriën).

Lambert Tegenbosch
,
Een literaire pamflettenstrijd tussen Hermans en Morriën : heeft een schrijver het recht een gruwelkamer in te richten voor zijn medemensen? : raak antwoord en tegenspraak
In:
Dagblad van Oostbrabant
, (1955) (30 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.
;
Morriën, Adriaan

Annotatie(s):
In de rubriek 'Van mensen en boeken'.

Met name over de twist tussen Hermans en Morriën zoals die naar voren komt in 'Het geweten van de Groene Amsterdammer of Volg het spoor omhoog' en 'De gruwelkamer van W.F. Hermans of Ik moet altijd gelijk hebben.

B. Tuinman
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Amsterdam, 1955]
In:
Recht voor Allen
, (1955) (1 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Amsterdam, 1955.

Simon Vinkenoog
,
Dutch Novelist Clears The Air In Netherlands
In:
Intro Bulletin
, (1955) (oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Vinkenoog breekt lans voor Hermans visie op de Nederlandse letterkunde.

Jan Vrijman
,
W.F. Hermans, een koppensneller
In:
Vrij Nederland
, (1955) (23 juli) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
foto's tijdens verdediging proefschrift door Ed van der Elsken
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

K. Wolters
,
Het geval Hermans
In:
Vrij Nederland
, (1955) (14 mei) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.
;
Kouwenaar, Gerrit
;
Morriën, Adriaan

[anoniem]
,
Wat hebben we aan W.F. Hermans
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1956) (15 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

[anoniem]
,
W.F. Hermans over huidige Nederlandse literatuur
In:
Het Vrije Volk
, (1956) (4 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over lezing Hermans in de Mensazaal van de Studentensociëteit.

Marcus Bakker
,
Literaire poujade
In:
De Waarheid
, (1956) (4 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
Kort stukje over 'Mandarijnen op zwavelzuur' en over een stuk van Hermans in Het Vrije Volk, 3 januari 1956 (Portret van een mandarijn).

Willem Frederik Hermans
,
Portret van een mandarijn
In:
Het Vrije Volk
, (1956) (3 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
In de rubriek 'Vrij spel'.

Esteban López, J.B. Charles, Hans Andreus, F. Sierksma
,
Van 'humanisme met haar op de tanden' tot nep-nihilisme
In:
Maatstaf : maandblad voor letteren
, 3 (1955-1956) 10 (januari 1956) 778-811
, 1956
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Sierksma, F.

Podium (tijdschr.)
Annotatie(s):
Reacties: 'Ik pas', door F. Sierksma. In: Maatstaf 3 (1955-1956) 11 (februari 1956), p. 886-887 [met een naschrift door J.B. Charles op p. 887-888]; Zo wit als sneeuw, door Hans Andreus. In: Podium 10 (1955) 5 (september-october), p. 325-327; Het illegaal gelijk, door Esteban López. In: Proefschrift (Rotterdam) 1 (1955-1956) 6 (februari 1956), p. 198-208.

A. Marja
,
Brief aan een vriend
In:
Over de kling: schrijvers slaags met elkaar: polemische uitingen in poëzie en proza uit twee eeuwen Nederlandse literatuur; verz. en ingel. door A. Marja
Bert Bakker/DaamenDen Haag , 1956 (p. 5-15)
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.
;
Sierksma, F.

Ben Stroman
,
Denkbaar
In:
Algemeen Handelsblad
, (1956) (17 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

S. Vestdijk
,
Warmte en schijnbare kilheid (Peiling en perspectief; 6)
In:
Vestdijk, S. Zuiverende kroniek: essays
Amsterdam , 1956 (p. 138-141)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Franquinet, Robert

Annotatie(s):
Ook in: Algemeen Handelsblad, 10 december 1949.

2e dr. 1976.

Over: Franquinet, Robert. Spiegelgruis. Amsterdam, 1949, en over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

S. Vestdijk
,
Satyre als gevaar (Peiling en perspectief; 6)
In:
Vestdijk, S. Zuiverende kroniek: essays
MeulenhoffAmsterdam , 1956 (p. 142-144)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
2e dr. 1976.

Ook in: Algemeen Handelsblad, 19 januari 1952.

Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

[anoniem]
,
W.F. Hermans
In:
Het Vaderland
, (1957) (15 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

[anoniem]
,
De roman is niet dood : een beknopt overzicht van Nederlandse romans
In:
Het Vaderland
, (1957) (15 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Simon Vestdijk
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

In de rubriek ‘Boeken vragen de aandacht’. Bespreking samen met S. Vestdijk (De beker van de min) en Jos Panhuysen (Wandel niet in water).

[anoniem]
,
Frappante vertellingen
In:
De Volkskrant
, (1957) (18 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957.

Onderdeel van reeks besprekingen (in dit stuk ook Ton van Oudwijk, 'Mijn dochter doet het goed misschien', en Eric van der Steen, 'Gemengde berichten'.

C.J.E. Dinaux
,
W.F. Hermans als barok auteur in ‘Drie melodrama’s’
In:
Haarlems Dagblad
, (1957) (12 oktober) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

In de rubriek ‘Litteraire Kanttekeningen’.

H.A. Gomperts
,
W.F. Hermans : fantasie van juffrouw Kruivedons bij ‘De god denkbaar, denkbaar de god’
In:
Het Parool
, (1957) (9 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

Th. Govaart
,
W.F. Hermans : ‘Drie melodrama’s’ : een boeiende en raadselachtige figuur
In:
De nieuwe eeuw
, (1957) (23 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

Th. Govaart
,
Theologie en ethiek van W.F. Hermans en Hans Koningsberger
In:
De nieuwe eeuw
, (1957) (23 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

Bespreking ook van Hans Koningsberger (De laatste vrouw) in de ‘Literaire kroniek door Th. Govaart’.

Han Jonkers
,
Raadsels rond een politievrouw : Merkwaardig maar verward boek van W.F. Hermans
In:
Eindhovens Dagblad
, (1957) (22 juni) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

Jean Journaille
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De god denkbaar, denkbaar de god. Amsterdam, 1956]
In:
Vrij Nederland
, (1957) (8 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

Onderdeel van de rubriek ‘Terzijde’.

C.J. Kelk
,
Sensatie - actueel ideaal van vele romanciers
In:
De Groene Amsterdammer
, (1957) (17 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

Onderdeel van gezamenlijke bespreking van meerdere literaire werken.

G. Knuvelder
,
Een bijna ideaal auteur : ‘Drie melodrama’s’ van W.F. Hermans : waarin hij teleurstelt
In:
De Tijd
, (1957) (23 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

G. Knuvelder
,
Oefeningen in vrije fantasie : W.F. Hermans en ‘De God Denkbaar’ : een mislukt veelbelovend werk
In:
De Tijd
, (1957) (15 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

Jan Kolkhuis Tanke
,
De God denkbaar
In:
Nijmeegs studentenblad
, (1957) (26 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

W.L.M.E. van Leeuwen
,
‘Drie melodrama’s’ door W.F. Hermans : onze wereld in een lachspiegel
In:
Tubantia
, (1957) (12 juli) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

In de rubriek ‘Litteraire Kroniek’ 1017 Nieuwe Reeks CDSXXVII.

L.Th. Lehmann
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De god denkbaar, denkbaar de god. Amsterdam, 1955]
In:
Tirade
, 1 (1957) 3 (maart) 103-105
, 1957
Vorm:
Artikel/Recensie
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Dick Ouwendijk
,
Nederlandse romans
In:
Elseviers Weekblad
, (1957) (5 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

Ook bespreking van W. Breedveld (Omzwervingen door het Eidetische rijk), Dolf Verroen (Van eeuwigheid tot amen) en Rogier van Aerde (De arme bruiloftsgasten).

Hans van Straten
,
Hermans haalt Spiegel-affaire over de hekel : actualiteit benut in fantastische novelle
In:
Het Vrije Volk
, (1957) (23 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
2 gemanipuleerde portr. van Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

In de rubriek ‘Kroniek’.

Ben Stroman
,
Kortademigheid en verzameldrift in onze letteren : Drie melodrama’s van Willem Frederik Hermans
In:
Algemeen Handelsblad
, (1957) (24 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

G. Stuiveling
,
Grillen van een groot talent
In:
Haagsch Dagblad
, (1957) (24 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

In de rubriek ‘Litteraire Kroniek’.

J.H.W. Veenstra
,
Talent en fantasie brachten Hermans in het nauw : De god denkbaar - denkbaar de god
In:
Vrij Nederland
, (1957) (5 januari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De God Denkbaar Denkbaar de God. Amsterdam, 1956.

[anoniem]
,
De stem van het roepende kind
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1958) (22 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

[anoniem]
,
Hermans en de boze jonge mannen
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1958) (25 januari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957.

Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

In de rubriek ‘Letterkundige kroniek’.

[anoniem]
,
Dr. W.F. Hermans lector in Groningen
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1958) (10 december) 
Vorm:
Foto
illustraties:
Hermans in bijzijn van zijn vrouw gefeliciteerd met zijn benoeming
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Zelfde foto, maar zonder mw. Hermans, verschijnt in Het Parool, tevens op 10 december.

[anoniem]
,
Hermans weigerde : maar zijn literaire prijzen ondingen?
In:
Het Vrije Volk
, (1958) (15 februari) 
Vorm:
Brief
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans' weigering van de prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet.

[anoniem]
,
'Kunstenaarsverzet' reikte prijzen uit .. Maar W.F. Hermans weigerde
In:
Eindhovens Dagblad
, (1958) (11 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans' weigering van de prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet.

[anoniem]
,
W.F. Hermans weigert prijs kunstenaarsverzet
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1958) (4 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans' weigering van de prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet.

[anoniem]
,
W.F. Hermans weigert literatuurprijs
In:
Het Parool
, (1958) (3 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans' weigering van de prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet.

C.J.E. Dinaux
,
W. F. Hermans
In:
Dinaux, C.J.E. Gegist bestek: benaderingen en ontmoetingen. Dl. 1: [Noord-Nederlandse auteurs]
StolsDen Haag , 1958 (p. 245-252, 1 p. pl)
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Kees Fens
,
Twee werelden van angst : verhalen van Ton van Oudwijk en Willem Frederik Hermans
In:
De Tijd
, (1958) (11 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957.

Bespreking samen met T. van Oudwijk (Mijn dochter doet het goed, misschien...).

Kees Fens
,
De donkere kamer van Damocles : roman van W.F. Hermans
In:
De Linie
, (1958) (13 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Gust Gils
,
Hermans is hier geweest
In:
Vooruit
, (1958) (22 februari) 
Vorm:
Overzichtsartikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans als het slechte geweten van de Nederlandse literatuur.

H.J.
,
Hermans en zijn boosheid : de auteur die eens wat anders wil
In:
Eindhovens Dagblad
, (1958) (12 april) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

Henk Hovinga
,
Landingspoging op New Foundland door W.F. Hermans
In:
De Typhoon
, (1958) (3 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957.

In de rubriek ‘Het boek’.

C.J. Kelk
,
De donkere kamer van Damocles : adembenemende roman van Willem Frederik Hermans
In:
De Groene Amsterdammer
, (1958) (15 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

C.J. Kelk
,
Nieuw panorama van Nederlandse vertellers : Blaman, Boon, Hermans, Koolhaas, Mulisch en Van der Veen
In:
De Groene Amsterdammer
, (1958) (25 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957.

Bespreking van reeks nieuwe titels.

J.J. Klant
,
Hermans heeft gelijk
In:
Tirade
, 2 (1958) 22 (oktober) 311
, 1958
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

rooms-katholicisme
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

G. Knuvelder
,
Een vruchtbaar romanschrijver : W.F. Hermans : De donkere kamer van Damocles : het drama der menselijke zelfbevrijding
In:
De Tijd
, (1958) (26 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Gerrit Kouwenaar
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949]
In:
De Telegraaf
, (1958) (28 februari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Gerrit Kouwenaar
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kouwenaar, Gerrit

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

L.Th. Lehmann
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957]
In:
Tirade
, 2 (1958) 14 (februari) 67-68
, 1958
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Ton Neelissen
,
Kossmann en Hermans
In:
Elsevier
, (1958) (11 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957.

Bespreking ook van A. Kossmann (De bekering) en Ton van Oudwijk (Mijn dochter doet goed, misschien).

Ton Neelissen
,
Hermans tegen wil en dank
In:
Roeping : cultureel maandblad
, 33 (1957-1958) 10 (februari 1958) 604-605
, 1958
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Frank Onnen
,
Waarom de schrijver W.F. Hermans de verzetsprijs weigerde
In:
Haarlems Dagblad
, (1958) (7 februari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans' weigering van de prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet.

Ook in: Utrechts Nieuwsblad, 7 februari 1958 (Waarom W.F. Hermans prijs van Kunstenaarsverzet weigerde) [enigszins gewijzigd], in de Haagsche Courant, 6 februari 1958 (Ik doe niet meer mee' zegt schrijver W.F. Hermans, en in het 'Rotterdamsch Nieuwsblad', 7 februari 1958 (W.F. Hermans weigert prijzen : Het is geen onderscheiding meer, iets 'toebedeeld'' te krijgen) [met portret Hermans].

J.J. Oversteegen
,
Hoogtepunt in werk van W.F. Hermans : een eigen wereld en een eigen taal : De donkere kamer van Damocles
In:
Vrij Nederland
, (1958) (13 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Ben Stroman
,
Onmeedogendheid als verweer : schaamteloosheid als uitdaging : nieuwe verhalen van Willem Frederik Hermans
In:
Algemeen Handelsblad
, (1958) (29 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957.

Victor E. van Vriesland
,
Moedwil geen goodwill
In:
Vriesland, Victor E. van. Onderzoek en vertoog: verzameld critisch en essayistisch proza. Dl. 2
QueridoAmsterdam , 1958 (p. 595-598)
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1948.

Johan van der Woude
,
Het mombakkes van een melo-drama
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1958) (10 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie melodrama’s. Amsterdam, 1957.

In de rubriek ‘Kritische aantekeningen’.

[anoniem]
,
De donkere kamer van Damocles : verschrikkelijke, maar boeiende roman
In:
Algemeen Dagblad
, (1959) (21 mei) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

[anoniem]
,
W.F. Hermans bezig met filmscenario
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1959) (29 december) 
Vorm:
Boekaankondiging
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

[anoniem]
,
W.F. Hermans schrijft filmscenario
In:
Het Parool
, (1959) (29 december) 
Vorm:
Boekaankondiging
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

[anoniem]
,
Roman, drama en melodrama
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1959) (10 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over lezing Hermans in de Bijenkorf van Rotterdam.

[anoniem]
,
'Er gebeurt niets in Nederlandse roman' : Lezing door W.F. Hermans
In:
Het Rotterdamsch parool
, (1959) (10 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over lezing Hermans in de Bijenkorf van Rotterdam.

[anoniem]
,
Maagdelijk verzet
In:
Vrij Nederland
, (1959) (6 juni) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Last, Jef

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Over de reactie van Last op dit boek.

[anoniem]
,
Hermans als conferencier
In:
Vrij Nederland
, (1959) (28 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over lezing Hermans in Universiteit van Amsterdam.

[anoniem]
,
W.F. Hermans over 'een BOEK schrijven': In ons land nauwelijks sprake van continue literatuur
In:
Het Parool
, (1959) (18 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over lezing Hermans in Universiteit van Amsterdam.

Adam
,
W.F. Hermans over schrijven : 'Een hachelijk onderneming'
In:
Het Vrije Volk
, (1959) (18 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over lezing Hermans in Universiteit van Amsterdam.

In de rubriek 'Langs de wallekant'.

Rico Bulthuis
,
W.F. Hermans schreef een meesterwerk : ‘De donkere kamer van Damocles’
In:
Haagsche courant
, (1959) (31 januari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

In de rubriek ‘Letterkundige kroniek’.

C.J.E. Dinaux
,
Symboliek van een 'verzetsman' in aangrijpende roman van W.F. Hermans
In:
Haarlems Dagblad
, (1959) (14 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

In de rubriek 'Litteraire kanttekeningen'.

Pierre H. Dubois
,
Een fascinerende roman van Willem Frederik Hermans : persoonlijke waarheid van sombere visie : De donkere kamer van Damocles
In:
Het Vaderland
, (1959) (3 januari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans met poes
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Pierre H. Dubois
,
Een meesterlijke roman van W.F. Hermans
In:
Het boek van nu : maandblad voor boekenvrienden
, 12 (1958-1959) 5 (januari 1959) 81-82
, 1959
Vorm:
Artikel/Recensie
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

J.M. Furnée
,
W.F. Hermans : in alle opzichten onaanvaardbaar
In:
Haagse Post
, (1959) (14 maart) 
Vorm:
Brief
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

H.J.
,
Alles wordt toch verkeerd uitgelegd
In:
Eindhovens Dagblad
, (1959) (17 januari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Jacques den Haan
,
Haarscherp beeld van een nachtzwarte tijd : een moderne Camera obscura
In:
Utrechts Nieuwsblad
, (1959) (4 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Tristan Haan
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958]
In:
De nieuwe stem : maandblad voor cultuur en politiek
, 14 (1959)  () 311-316
, 1959
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Willem Frederik Hermans
,
Willem Frederik Hermans : De donkere kamer van Damocles : het boek van de maand
In:
De Groene Amsterdammer
, (1959) (20 juni) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

De Commissie voor het boek van de Maand (Jeanne van Schaik-Willing, G.J. Ammerlaan, C.J. Kelk, Sjoerd Leiker, prof. Dr. P. Minderaa, Jan Nieuwenhuis, Paul Rodenko, Dr. Victor E. van Vriesland) kozen De donkere kamer van Damocles als boek van de maand. Het merendeel van het artikel bestaat uit een fragment van deze roman.

Th. Hoogbergen
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958]
In:
I.D.I.L.
, 22 (1959) (28 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Henk Hovinga
,
De illegaliteit in discussie bij Hermans’ ‘Donkere kamer van Damocles’
In:
Dagblad voor de Zaanstreek
, (1959) (17 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Hans Jessurun d'Oliveira
,
Het evangelie van W.F. Hermans
In:
Propria Cures
, (1959) (28 februari) 1-3
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over lezing Hermans in Universiteit van Amsterdam.

Jef Last, Hugo Brandt Corstius
,
De defloratie van het verzet
In:
De nieuwe stem : maandblad voor cultuur en politiek
, 14 (1959)  () 306-310
, 1959
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

thema - het verzet (1940-1945)
Annotatie(s):
Reactie: Last en Hermans, door H. Brandt Corstius. In: Hollands weekblad 1 (1959-1960) 2 (mei 1959), p. 7-8.

Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

L.Th. Lehmann
,
Over binnenlandse oorlogvoering
In:
Tirade
, 3 (1959) 28 (april) 137-138
, 1959
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Emmy van Lokhorst
,
Uit de donkere kamer
In:
De gids : nieuwe vaderlandsche letteroefeningen
, 122 (1959) I () 217-220
, 1959
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

J. Noordzij
,
Een nieuwe roman van Willem Frederik Hermans : De donkere kamer van Damocles
In:
Het schoolblad OK&W
, (1959) (18 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Ben Stroman
,
Inhalen verboden : wanhoop en sterf : De onvolwaardige held als stuk van overtuiging voor het immoralisme
In:
Algemeen Handelsblad
, (1959) (21 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Lambert Tegenbosch
,
De niet te verlossen mens
In:
Roeping : cultureel maandblad
, 35 (1959-1960) 2 (juni 1959) 117-119
, 1959
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

W. Wagener
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958]
In:
De Bredasche courant
, (1959) (13 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Hans Warren
,
'Donkere kamer van Damocles’ van Willem Frederik Hermans : een geniaal spel van de auteur met zijn onderwerp
In:
Provinciale Zeeuwse Courant
, (1959) (21 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

In de rubriek ‘Letterkundige Kroniek’.

Johan van der Woude
,
De donkere kamer van Damocles
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1959) (14 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

In de rubriek ‘Kritische aantekeningen’.

[anoniem]
,
De donkere kamer van Damocles
In:
Friese koerier
, (1960) (18 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

In de rubriek ‘Van boek tot boek’.

[anoniem]
,
'De psychologische test' van W.F. Hermans : Vlaams-Nederlandse toneelontmoeting
In:
Provinciale Zeeuwse Courant
, (1960) (3 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

[anoniem]
,
Geslaagde toneeldag met experimenten : Vlaams-Nederlandse ontmoeting in Rotterdam : 'Psychologische Test' van W.F. Hermans in première
In:
Het Parool
, (1960) (28 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
scene uit De psychologische test
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

[anoniem]
,
Nederlands-Vlaamse toneelontmoeting in Rotterdam : drie eenakters op een dag
In:
Algemeen Handelsblad
, (1960) (28 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

[anoniem]
,
Vlaams-Nederlandse toneeldag te Rotterdam
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1960) (28 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

[anoniem]
,
[Over 'Dutch comfort', zoals verschenen in het tijdschrift Podium]
In:
onbekend
, (1960) (20 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over 'Dutch comfort', zoals verschenen in het tijdschrift Podium.

[anoniem]
,
Dr. W.F. Hermans zegt in zijn film over de woningnood precies waarop 't staat : Geen doelbewuste sloop van heilige huisjes
In:
De Gooi- en Eemlander
, (1960) (16 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over Hermans' werk aan het filmscenario 'De woeste wandeling'.

[anoniem]
,
Willem Frederik Hermans schrijft filmscenario 'woeste wandeling'
In:
Haarlems Dagblad
, (1960) (16 januari) 1 van "Erbij"
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Clem Bittremieux
,
De wereld onberekenbaar
In:
De maand : algemeen tijdschrift voor culturele en sociale bezinning
, 3 (1960) 3-4 (maart-april) 147-156
, 1960
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

B. Bruins
,
Fantastische bijdrage van Hermans aan toneeldag : 'De psychologische test' : pessimistische filosofie
In:
Het Vrije Volk
, (1960) (28 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

van D
,
Het behouden huis
In:
Trouw
, (1960) (12 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. Amsterdam, 1960. [Beknopt].

Anton Deering
,
Goede prestatie van werkgroep in experiment : Test van W.F. Hermans enige stuk van belang
In:
Algemeen Dagblad
, (1960) (28 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

Anton Deering
,
Theater rondom Psychologische Test (Hermans)
In:
Algemeen Dagblad
, (1960) (25 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' zou worden uitgevoerd.

F. Du.
,
Nederlands-Vlaamse toneeluitwisseling : 'De psychologische Test' van W.F. Hermans
In:
De Tijd De Maasbode
, (1960) (28 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

Jacques den Haan
,
Oordeel te Formentor : Spaanse gastvrijheid brengt auteurs en uitgevers bijeen
In:
Het Vaderland
, (1960) (12 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bijeenkomst op Mallorca van schrijver en uitgevers voor de Prix International des Editeurs. Hermans is er ook.

Hella S. Haasse
,
Hermans' 'Donkere kamer' en Mulisch' 'Bruidsbed'
In:
Mens en wereld : maandblad voor buitenkerkelijken
, 15 (1960) 6 (26 maart) 4-5
, 1960
Vorm:
Artikel/Recensie
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Mulisch, Harry
;
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Over: Mulisch, Harry. Het stenen bruidsbed. Amsterdam, 1959.

Willem Hartering
,
Experimentele toneeldag met drie premières : geestdriftige deelnemers uit België en Nederland
In:
De Telegraaf
, (1960) (28 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
scene uit De psychologische test
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

Willem Frederik Hermans
,
[Mijn debuut]
In:
Schrijversdebuten; [met bijdragen van Pierre H. Dubois ... et al.]
StolsDen Haag , 1960 (p. 89-91)
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

debuut
Willem Frederik Hermans
,
[Ik behoor tot die auteurs die altijd hetzelfde boek schrijven]
In:
Schrijversdebuten: 'Het Vaderland'; [samengest. door Pierre H. Dubois]
Den Haag , 1960 (p. 89-91)
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

schrijverschap
Annotatie(s):
Ook in: Het Vaderland, 16 october 1954.

H. van Hulst
,
Gelijk
In:
Het Vrije Volk
, (1960) (24 december) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

G. Knuvelder
,
Het beeld van de mens in enkele moderne Nederlandse romans : (W.F. Hermans, H. Mulisch, Jos. Panhuijsen) (Tilliburgis; 8)
In:
MalmbergDen Haag , 1960 (21 p.)
Vorm:
Monografie
Trefwoord(en):
Mulisch, Harry
;
Panhuijsen, Jos
;
Hermans, Willem Frederik

thema - mensbeeld
Annotatie(s):
Lezing, gehouden voor de Katholieke leergangen te Tilburg op 26 maart 1960.

L.Th. Lehmann
,
Een beetje toneel
In:
Hollands weekblad : tijdschrift voor litteratuur en politiek
, 2 (1960-1961) 77 (2 november 1960) 12-14
, 1960
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Phaff, Johan
;
Mulisch, Harry
;
Hermans, Willem Frederik
;
Rodenko, Paul
;
Polet, Sybren
;
Gils, Gust

toneel
;
experimenteel toneel
;
Nieuw Nederlands toneel (Podium 58 / Gard Sivik)
Annotatie(s):
O.a. over: Nieuw Nederlands toneel; uitg. van de tijdschriften Podium 58 en Gard Sivik. Zaandijk [etc.], 1960 (tevens verschenen als: Podium 58: [15] (1960-1961) 1-2 (september-november 1960) + Gard Sivik: 4 (1959-1960) 5-6 [= 17-18] (maart-juni 1960).

M.N.
,
R. Nieuwenhuys, Anth. Donker, W.F. Hermans over Du Perron : Afkomst, briefwisseling en beklimmen van een berg
In:
onbekend
, (1960) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. E. Du Perron
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Du Perron, E.

Annotatie(s):
Bijdrage Hermans in 'Podium' (september 1960) over E. Du Perron.

C. Ouboter
,
Religieuze elementen in de moderne literatuur : (vooral in de roman)
In:
Ontmoeting : letterkundig en algemeen-cultureel maandblad
, 13 (1959-1960) 5 (februari 1960) 141-152
, 1960
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Panhuijsen, Jos
;
Hermans, Willem Frederik
;
Reve, Gerard

religie
;
roman
Annotatie(s):
Causerie, gehouden in augustus 1959 in Bentveld en Lunteren.

P.R.
,
Hermans' literatuur werd geen toneel : Vlaams-Nederlandse toneeldag
In:
Haagsche courant
, (1960) (28 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

van R.
,
Spraakverwarring op toneeldag
In:
De Volkskrant
, (1960) (29 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de Vlaams-Nederlandse Toneeldag 1960 in Rotterdam, waarop 'De psychologische test' werd uitgevoerd.

Theo Ramaker
,
W.F. Hermans als fotograaf : Expositie in La Cave
In:
Het Parool
, (1960) (31 oktober) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
foto door Hermans gemaakt
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over tentoonstelling van fotografisch werk van Hermans in La Cave Internationale in Amsterdam.

T.V.
,
Vernield bodem
In:
De Groene Amsterdammer
, (1960) (9 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Erosie. Zaandijk, 1960.

Freddy de Vree
,
W. F. Hermans pelt een ei
In:
De periscoop : spiegel van het literair en artistiek leven
, 10 (1959-1960) 4 (februari 1960) 4
, 1960
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

de Vries Broekman
,
W.F. Hermans : de chaos is alom tegenwoordig
In:
De Tijd De Maasbode
, (1960) (3 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De tranen der acacia's. Amsterdam, 1949.

de Vries Broekman
,
W.F. Hermans begeeft zich ook als geoloog op het oorlogspad : Koele geleerde aan 't woord : 'Erosie' klinkt als een schot
In:
Arnhemsche Courant
, (1960) (2 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Erosie. Zaandijk, 1960.

In de rubriek 'Literaire Kroniek'.

Ben Wolken
,
Toneel en traditie
In:
Roeping : cultureel maandblad
, 36 (1960-1961) 4 (augustus 1960) 237-240
, 1960
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

toneel
[anoniem]
,
Gide, Thomas, Hermans in 'Anker-boeken'
In:
Friese koerier
, (1961) (12 juli) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: De Oprechte Haarlemmer, 16 juli 1961.

Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961.

Tevens bespreking van andere delen in de 'Anker-boeken' (André Gide, Dylan Thomas).

In de rubriek 'Van boek tot boek'.

[anoniem]
,
Moedwil en Misverstand
In:
Rotterdams Nieuwsblad
, (1961) (20 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961]
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1961) (27 mei) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
omslag boek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961.

Kort, in reeks van besprekingen.

[anoniem]
,
W.F. Hermans : leven een practical joke
In:
Haagsche courant
, (1961) (10 januari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans achter spreekgestoelte
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de lezing 'Drama, roman en melodrama' van Hermans in de Louis XV-zaal van Pulchri Studio

[anoniem]
,
Cultuur en capitulatie belicht
In:
Algemeen Handelsblad
, (1961) (22 april) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bespreking van Hermans' bijdrage aan het tijdschrift 'Delta' (winter-aflevering) over de rol van de Europese cultuur in de wereld van morgen.

In de rubriek 'Tijdschriften', waarin meerdere tijdschriften worden belicht.

[anoniem]
,
Hermans visie op drama, roman en melodrama
In:
Nieuwe Haagsche Courant
, (1961) (10 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de lezing 'Drama, roman en melodrama' van Hermans in de Louis XV-zaal van Pulchri Studio

[anoniem]
,
Lezing dr. W.F. Hermans
In:
Het Vaderland
, (1961) (3 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Aankondiging lezing van Hermans op 9 januari 1961 in Pulchri Studio over het onderwerp: 'Drama, roman en melodrama'.

[anoniem]
,
Boganmeldelse : Hallandske bøger i Dansk oversættelse
In:
Nederland - Noord-Europa
, (1961) 12 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damocles' mørke kammer. København, 1961.

Manuel Arce
,
El novelista Willem Frederik Hermans : Holanda y sus escriptores
In:
El Destino
, (1961) (22 april) 
Vorm:
Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Vert. in: Valk, Arno van der. Het grootste gelijk buiten Nederland. Soesterberg, 2002 (De schrijver Willem Frederik Hermans : Nederland en haar schrijvers).

J.C. Brandt Corstius
,
De ongeloofwaardige, onleesbare en volslagen nutteloze roman
In:
Verslag van het verhandelde in de sectievergaderingen en de algemeene vergaderingen van het Provinciaal Utrechtsch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen
,  (1961)  () 8-24
, 1961
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

roman
Rico Bulthuis
,
W.F. Hermans' 'Moedwil en misverstand' : bezit vermogen te ontroeren
In:
Haagsche courant
, (1961) (27 mei) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961.

van D
,
Moedwil en misverstand
In:
Trouw
, (1961) (15 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961.

Pierre H. Dubois
,
Kritisch memorandum, 1: intellectuele emigratie
In:
Dubois, Pierre H. Voor eigen rekening. 2e dr
Nijgh & Van DitmarDen Haag , 1961 (p. 115-123)
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

essay
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie soorten essayisten (1-3 in Het Vaderland, 25 april, 2 mei en 9 mei 1953).

H.J.
,
Bewijzen van literaire wil : herduk van W.F. Hermans, nieuw werk van A.L. Schneiders en Ellen Warmond
In:
Eindhovens Dagblad
, (1961) (23 september) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961.

Tevens bespreking van 'Langs het schrikdraad' (A.L. Schneiders) en 'Eeuwig duurt het langst' (Ellen Warmond).

Hella S. Haasse
,
De jonge mens in de literatuur
In:
Karakter : tijdschrift van het Nationaal Centrum Vorming Bedrijfsjeugd
, 7 (1961) 5 (september-oktober) 2-8
, 1961
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Mulisch, Harry
;
Hermans, Willem Frederik
;
Reve, Gerard
;
Schierbeek, Bert

thema - jeugd
Willem Frederik Hermans
,
Slechts twee typen camera's voldoen aan moderne eisen : W.F. Hermans ('Ik heb altijd gelijk') als fotograaf : Afdruk een struikelblok; negatief mag slecht zijn
In:
Het Parool
, (1961) (6 januari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
zelfportr. Hermans in lachspiegel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Willem Frederik Hermans
,
Toelichting bij een test
In:
Podium 58
,  (1960-1961) 4 ([februari-maart 1961]) 241-245
, 1961
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De psychologische test. (Podium 58 [15] (1960-1961) 1-2 (september-november 1960) + Gard Sivik 4 (1959-1960) 17-18 (maart-juni 1960) [58-90]).

Willem Frederik Hermans
,
De Hermansen
In:
Foto : universeel tijdschrift voor fotografie : officieel orgaan van de Bond van Nederlandse Amateur-Fotografen-Verenigingen
, 23 (1961) 220 (januari) 4
, 1961
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

scenario
Annotatie(s):
Over een interview door W. Levie in Het Vrije Volk, 7 januari 1961 n.a.v.: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

G. Knuvelder
,
W.F. Hermans over het schrijven van romans : Antipathieke romanpersonages : De wilde jungledieren, die schuilen onder de dubbele bodem van de menselijke ziel
In:
De Tijd De Maasbode
, (1961) (30 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over Hermans' bijdrage aan het tijdschrift 'De Vlaamse Gids' (jrg 44, nr. 9), een voordracht onder de titel 'Antipathieke romanpersonages'.

W.L.M.E. van Leeuwen
,
W.F. Hermans 1921: schrijven als vorm van zelfbevrijding
In:
Leeuwen, W.L.M.E. van. Nieuwe romanciers uit Nederland en Vlaanderen
Zeist [etc.] , 1961 (p. 129-137)
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Enigszins gewijzigde tekst van artikelen in Tubantia, 16 augustus 1952, 12 juli 1957 en 6 december 1958.

Willie Levie
,
Moet u horen!
In:
Het Vrije Volk
, (1961) (7 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de film 'De woeste wandeling'.

Jos Panhuijsen
,
Verachting der menselijke mogelijkheden
In:
Het Binnenhof
, (1961) (19 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Rotterdam, 1961.

E. Ternoo
,
Een en ander over de esthetica van de roman
In:
Tirade
, 5 (1961) 52 (april) 247-256
, 1961
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Reve, Gerard
;
Blok, W.
;
Schendel, Arthur van
;
Vestdijk, S.

waardeoordeel
;
esthetiek
;
romananalyse
[anoniem]
,
Toneel van W.F. Hermans
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1962) (31 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

Deze bespreking rept slechts van ‘Het omgekeerde pension’, ‘De psychologische test’ en ‘Dutch comfort’, niet van ‘Drie drama’s’.

[anoniem]
,
Toneel in boekvorm
In:
Het Vaderland
, (1962) (13 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

[anoniem]
,
Twee literaire pockets van W.F. Hermans
In:
De Typhoon
, (1962) (1 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

[anoniem]
,
W.F. Hermans schrijft een film : 'De woeste wandeling', een scenario over de woningnood : geen doelbewuste sloop van heilige huisjes
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1962) (9 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Ook in: Rotterdamsch Nieuwsblad, 28 januari 1960 [met portr.]

[anoniem]
,
Bezige bijen
In:
Vooruit
, (1962) (2 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama's. Amsterdam, 1962.

Zeer beknopt. In de rubriek 'Het Pocketboek'.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling. Amsterdam, 1962]
In:
Arnhemse Courant
, (1962) (19 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama's. Amsterdam, 1962.

In de rubriek 'Wij ontvingen'.

[anoniem]
,
W.F. Hermans experimenteert
In:
Friese koerier
, (1962) (28 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama's. Amsterdam, 1962.

In de rubriek 'Van boek tot boek'.

[anoniem]
,
De woeste wandeling
In:
De Gooi- en Eemlander
, (1962) (26 juli) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

[anoniem]
,
In de Cinetone-studio's : laatste opnamen W.F. Hermans 'Donkere kamer'
In:
Het Parool
, (1962) (12 juli) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. acteur Jos Gevers
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Cameraman van Truffaut gaat filmen met Rademakers
In:
Het Parool
, (1962) (9 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Als twee druppels water
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (13 juli) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
foto op de set
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
[Over: 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles']
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (25 augustus) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
foto's op de set van de film door Jutka Rona
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Fons Rademakers werkt samen met Franse cameraman
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (9 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Koer artikel over het aantrekken van Raoul Coutard als cameraman bij 'Als twee druppels water', de film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
(Pot)sierlijk
In:
Het Parool
, (1962) (26 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
Zevenhonderd brieven aan de VPRO
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (26 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
Mondigheid van het publiek
In:
Nieuwe Rotterdamsche Courant
, (1962) (19 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
Schrijvers en mensen
In:
De Volkskrant
, (1962) (17 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
Onsportief
In:
De Telegraaf
, (1962) (9 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
Van Kuilenburg : Niet nakaarten : VPRO biedt zendtijd aan
In:
Het Vrije Volk
, (1962) (9 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
Directeur van AP is verontwaardigd : Na felle discussie op tv
In:
Het Parool
, (1962) (9 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
W.F. Hermans en de uitgever
In:
Nieuwe Rotterdamsche Courant
, (1962) (8 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
Hooghartige bespreking omnibus
In:
Het Parool
, (1962) (8 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
[Vraaggesprek tussen Hermans en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers]
In:
De Tijd
, (1962) (8 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
Uitgever na t.v.-gesprek : 'Ik ben er ingelopen'
In:
Algemeen Dagblad
, (1962) (8 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

[anoniem]
,
Nederland loopt storm op internationale boeken
In:
Het Vrije Volk
, (1962) (18 augustus) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans, Marga Minco, Jan Wolker en Harry Mulisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Nederlandse boeken worden in toenemende mate vertaald.

[anoniem]
,
Filmregissören i Amsterdam
In:
Dagens Nyheter
, (1962) (24 juni) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over het werk van Fons Rademakers; zijdelings over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Det fatalistiska Holland
In:
Dagens Nyheter
, (1962) (27 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

[anoniem]
,
Van Oorschot dient wedereis in tegen klacht van Hermans
In:
Haagsche courant
, (1962) (12 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
G.A. van Oorschot is van mening dat Hermans hem in enkele artikelen heeft beledigd.

Min of meer hetzelfde artikel verschijnt tegelijkertijd in Het Binnenhof, 'De Tijd De Maasbode', Algemeen Handelsblad, Het Parool, Trouw en Het Vrije Volk met verschillende titels.

[anoniem]
,
Verfilming roman van W.F. Hermans
In:
Het Vaderland
, (1962) (10 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Aankondiging verfilming door Fons Rademakers van 'De donkere kamer van Damocles' onder de titel 'Als twee druppels water'.

[anoniem]
,
'Spijtoptant' nummer een
In:
De Volkskrant
, (1962) (12 april) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans in Lapland
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over het interview van Hermans in het Eindhovense studentenblad 'Bourgond'. Ook citaten uit voornoemd interview.

[anoniem]
,
W.F. Hermans geeft stof voor verhalen : Op zoek naar tenen
In:
Algemeen Dagblad
, (1962) (3 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans in de tijdschriften 'Gard Sivik', 'Randstad', 'Propria Cures' en 'Bourgond'.

Ook in: De Telegraaf, 3 april 1962.

[anoniem]
,
Boeiende discussie over het jaar 2000
In:
Het Vrije Volk
, (1962) (24 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Televisieforum (waarin Hermans) buigt zich over de toekomst.

[anoniem]
,
Nog een boek van Hermans herdrukt
In:
De Tijd
, (1962) (22 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Amsterdam, 1962.

[anoniem]
,
Hermans protesteert tegen weigeren van 'Uitgever Oorwurm'
In:
Het Vrije Volk
, (1962) (17 februari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de weigering van de CPNB om de eenakter 'Uitgever Oorwurm' op het jaarlijkse Boekenfeest bij de opening van de Boekenweek op te voeren.

[anoniem]
,
Zijn boekenfeest grondig vergald : 'Grand guignol' van W.F. Hermans afgewezen
In:
Algemeen Dagblad
, (1962) (7 februari) 7
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de weigering van de CPNB om de eenakter 'Uitgever Oorwurm' op het jaarlijkse Boekenfeest bij de opening van de Boekenweek op te voeren.

[anoniem]
,
Toneelstuk van Teirlinck bij opening boekenweek : W.F. Hermans hekelt uitgever
In:
Haagsche courant
, (1962) (15 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de weigering van de CPNB om de eenakter 'Uitgever Oorwurm' op het jaarlijkse Boekenfeest bij de opening van de Boekenweek op te voeren.

[anoniem]
,
Conflict tussen W.F. Hermans en uitgever Van Oorschot : 'Uitgever Oorwurm' gaat niet door
In:
De Tijd De Maasbode
, (1962) (5 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de weigering van de CPNB om de eenakter 'Uitgever Oorwurm' op het jaarlijkse Boekenfeest bij de opening van de Boekenweek op te voeren.

[anoniem]
,
Auteur nu boos op Sonneveld
In:
Algemeen Dagblad
, (1962) (3 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Sonneveld, Wim

Annotatie(s):
Over de weigering van de CPNB om de eenakter 'Uitgever Oorwurm' op het jaarlijkse Boekenfeest bij de opening van de Boekenweek op te voeren.

[anoniem]
,
Hermans contra Van Oorschot
In:
Vrij Nederland
, (1962) (13 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Hermans boos
In:
Het Vrije Volk
, (1962) (6 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Sonneveld, Wim

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Schrijver W.F Hermans in proces met zijn uitgever : Ontbinding gevraagd van overeenkomsten
In:
Nieuwe Rotterdamsche Courant
, (1962) (6 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Auteur Hermans begint proces tegen uitgever : Auteursechten in het geding
In:
Trouw
, (1962) (6 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Hermans, de gespletene
In:
Literair stencil
, 1 (1962-1963) 1 (september 1962) [2]
, 1962
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

[anoniem]
,
The hobos are hobbling into history : life, people and books
In:
Manchester Evening News
, (1962) (26 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962]
In:
John O'London's weekly
, (1962) (3 mei) 
Vorm:
Recensie
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962]
In:
Daily Telegraph
, (1962) (11 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962]
In:
Eastern Daily Press
, (1962) (11 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
Tall, devilish
In:
The New Statesman
, (1962) (11 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
Through a lens sharply
In:
The Times Literary Supplement
, (1962) (11 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
A quick glance...
In:
The Evening Chronicle
, (1962) (12 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
Fiction
In:
Guardian Journal
, (1962) (17 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
Intrigue : in queen Anne's day
In:
The Evening Gazette
, (1962) (19 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
A life without life
In:
The Tribune
, (1962) (25 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962]
In:
Sphere
, (1962) (26 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

[anoniem]
,
Grim days of war
In:
Evening Herald
, (1962) (1 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

A.S.
,
VPRO-directeur gaat aan hoofdzaak voorbij
In:
Het Vrije Volk
, (1962) (19 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Nieuwenhuyzen, J.A. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Anders Andreassen
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962]
In:
Bok og Bibliotek
, (1962) (mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

K.G. Arbäck
,
Krigsroman med egen dimension
In:
Vestmanlands Läns Tidning
, (1962) (29 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

U. Asplund
,
Krig på fy
In:
Götenborgs handels- och sjöfarts Tidning
, (1962) (25 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

Karin Bang
,
'La oss håpe på bedre tider'
In:
Morgenbladet
, (1962) (26 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Göran Bengtson
,
Rädde sig den som kan!
In:
Sydsvenska Dagbladet Snällposten
, (1962) (23 september) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

Petter Bergman
,
Det försvunna negativet
In:
Aftonbladet
, (1962) (9 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

B.J. Bertina
,
De woeste Willem Frederik Hermans en de korte inhoud van een nog te maken film
In:
Film forum
, 11 (1962) 5 (mei) 83-84
, 1962
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

scenario
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Jan Blokker
,
Scenario zonder toekomst
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (14 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Kees de Bruijn
,
'De woeste wandeling' : een slecht filmscenario van W.F. Hermans
In:
Haagsche courant
, (1962) (3 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Niels Christian Brøger
,
Den gule serie gjenoppstår
In:
Nationen
, (1962) (10 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Ria Buijserd
,
Hermans-Van Oorschot
In:
Vrij Nederland
, (1962) (27 januari) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

J.J. Buskes
,
Ik heb altijd gelijk
In:
Het Vrije Volk
, (1962) (17 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Rivers Carew
,
Fiction from Holland
In:
The Irish Times
, (1962) (5 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

Dagboekanier, J.J. Klant
,
Potsierlijk
In:
Het Parool
, (1962) (7 december) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Met introductie door 'Dagboekanier' (Striptease).

In de rubriek 'U schrijft, wij drukken'.

Willy Dahl
,
Frihetskampen som galehus
In:
Bergens Arbeiderblad
, (1962) (20 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Pierre H. Dubois
,
Moet men ressentimenten met vijgebladen bedekken? : Taboe in theorie en praktijk
In:
Het Vaderland
, (1962) (1 mei) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bespreking van de tijdschriften 'Gard Sivik' 22-24 = 5 (1960-1961) 4-6 (januari-juni 1961) en 'Randstad' 2 (februari 1962). Hermans schreef in 'Gard Sivik' de bijdrage 'Dope : mana, manier en taboe', en in 'Randstad' 'Het grote medelijden'.

B. van E.
,
Hermans (boeken) aan het woord : Hoe het niet moet!
In:
Haagsche courant
, (1962) (9 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

R.M. Eerenstein
,
Lawaaischopper no 1
In:
Bourgond : algemeen onafhankelijk Eindhovense studentenperiodiek
, 1 (1961-1962) 10 (15 mei 1962) 13-14
, 1962
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Eiliv Eide
,
Sverd i mørket
In:
Bergens Tidende
, (1962) (28 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Ev.G.
,
Hermans als dramaturg
In:
De Rotterdammer
, (1962) (24 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Dimitri Frenkel Frank
,
Donkere kamer van Damocles : W.F. Hermans teleurgesteld over draaiboek
In:
Televizier
, (1962) (19 mei) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
foto's door Jutka Rona
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Gossipier
,
De nieuwste ruzies en roddels : Nieuws van achter de schermen
In:
Vrij Nederland
, (1962) (7 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Met wie heeft Hermans nu weer ruzie?.

Bjarne Granhus
,
Mennesker under en okkupasjon
In:
Trønder-Avisa
, (1962) (10 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Lars Gustafsson
,
Snaran väntar i mörkret : W.F. Hermans i klass med Günther Grass
In:
Expressen
, (1962) (27 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Grass, Günter

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

H.S.
,
Moedig
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (8 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

In de rubriek Ether-meter.

Jacques den Haan
,
Formentor
In:
De syllabus : weekbericht van de Radio-volksuniversiteit Holland
,  (1962)  () 122-124
, 1962
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Verkorte tekst van een radiolezing, gehouden in samenwerking met de Wereldbibliotheekvereniging op 22 mei 1962.

O.a. over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Haavard Haavardsholm
,
Ny 'gul' fra Nederland
In:
Arbeiderbladet
, (1962) (26 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Hendrik Hagenaar
,
[Vraaggesprek tussen Hermans en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers]
In:
Het Vaderland
, (1962) (29 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Arne Hannevik
,
Hvem var Henri Osewoudt?
In:
Verdens Gang
, (1962) (28 juli) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Hannibal
,
Watjekou
In:
Televizier
, (1962) (24 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Willem Frederik Hermans
,
Gesprek met Hermans
In:
Bourgond : algemeen onafhankelijk Eindhovense studentenperiodiek
, (1962) 
Vorm:
Interview
illustraties:
portr. Hermans, portr. Gerard van het Reve, cartoon Ton Smits
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Tevens een ongepubliceerd fragment uit: 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

Willem Frederik Hermans
,
De woeste wandeling, een scenario
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1962) (2 juni) 
Vorm:
Interview
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Willem Frederik Hermans, J.E.
,
Wie liegt?.
In:
Vrij Nederland
, (1962) (12 mei) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Gomperts, H.A.
;
Braak, Menno ter
;
J.E.

Annotatie(s):
Hermans reageert op stuk van J.E. in Vrij Nederland, 4 april 1962. Naschrift van J.E.

Willem Frederik Hermans
,
Eigen boezem
In:
Vrij Nederland
, (1962) (24 februari) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van
;
Buijserd, Ria

Annotatie(s):
Reactie op 'Hermans-Van Oorschot' door Ria Buijserd in Vrij Nederland, 27 januari 1962.

Willem Frederik Hermans
,
Repelsteeltje contra Hermans
In:
Vrij Nederland
, (1962) (3 februari) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

In de rubriek 'Vrije tribune'.

Willem Frederik Hermans, Sybren Polet
,
Romantiek 2
In:
Haagse Post
, (1962) (20 januari) 
Vorm:
Brief
illustraties:
portr. Hermans en Gerrit Kouwenaar
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kouwenaar, Gerrit

Annotatie(s):
Twee brieven over de weigering van Gerrit Kouwenaar van de Jan Campert-prijs.

Willem Frederik Hermans, A.G.J. Baeten, G. Luyendijk
,
Gesprek met Hermans
In:
Bourgond : algemeen onafhankelijk Eindhovense studentenperiodiek
, 1 (1961-1962) 8-9 (maart 1962) 20-30
, 1962
Vorm:
Artikel/Interview
illustraties:
ill., portr
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Willem Frederik Hermans, Gerard Reve, Piet Calis, Hans Sleutelaar
,
Vraaggesprekken
In:
Bourgond : algemeen onafhankelijk Eindhovense studentenperiodiek
, 1 (1961-1962) 11 (30 mei 1962) 10-12
, 1962
Vorm:
Artikel/Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Reve, Gerard

Annotatie(s):
Fragmenten uit interviews met W.F. Hermans door Hans Sleutelaar en Piet Calis in de Haagse Post, 31 maart 1962, en met G.K. van het Reve door Hans Sleutelaar in de Haagse Post, 21 april 1962.

Willem Frederik Hermans
,
Tweede waarschuwing tegen Van Oorschot
In:
Podium : literair maandblad
, 17 (1962-1963) 3 (december 1962) 141-142
, 1962
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. [4-5e dr.]. Amsterdam, 1961-1962.

Bevat lijstje van errata op deze drukken.

H.J.A. Hofland, Aad Nuis, H. van Galen Last, M.A. de Jong, O.A.S.
,
Randstedelijk vuilnis - Nog eens naar Randstad
In:
Hollands weekblad : tijdschrift voor litteratuur en politiek
, 3 (1961-1962) 147 (28 maart 1962) 1-4
, 1962
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Mulisch, Harry
;
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter
;
Vinkenoog, Simon
;
Claus, Hugo

Randstad (tijdschr.)
;
fascisme
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het grote medelijden. (Randstad (1962) 2 (februari) p. 8-35).

Reacties: Vangaalse laster, door M.A. de Jong; [gevolgd door een antwoord van H. van Galen Last]. In: Hollands weekblad 3 (1961-1962) 149 (11 april 1962), p. 14; Ter Braak en de O.A.S., door Henk Hofland. In: Podium 16 (1961-1962) 7 (april 1962), p. 289-297 (ook in: Hofland, H.J.A. Opmerkingen over de chaos. Amsterdam, 1964, p. 40-48. Reactie op deze boekuitgave: Een kankeraar met talent, door Aad Nuis. In: Tirade 8 (1964, p. 92-93 (augustus-september), p. 583-585); Journal intime van generaal Salan, door O.A.S. [pseud. van W.F. Hermans]. In: Podium 16 (1961-1962) 8 (mei 1962), p. 383-384; Fascisme en literatuur, door H. van Galen Last. In: Hollands weekblad 4 (1962-1963), p. 161 (4 juli 1962, p. 9-12.

Francis Hope
,
Good clean blood
In:
The Spectator
, (1962) (11 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

Philip Houm
,
En bok av usedvanlig slagkraft?
In:
Dagbladet
, (1962) (20 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Geo I.
,
Vilse i kriget
In:
Jönköpings-Posten
, (1962) (15 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

I.T.
,
Damokles mørkerom
In:
Moss Avis
, (1962) (21 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Folke Isaksson
,
Dubbelgångare
In:
Dagens Nyheter
, (1962) (7 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

Folke Isaksson
,
Mannen i mörkrummet
In:
Dagens Nyheter
, (1962) (18 juni) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Vert. in: Valk, Arno van der. Het grootste gelijk buiten Nederland. Soesterberg, 2002 (De man in de donkere kamer).

Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

J.E.
,
Persoonlijk
In:
Vrij Nederland
, (1962) (28 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Uitgever Oorwurm. (Podium 16 (1962), nr. 6).

In de rubriek 'Terzijde'.

J.E.
,
Arbeiderspers
In:
Vrij Nederland
, (1962) (1 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

In de rubriek 'Terzijde'.

J.E.
,
Cultus?
In:
Vrij Nederland
, (1962) (20 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter

J.E.
,
Liegen
In:
Vrij Nederland
, (1962) (14 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Gomperts, H.A.
;
Braak, Menno ter

J.E.
,
Notities van een kunstluis
In:
Vrij Nederland
, (1962) (17 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Janus
,
Omnibus
In:
Vrij Nederland
, (1962) (17 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Louis Johnson
,
Dark journeys by blue passport
In:
New York Herald Tribune
, (1962) (3 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

Joost
,
Troost voor den Heere Herman van Kuylenborgh : Boeckuytgever op 't Hekelveldt te Amsterdam
In:
De Groene Amsterdammer
, (1962) (7 november) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
cartoon van Lex
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Satirisch gedicht.

K.
,
De grote verbittering : Willem Frederik Hermans en het ressentiment
In:
Propria Cures
, (1962) (10 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter

Annotatie(s):
Reactie op het verhaal 'Het grote medelijden' in Randstad 2 (februari 1962).

P. K.
,
Den nederlandske motstandskamp
In:
Sandefjords Blad
, (1962) (24 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

K.F.
,
Schennis
In:
De Tijd
, (1962) (14 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bespreking van 'Randstad' 2 (februari 1962). Hermans schreef in 'Randstad' 'Het grote medelijden'.

K.K.
,
Fønix-Bøkene
In:
Bula Tidend
, (1962) (28 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Elisabeth Keesing
,
W.F. Hermans wil in agressiviteit volharden : loopt zichzelf in de weg met moedwil
In:
Utrechts Nieuwsblad
, (1962) (3 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Sune Kempe
,
Spion i daipositiv
In:
Kvällsposten
, (1962) (25 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

L.H.R.
,
Waarom het helemaal mis was
In:
Tijd en Taak
, (1962) (24 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Harriet Laurey
,
[Vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers]
In:
De Volkskrant
, (1962) (8 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Gerard Luyendijk
,
Hermans contra Van Oorschot
In:
Bourgond : algemeen onafhankelijk Eindhovense studentenperiodiek
, 1 (1961-1962) 11 (30 mei 1962) 12-13
, 1962
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

K. van M.
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962]
In:
Haagsche courant
, (1962) (11 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

In de rubriek ‘’t boekenplankje'.

Tevens bespreking van ‘Lorenzaccio’ (Alfred de Musset) en ‘Andorra’ (Max Frisch).

P. van M.
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962]
In:
De Standaard
, (1962) (15 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

In de rubriek ‘Boekentafel’.

M.N.
,
Sommige verhalen zijn kant en klaar gedroomd : W.F. Hermans in radiogesprek
In:
Het Parool
, (1962) (5 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Woude, Johan van der
;
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over een radiogesprek met Johan van der Woude bij de AVRO.

Kersti Meeuwisse
,
En holländsk berättare
In:
Västerbottens Kuriren
, (1962) (22 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Vestdijk, S.
;
Mulisch, Harry

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

Henk van der Meyden
,
Onze brave tv-programma's moeten veel harder worden : TV-deskundige : Nederlanders durven zichzelf niet te zijn
In:
De Telegraaf
, (1962) (20 november) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Peter van Campen
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Tevens korte reactie van Hermans (Schrijver Hermans: 'Uitgever was voorbereid!').

Henk van der Meyden
,
Schrijver Hermans: 'Uitgever was voorbereid'
In:
De Telegraaf
, (1962) (20 november) 11
Vorm:
Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Controverse met uitgever Van Oorschot.

Wam de Moor
,
Willem Frederik Hermans pakt uitgever aan : intrige moet kern van de roman vormen
In:
Amersfoortse Courant
, (1962) (12 december) 3
Vorm:
Interview
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

R.J.M. Mulder
,
Pret met Hermans
In:
Trans : tijdschrift voor literatuur
, 1 (1961-1962) 4 (juni 1962) 76-80
, 1962
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

R. N.
,
A black book
In:
The Scotsman
, (1962) (12 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

M.L. Nijdam
,
W.F. Hermans als toneel- en scenarioschrijver
In:
De Linie
, (1962) (2 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama's. Amsterdam, 1962.

A. Nisbeen
,
'De heer Van Kuilenburg begreep er niets van'
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1962) (14 november) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

In de rubriek 'Het woord is aan de lezer'.

Cees Nooteboom
,
Rel met een moraak
In:
De Volkskrant
, (1962) (24 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

O.Ø.
,
Tre nye Fønix-romaner
In:
Arbeider Avisa
, (1962) (13 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

G.A. Oorwurm
,
Beledigde auteur Willemse, uitgeverij Oorwurm?
In:
Bourgond : algemeen onafhankelijk Eindhovense studentenperiodiek
, 1 (1961-1962) 11 (mei 1962) 6-7
, 1962
Vorm:
Artikel/Biografisch
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Gesprek met Hermans, door G. Luyendijk en A.G.J. Baeten (Bourgond 1 (1961-1962) 8-9 (30 maart 1962) p. 20-30).

D. P.
,
Dutch hero
In:
Oxford Times
, (1962) 11 mei 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. The dark room of Damocles. London [etc.], 1962.

Egil Rasmussen
,
Hvem er Dorbeck?
In:
Afbeup
, (1962) (4 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Ook in: Aftenposten, 4 april 1962.

C.Th. Reisig, J. van der Rol, H. Meijer
,
Potsierlijk
In:
Het Parool
, (1962) (20 december) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Dagboekanier
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over de reacties van Klant en Dagboekanier op het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

In de rubriek 'U schrijft, wij drukken'.

Sverre Riisøen
,
Hollandsk okkupasjonsroman med brodd
In:
Morgenavisen
, (1962) (22 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Noors
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Ook in: Norges Forsvar, 22 mei 1962.

Morten Ringard
,
Ny 'gul'
In:
Gudbrandsdølen
, (1962) (26 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Damokles' mørkerom. Oslo, 1962.

Ook in: Lilleh tilakuur, 26 mei 1962

Maurice Roelants
,
Heeft de kankeraar wel altijd gelijk?
In:
Elseviers Weekblad
, (1962) (25 augustus) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Ik heb altijd gelijk. Amsterdam, 1951.

In de rubriek 'Al lezende…'.

Roger Sazerat
,
Un Günther Grass néerlandais? : 'La chambre noire de Damoclès' par W.-F. Hermans (Seuil)
In:
France observateur
, (1962) (22 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Hermans-magazine : over Willem Frederik Hermans 10 (2000-2001), 40 (september 2001), p. 112 .

Over: Hermans, Willem Frederik. La chambre noire de Damoclès. Paris, 1962.

Jean A. Schalekamp
,
Schrijvers in een 'concentratiekamp voor miljonairs' : uitwisseling ideeën en invloeden
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (12 mei) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
sfeerfoto
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bijeenkomst op Mallorca van schrijver en uitgevers voor de Prix International des Editeurs. Hermans is er ook.

Age Scheffer
,
H. van Kuilenburg verdedigt AP-omnibus tegen dubbele Hermans-Klant agressie : Merkwaardige VPRO-TV-uitzending
In:
Het Vrije Volk
, (1962) (8 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Sch-R.
,
W.F. Hermans als mislukte 'terrible'
In:
Vrij Nederland
, (1962) (17 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Inde rubriek 'Televisie, goed en dwaas'.

Hans Sleutelaar, Piet Calis
,
HP-gesprek met Dr. Willem Frederik Hermans
In:
Haagse Post
, (1962) (31 maart) 
Vorm:
Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Scheppend nihilisme : interviews met Willem Frederik Hermans. samengest. en ingel. door Frans A. Janssen. Amsterdam, 1979.

W.P. Spaan
,
Omnibus
In:
Vrij Nederland
, (1962) (1 december) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

Hans van Straten
,
‘Drie drama’s’ van Hermans : beulen trekken aan het langste eind
In:
Het Vrije Volk
, (1962) (4 augustus) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

Ben Stroman
,
Infame bezoedeling
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (17 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter
;
Du Perron, E.

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen. Amsterdam, 1957.

Otto Verbeek uit het verhaal ‘Een veelbelovende jongen’ is Menno ter Braak. Hij komt samen met Arthur Ducroo (= E. du Perron) terug in het verhaal ‘Het grote medelijden’.

Ben Stroman
,
Onze letteren als exportartikel
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over vertalingen van Nederlandse letterkunde, zoals 'Het behouden huis' in het Amerikaanse tijdschrift 'Odyssey'.

C. Tindemans
,
Noordnederlands toneel : de stuurlui aan de wal ...
In:
De nieuwe gids
, (1962) (30 juni) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Tevens bespreking van toneel van G.K. van het Reve (Commissaris Fennedy) en B. Wolken (Kleine spelen).

C. Tindemans
,
W.F. Hermans en het toneel
In:
Dietsche warande en Belfort : tijdschrift voor letterkunde, kunst en geestesleven
, 107 (1962) 7 (augustus-september) 521-522
, 1962
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

H. de V.
,
Boeken aan het woord
In:
Vrije geluiden
, (1962) (29 september) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
sfeerfoto van boekenmarkt
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Aankondiging VPRO-televisieprogramma 'Boeken aan het woord', met optreden van Hermans.

Adriaan van der Veen
,
De weg naar literaire integratie
In:
Studium generale : maandblad voor culturele vorming , 1962
Vorm:
Artikel
illustraties:
facs., ill., portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Europese boekenweek
;
Prix Formentor
;
vertalen
;
literaire integratie in West-Europa
Jan Vrijman, Wilma Schuhmacher
,
Zevenhonderd brieven
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (26 november) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van
;
Klant, J.J.

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers.

W.H.
,
Teveel van het goede
In:
Algemeen Handelsblad
, (1962) (3 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de VPRO-televisieprogramma's en Hermans' rol daarbij.

Örjan Wallqvist
,
Ny holländsk mästare
In:
Stockholms Tidningen
, (1962) (7 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

Hans Warren
,
Onlustgevoelens en wrokcomplexen... : W.F. Hermans varieert op thema pessimisme : 'De woeste wandeling' en 'Drie drama's'
In:
Provinciale Zeeuwse Courant
, (1962) (23 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama's. Amsterdam, 1962.

In de rubriek 'Letterkundige kroniek'.

Johan van der Woude
,
Dramatisch werk van W.F. Hermans
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1962) (19 oktober) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Drie drama’s. Amsterdam, 1962.

Over: Hermans, Willem Frederik. De woeste wandeling: een scenario. Amsterdam, 1962.

In de rubriek 'Kritische aantekeningen'.

Johan van der Woude
,
Hermans : schrijver uit post-Freudiaanse tijd
In:
Arnhems Dagblad
, (1962) (9 januari) 
Vorm:
Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

[anoniem]
,
Boek van Hermans verschijnt toch : 'Mandarijnen op zwavelzuur'
In:
Het Parool
, (1963) (25 september) 
Vorm:
Boekaankondiging
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

[anoniem]
,
Nederlandse film van internationaal niveau : 'Als twee druppels water' van regisseur Fons Rademakers : sterk van sfeer maar tekort in vertolking
In:
Algemeen Dagblad
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
scene uit film, portr. Rademakers en cameraman Raoul Coutard
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Met commentaar van W.F. Hermans ('WFH : minder slecht dan ik had gevreesd').

[anoniem]
,
Hovings 'Zeilen' prijskandidaat : onze speelfilms matig ontvangen
In:
De Telegraaf
, (1963) (20 mei) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hattum Hoving
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Cannes (filmfestival)
Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles', op het filmfestival van Cannes.

[anoniem]
,
Als twee druppels water : Fons Rademakers verfilmde boek van W.F. Hermans
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
div. scenes uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
2 druppels water : filmdebuut onbekende acteur Lex Schoorel
In:
Het Parool
, (1963) (7 februari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Lex Schoorel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Kort bericht inzending van de film naar Cannes (Film Rademakers naar Cannes).

In de rubriek 'Foto-visie'.

[anoniem]
,
Als twee druppels water : een nieuwe film van Fons Rademakers
In:
Libelle
, (1963) (2 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
foto's uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

In de rubriek 'Onze hoofdfilm'.

[anoniem]
,
Als twee druppels water : de verfilming van een raadsel : Fons Rademakers' nieuwe werk
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
scene uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Als twee druppels water Nederlands 'nieuwe golf'
In:
Het Vrije Volk
, (1963) (16 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Het heffen der glazen
In:
Het Parool
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Als twee druppels water : Fons Rademakers verfilmde boek van W.F. Hermans
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
'Als twee druppels water' sterke, fascinerende film : Fons Rademakers greep hoog en slaagde
In:
Tubantia
, (1963) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Nieuwe Nederlandse speelfilm in première : 'Als twee druppels water' - van internationaal formaat : een indringende filminterpretatie van sterk gegeven
In:
Provinciale Zeeuwse Courant
, (1963) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Times-criticus roemt film én Rademakers : Als twee druppels water
In:
Algemeen Handelsblad
, (1963) (28 augustus) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
[Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles']
In:
Algemeen Handelsblad
, (1963) (21 mei) 
Vorm:
Foto
illustraties:
stuntman Norbert Jurgens in de baai van Cannes
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Cannes (filmfestival)
Annotatie(s):
Stuntman maakt in Cannes reclame voor 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
[Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles']
In:
Dagblad van het Oosten
, (1963) (21 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Kort bericht over de première van 'Als twee druppels water' (Inconnu au Service Secret) in Parijs, film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Op dezelfde datum ook verschenen in het Dagblad van Coevorden.

[anoniem]
,
Boekje(s) open
In:
Haagse Post
, (1963) (14 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Verzameling citaten van bekende personen; 2 citaten van Hermans.

[anoniem]
,
Schrijver en uitgever weer eens voor rechter : W.F. Hermans contra G. van Oorschot
In:
Algemeen Dagblad
, (1963) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Hermans corrigeert Du Perron-mythe
In:
Algemeen Handelsblad
, (1963) (20 november) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
omslag besproken tijdschrift
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Du Perron, E.

Annotatie(s):
O.a. over Hermans die zich in het tijdschrift 'Podium' 17 (1963) 9/10 (september) wijdt aan Du Perron.

[anoniem]
,
Hermans opent expositie van Theo Niermeijer : In Finsterwolder Kunsthal
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1963) (20 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Niermeijer, Theo

[anoniem]
,
De mythe kan de kinderziel : 'Hebt u zich indertijd ook zo verveeld?'
In:
Haagse Post
, (1963) (20 april) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
fragment schilderij van Benozzo Gozzoli: 'Helena door Paris geschaakt'
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over onderwijs. O.a. citaten van Hermans uit zijn bijdrage aan het jubileumnummer van 'Suum Cuique' (mei 1954), schoolblad van het Amsterdamse Barlaeus gymnasium.

In de rubriek 'Madame HP'.

[anoniem]
,
W.F. Hermans trekt zicht terug uit boekenrubriek van V.P.R.O. : Conflict met overige redactieleden
In:
De Tijd
, (1963) (8 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

[anoniem]
,
Willem Frederik Hermans
In:
Boekje open: Hans Andreus, J. Bernlef, Louis-Paul Boon ... [et al.]; samenst. Remco Campert, H.J. Oolbekkink, Wim J. Simons ... [et al.]
Baarn , 1963 (p. 46-53)
Vorm:
Artikel/Biografisch
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

[anoniem]
,
Interview : motto
In:
Literair stencil
, 1 (1962-1963) 6-7 (februari-maart 1963) [35-36]
, 1963
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

[anoniem]
,
Cannes : de la fureur à la mélancholie
In:
France observateur
, (1963) (23 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

Klein onderdeel van artikel.

[anoniem]
,
Pays-Bas : 'Comme deux gouttes d'eau' (Als twee druppels water)
In:
Les Lettres Françaises
, (1963) (23 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

[anoniem]
,
Inconnu aux services secrets
In:
Paris-Match
, (1963) (2 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

Geen ster voor 'Inconnu aux services secrets' in deze filmlijst onder de titel: Le Guide des Parisiens.

[anoniem]
,
Willem Frederik Hermans : La chambre noir de Damoclès
In:
Journal Du Pas
, (1963) (28 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. La chambre noire de Damoclès. Paris, 1962.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. La chambre noire de Damoclès. Paris, 1962]
In:
Notes bibliographiques
, (1963) (februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. La chambre noire de Damoclès. Paris, 1962.

A.T.K.
,
VPRO bracht Hermans in kunstrubriek Drieluik
In:
Het Parool
, (1963) (3 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans weerlegt in interview de kritiek die eertijds op 'De donkere kamer van Damocles' werd geuit.

Athur
,
W.F. Hermans op M.F.
In:
Der Clercke Cronike
, (1963) (25 mei) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
cartoon van Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans uitgenodigd bij het genootschap Dicendo Discimus op 13 mei.

Yvonne Baby
,
Un film polonais intéressant sur l'obsession d'un temps perdu : 'L'art d'être aimée'
In:
Le Monde
, (1963) (21 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

Klein onderdeel van artikel.

Jan Baesjou
,
Rademakers : een filmer pur sang
In:
Elsevier
, (1963) (2 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

In de rubriek 'Filmvenster'.

Henk ten Berge
,
Als twee druppels water een speelfilm met allure : Fons Rademakers greep heel hoog : op vele punten goed geslaagd
In:
De Telegraaf
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Fons Rademakers
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

B.J. Bertina
,
'Als twee druppels water' : pijnlijk avontuur van 'n verzetsman : moedige 'film noir' van Europese allure
In:
De Volkskrant
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Bibeb
,
Ik neem lieven een psalm dan rattenkruit
In:
Vrij Nederland
, (1963) (5 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter
;
Du Perron, E.

Annotatie(s):
O.a. over Hermans over Du Perron en Ter Braak.

Rein Bloem
,
Oud of nieuw : n.a.v. twee romandebuten
In:
De nieuwe stem : maandblad voor cultuur en politiek
, 18 (1963) 4 (april) 242-246
, 1963
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Koopmans, Jaap
;
Wolkers, Jan

roman
;
nouveau roman
Annotatie(s):
O.a. over: Wolkers, Jan. Kort Amerikaans. Amsterdam, 1962; en over: Koopmans, Jaap. Doodslaan op Donderdag. Amsterdam, 1962.

Jan Blokker
,
Hermans - Rademakers
In:
Skoop : tweemaandelijks filmblad
, 1 (1963) 3 () [13-16]
, 1963
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

film
Annotatie(s):
Over de verfilming in 1963 door Fons Rademakers van: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958, onder de titel 'Als twee druppels water'.

Jan Blokker
,
Hermans-Rademakers
In:
Skoop : tweemaandelijks filmblad
, 1 (1963) 3 (mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Charles Boost
,
Als twee druppels water
In:
De Groene Amsterdammer
, (1963) (23 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Charles Boost
,
Antwoord aan Jef Last
In:
De Groene Amsterdammer
, (1963) (23 maart) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons
;
Last, Jef

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Charles Boost
,
[Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles']
In:
Algemeen Handelsblad
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

In de rubriek 'Film'.

Kees de Bruijn
,
Als twee druppels water - intelligent, volwassen filmwerk van Fons Rademakers
In:
Haagsche courant
, (1963) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Jan Brusse
,
Cancan in Cannes
In:
Elseviers Weekblad
, (1963) (25 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Cannes (filmfestival)
Annotatie(s):
Over het filmfestival van Cannes met een korte verwijzing naar 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

J.W. van der Burg
,
De donkere kamer van Jef Last
In:
Propria Cures
, (1963) (16 maart) 
Vorm:
Polemiek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons
;
Last, Jef

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Reactie op ingezonden brief van Last.

J.J. Buskes
,
Innerlijke beschaving
In:
Het Vrije Volk
, (1963) (9 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Kuilenburg, H. van

Annotatie(s):
Over het door de VPRO op televisie uitgezonden vraaggesprek tussen Hermans, J.J. Klant en H. van Kuilenburg. Directeur van De Arbeiderspers en Hermans aanval op de laatste.

Louis Chauvet
,
Un avocat antiraciste un héros surmène
In:
Le Figaro
, (1963) (21 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

Klein onderdeel van artikel.

Louis Chauvet
,
Inconnu aux services secrets
In:
Le Figaro
, (1963) (31 oktober) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

A. van Domburg, Jonne Severijn
,
Als twee druppels water : Fons Rademakers zet door
In:
Film forum
, 12 (1963) 1 (januari) 3-5
, 1963
Vorm:
Artikel
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

film
Annotatie(s):
Over de verfilming in 1963 door Fons Rademakers van: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958, onder de titel 'Als twee druppels water'.

Reactie: Oud brood en twee druppels H2O, door Jonne Severijn. In: Skoop 1 (1963) 3, p. [19-22].

C.B. Doolaard
,
W.F. Hermans' roman voortreffelijk verfilmd : Als twee druppels water
In:
Vrij Nederland
, (1963) (2 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

C.B. Doolaard
,
Rademakers' film goed ontvangen : 'Zeilen' van Hoving kreeg open doekjes op festival Cannes
In:
Het Parool
, (1963) (20 mei) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
sfeeropname festival met Rademakers en Heineken
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Cannes (filmfestival)
Annotatie(s):
Over het filmfestival van Cannes en o.a. het daar vertoonde 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Pierre H. Dubois
,
'Als twee druppels water' : film van Fons Rademakers blijkt boeiend werkstuk
In:
Het Vaderland
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
scene, met Lex Schoorel, uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Per Olov Enquist
,
Thriller på annat sätt
In:
Uppsala Nya Tidning
, (1963) (7 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mörkrummet. Stockholm, 1962.

Dick G. Franssen, Andrea Domburg
,
Andrea Domburg en de vette guldens van de film
In:
Vrij Nederland
, (1963) (25 mei) 
Vorm:
Interview
illustraties:
portr. Andrea Domburg
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons
;
Domburg, Andrea

Annotatie(s):
Andrea Domburg over de financiële situatie voor acteurs bij de Nederlandse film, o.a. haar ervaringen bij 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Ftn.
,
'Als twee druppels water' : ambitieuze film van Rademakers geen verantwoorde synthese : echter alle waardering voor zijn vakbekwaamheid
In:
De Tijd De Maasbode
, (1963) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
scene uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Ev. Grolle
,
Als twee druppels water : tragische levenssituatie gereduceerd tot ... een thriller
In:
Hervormd Amsterdam
, (1963) (2 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
scenes uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Ev. Grolle
,
Als twee druppels water - thriller van het verzet
In:
Nieuwe Haagsche Courant
, (1963) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
scene uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

H.S.V.
,
'Als twee druppels water' : voortreffelijke film van Rademakers
In:
Trouw
, (1963) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

E.G. Heineken
,
In een tijd als deze
In:
Haagse Post
, (1963) (2 maart) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Richard Hendrickx
,
Ik zie, ik zie wat jij niet ziet
In:
Skoop : tweemaandelijks filmblad
, 1 (1963) 2 () 8, 11
, 1963
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

film
Annotatie(s):
Over de verfilming in 1963 door Fons Rademakers van: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958, onder de titel 'Als twee druppels water'.

Willem Frederik Hermans
,
De Nagel op de kop geslagen
In:
Bourgond : algemeen onafhankelijk Eindhovense studentenperiodiek
, 3 (1963-1964) 3 (24 oktober 1963) 4
, 1963
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Charles, J.B.

Annotatie(s):
P. 4 Naschrift, [door de redactie].

Over: Gesprek met J.B. Charles, door R. de Boer en G. Luyendijk (Lancet 2 (1962) 1 (2 november) p. 1-2).

Willem Frederik Hermans, W.J. Lichtveld
,
Denno-the-menno
In:
Forum academiale : algemeen Nederlandsch Studentenblad
, 17 (1962-1963) 5 (januari 1963) 1
, 1963
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter
;
Galen Last, H. van

Annotatie(s):
P. 1 Appendix.

Over: Hermans, Willem Frederik. Het grote medelijden. (Randstad (1962) 2 (februari) p. 8-35).

Reacties: Antwoord aan Lichtveld, door Willem Frederik Hermans (gevolgd door een repliek van W.J. Lichtveld); en een ingezonden brief van Willem Frederik Hermans (gevolgd door een reactie, vermoedelijk van W.J. Lichtveld). In: Forum acad.: 16 (1962-1963) 6 (28 februari 1963), p. 3.

Willem Frederik Hermans, Hans Sleutelaar, Hans Verhagen, C.B. Vaandrager, G. Luyendijk
,
Zelfportret van Willem Frederik Hermans
In:
Gard-sivik : tijdschrift voor nieuwe lezers
, 7 (1963-1964) 31 (september-oktober 1963) 4-14
, 1963
Vorm:
Artikel/Interview
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Hermans, Willem Frederik. Scheppend nihilisme: interviews met Willem Frederik Hermans; samengest. door Frans A. Janssen. Amsterdam, 1979, 47-62 (2e dr. 1979; 3e dr. 1983); Interviews uit Nederland: de beste Nederlandse interviews van de laatste 100 jaar; samenst. en inl. Joris Abeling. Amsterdam, 1994, p. 126-139.

Reactie: Hermans heeft altijd gelijk, door G. Luyendijk. In: Bourgond 3 (1963-1964) 3 (24 oktober 1963), p. 6-8; tevens reactie op: Gesprek met Hermans, door G. Luyendijk en A.G.J. Baeten. In: Bourgond 1 (1961-1962) 8-9 (30 maart 1962, p. 20-30.

Willem Frederik Hermans
,
Blokker en Bommel
In:
Podium : literair maandblad
, 18 (1963-1964) 1 (oktober 1963) 38-48
, 1963
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons
;
Blokker, Jan

film
Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

Willem Frederik Hermans
,
W. F. Hermans antwoordt
In:
Kunst van nu : maandkrant
, 1 (1963-1964) 1 (november 1963) 11
, 1963
Vorm:
Artikel/Interview
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de te verschijnen uitgave van: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Han G. Hoekstra
,
'Als twee druppels water' .
In:
Het Parool
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Fons Rademakers en Raoul Coutard
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Ber Hulsing
,
Als twee druppels water : een knap verfilmd verhaal : maar er is moeilijk in te komen
In:
De Waarheid
, (1963) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Eelke de Jong
,
Geestdrift brak baan op feest van 'Het mes' : W.F. Hermans op zoek naar multi-miljonair
In:
De Telegraaf
, (1963) (4 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans' filmscenario 'De woeste wandeling' heeft een sponsor nodig als het verfilmd gaat worden.

Inne de Jong
,
As twa druppen wetter
In:
De tsjerne : litterair tydskrift
, 18 (1963) 4 (april) 173-175
, 1963
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

Alfred Kossmann
,
Hermans als polemist, Babel, Morriëns vriendschappen en Merlyn
In:
Het Vrije Volk
, (1963) (23 december) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. van Du Perron, Bernlef en Morriën
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Du Perron, E.

Annotatie(s):
Bespreking van diverse literaire tijdschriften, w.o. 'Podium' (17e jaargang, september 1963, nr. 9/10), waarin Hermans zich wijdt aan Du Perron.

Jef Last
,
Maar meneer...
In:
Het Parool
, (1963) (7 maart) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Jef Last
,
[Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles']
In:
Propria Cures
, (1963) (23 maart) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons
;
Burg, J.W. van der

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Reactie op Van der Burg in 'Propria Cures', 16 maart 1963.

Jef Last
,
Auf der Flucht erschossen
In:
De Groene Amsterdammer
, (1963) (16 maart) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons
;
Boost, Charles

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Last reageert op bespreking C. Boost (2 maart 1963) in De Groene Amsterdammer.

W.L.M.E. van Leeuwen
,
Op jacht in de maandbladen naar Ter Braak en Du Perron
In:
Tubantia
, (1963) (21 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter
;
Du Perron, E.

Annotatie(s):
Bespreking van diverse literaire tijdschriften, w.o. 'Podium' (17e jaargang, september 1963, nr. 9/10), waarin Hermans zich wijdt aan Du Perron, en 'Randstad' en 'Merlyn' (januari-nummer) waarin Ter Braak het onderwerp is.

In de rubriek 'Literaire kroniek' 1261, Nieuwe reeks DCLXXXI.

W.J. Lichtveld
,
Denno-the-menno
In:
Forum academiale : algemeen Nederlandsch Studentenblad
, (1963) (31 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter

M.N.
,
R. Nieuwenhuys, Anth. Donker, W.F. Hermans over Du Perron : Afkomst, briefwisseling en beklimmen van een berg : Op zoek naar Het land van herkomst
In:
Het Parool
, (1963) (4 december) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. E. Du Perron
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Du Perron, E.

Annotatie(s):
O.a. over Hermans die zich in het tijdschrift 'Podium' 17 (1963) 9/10 (september) wijdt aan Du Perron.

In de rubriek 'Nieuws uit de tijdschriften'.

M.N.
,
Roman van Hermans voor tweede maal aan de top : Exclusieve Parool-enquete : 'De bezetting' en Wolkers nieuw op lijst-van-vijf
In:
Het Parool
, (1963) (16 mei) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Jan Wolkers
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
De 5 best verkochte boeken in de maand april. Op 1: 'De donkere kamer van Damokles'.

M.N.
,
Verfilmde roman van Hermans het meest verkochte boek : Belastinggids wint het bij de pockets : Exclusieve Parool-enquete
In:
Algemeen Handelsblad
, (1963) (18 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
De 5 best verkochte boeken in de maand maart. Op 1: 'De donkere kamer van Damokles'.

J.J.C. Marlet
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. 3e dr. Rotterdam, 1963]
In:
I.D.I.L.
, (1963) 4 (10 oktober) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. 3e dr. Rotterdam, 1963.

Marcel Martin
,
Inconnu aux services secrets : ambiguèté et mystère
In:
Les Lettres Françaises
, (1963) (31 oktober) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. La chambre noire de Damoclès. Paris, 1962.

A. Middeldorp
,
[Over de verfilming door Fons Rademakers van: Hermans, W.F. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958, o.d.t. Als twee druppels water]
In:
Horizon : gereformeerd apologetisch, thetisch tijdschrift
, 26 (1963) 4 (april) 126-128
, 1963
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

N.
,
Ik en mijzelf : 'Als twee druppels water'
In:
Christelijk schoolblad : onze vacatures
, (1963) (14 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Dick Ouwendijk
,
Rademaker en zijn film : Als twee druppels water
In:
De Linie
, (1963) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
scenes uit film door Ed van der Elsken
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

J.J. Oversteegen
,
Onder humoristen
In:
Merlyn : tweemaandelijks literair tijdschrift
, 1 (1962-1963) 2 (januari 1963) [binnenzijde achteromslag]
, 1963
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Carmiggelt, Simon

Annotatie(s):
Over: Carmiggelt, Simon. Praten met Simon Carmiggelt over 'het interview'; [interview door] Bibeb. In: Vrij Nederland, 22 december 1962.

J.J. Oversteegen, Willem Frederik Hermans
,
Eindelijk alles over Menno
In:
Merlyn : tweemaandelijks literair tijdschrift
, 1 (1962-1963) 2 (januari 1963) 74-84
, 1963
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter

Annotatie(s):
Reactie: Het karnaval der bietebauwen, door J.J. Oversteegen. In: Merlyn 1 (1962-1963) 2 (januari 1963), p. 85-86.

Jeanine Parot
,
Au cœur des ténèbres
In:
Les Lettres Françaises
, (1963) (16 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Frans
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. La chambre noire de Damoclès. Paris, 1962.

S.J. Popma
,
De post-humanistische mens in de moderne litteratuur
In:
Bezinning : gereformeerd maandblad tot bewaring en bevordering van het christelijk leven
, 18 (1963) 4 () 231-244
, 1963
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Mulisch, Harry
;
Hermans, Willem Frederik

post-humanisme
Fons Rademakers
,
Wachten op bijval : Fons Rademakers is gelukkig met zijn film 'Als twee druppels water' naar W.F. Hermans : verukkelijk werken met cameraman Raoul Coutard
In:
Het Parool
, (1963) (15 februari) 
Vorm:
Interview
illustraties:
portr. Rademakers en Raoul Coutard
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Leo Riedé
,
'Als twee druppels water' vindt in Cannes geen gunstig onthaal : wel schouderklopjes van Truffaut
In:
Het Vrije Volk
, (1963) (20 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles' op het filmfestival van Cannes.

In het 'Algemeen Ochtendblad'.

Leo Riedé
,
'Moderne Franse' film van Fons Rademakers : Als twee druppels water
In:
Het Vrije Volk
, (1963) (21 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Richter Roegholt
,
Als twee druppels water : een knap werkstuk dat te denken geeft
In:
Verstandig ouderschap : orgaan van den Nieuw-Malthusiaanschen Bond
, (1963) (april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Richter Roegholt
,
Als twee druppels water : een knap werkstuk dat te denken geeft
In:
Verstandig ouderschap : orgaan van den Nieuw-Malthusiaanschen Bond
, 43 (1963) 4 (april) 108-109
, 1963
Vorm:
Artikel
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

Roger Sazerat
,
Arno Schmidt : un sauvage
In:
France observateur
, (1963) (22 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. La chambre noire de Damoclès. Paris, 1962.

Klein onderdeel artikel over Duitse (!) letterkunde.

Hans van Straten
,
Film lijkt op werkelijkheid 'Als twee druppels water'...
In:
Het Vrije Volk
, (1963) (15 maart) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
scenes uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Marc T.
,
Nederland op de goede weg : na de succesvolle film 'De Overval' van Paul Rotha, thans triomfantelijk vertrek van 'Als twee druppels water' van Fons Rademakers
In:
De Volksgazet
, (1963) (1 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
schene uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

In de rubriek 'Filmwereld'.

J.A. van Tuyl
,
De mythe van de kinderziel
In:
Haagse Post
, (1963) (27 april) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Reactie op artikel in Haagse Post, 20 april (De mythe kan de kinderziel : 'Hebt u zich indertijd ook zo verveeld?').

Jan Ubink
,
'Als twee druppels water' nu ook in Groningen : nieuwste film van Fons Rademakers
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1963) (16 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Wim Verstappen
,
Donkere kamer onverfilmbaar
In:
Skoop : tweemaandelijks filmblad
, 1 (1963) 1 () 27
, 1963
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

film
Annotatie(s):
Ook in: Skoop 20 (1984) 1-2 (februari-maart), p. 21.

Over de verfilming in 1963 door Fons Rademakers van: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958, onder de titel 'Als twee druppels water'.

Wim Verstappen
,
Brood voor profeten
In:
Skoop : tweemaandelijks filmblad
, 1 (1963) 3 () [3-7]
, 1963
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Coolen, Antoon

film
Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'; en over de verfilming door Fons Rademakers van: Coolen, Antoon. Dorp aan de rivier. Rotterdam, 1934.

H. Wielek
,
[Over de verfilming door Fons Rademakers van: Hermans, W.F. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958, o.d.t. Als twee druppels water]
In:
Film : orgaan van de Nederlandse Bioscoopbond
, 4 (1963) 33 [i.e. 34] (mei) 14
, 1963
Vorm:
Artikel
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

H. Wielek
,
Als twee druppels water
In:
De toorts : orgaan van het Instituut voor Arbeidersontwikkeling
, 33 (1963) 4 (april) 65
, 1963
Vorm:
Artikel
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

film
Annotatie(s):
Over de verfilming van 'De donkere kamer van Damocles' door Fons Rademakers onder de titel 'Als twee druppels water'.

Dick Zaal, Lex Schoorel
,
'In een kazerne kun je geen viool spelen' : gesprek met Lex Schoorel
In:
Algemeen Handelsblad
, (1963) (6 april) 
Vorm:
Interview
illustraties:
scene uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Lex Schoorel speelt de hoofdrol in 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Teun Zwartvoet
,
De kritikus Doolaard
In:
Skoop : tweemaandelijks filmblad
, 1 (1963) 2 () 12-13
, 1963
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Doolaard, C.B.

film
Annotatie(s):
O.a. over: Doolaard, C.B. Als twee druppels water: W.F. Hermans' roman voortreffelijk verfilmd, in Vrij Nederland, 2 maart 1963.

Over de verfilming in 1963 door Fons Rademakers van: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958, onder de titel 'Als twee druppels water'.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958]
In:
Het Binnenhof
, (1964) (21 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

[anoniem]
,
Tijdschriften II
In:
De Tijd De Maasbode
, (1964) (13 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Knuvelder, G.
;
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Over het artikel ‘Bestaat Dorbeck’ door Gerard Knuvelder, geschreven in nr. 4, januari, 1964 van het tijdschrift ‘Raam’, op p. 55-61.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963]
In:
Ratio
, (1964) (mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Aankondiging van uitgebreidere bespreking.

[anoniem]
,
Nationaal Ballet geen eigen gezicht? : Grabbe vertaald door Claus
In:
Het Binnenhof
, (1964) (27 juni) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hugo Claus
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Weverbergh, Julien

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Over de verschijning van een Du Perron-nummer van het Vlaamse eenmans-tijdschrift 'Bok' van weverbergh, waarin ook Hermans' opvatting over Du Perron in 'Mandarijnen op zwavelzuur' naar voren komt.

Voorts over tijdschrift 'Theater' en over het tijdschrift 'Raam'.

[anoniem]
,
Mandarijnen nieuwe oogst
In:
Elseviers Weekblad
, (1964) (4 april) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

[anoniem]
,
Mandarijnen op zwavelzuur
In:
Vooruit
, (1964) (12 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

[anoniem]
,
'Als twee druppels water' : schokkende film in Vonkenberg
In:
De Dordtenaar
, (1964) (29 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over de vertoning (en het verhaal) van 'Als twee druppels water', de film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Auteur beticht uitgever van 'wanprestatie' : Eigenmachtig opgetreden? : Pleidooien gehouden in civiele procedure
In:
De Volkskrant
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Duel Hermans - v. Oorschot voor de rechtbank : beide partijen eisen grote dwangsommen
In:
Het Parool
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Rumoer rond 'Zo is het ...' houdt aan
In:
De Gelderlander
, (1964) (9 januari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Marcus Bakker, Mies Bouwman, Harry Mulisch, Hugo Claus
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
De mening van bekende Nederlanders (w.o. Hermans) over het VARA-televisieprogramma 'Zo is het toevallig ook nog is een keer'.

[anoniem]
,
W.F. Hermans krijgt ongelijk van rechter
In:
Nieuwsblad van het Zuiden
, (1964) (4 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Hermans in strijdperk met Van Oorschot : Auteur contra uitgever : Dwangsommen geëist
In:
Leidsch Dagblad
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Hermans heft zwaard van 'Damocles' tegen uitgever Van Oorschot
In:
Algemeen Ochtendblad
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans en Van Oorschot
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
W.F. Hermans veroordeeld voor belediging uitgever
In:
De Telegraaf
, (1964) (4 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

Tevens op 4 april onder verschillende titels/koppen en somtijds licht verschillende teksten verschenen in: Nieuwe Tilburgsche Courant, Leidsch Dagblad, Haagsche Courant, Dagblad van West Friesland, 'Gooische Courant', 'Nieuwe Provinciale Groninger Courant', 'Nieuwe Apeldoornse Courant', 'Nieuwe Haagsche Courant', 'Kennemerland', 'De Zaanlander', Schager Courant, Winschoter Courant, Haarlems Dagblad, Utrechts Nieuwsblad, 'Enkhuizer Courant', Heldersche Courant, De Volkskrant, Het Binnenhof, 'Nieuwe Rotterdamsche Courant', 'Dagblad van Noord Limburg', 'Veluws Dagblad', 'Amersfoortsche Courant' en Nieuwsblad van het Noorden.

Verkort verschenen op 4 april in: Dagblad van Coevorden, Het Parool, Dagblad van Amersfoort, Dagblad van het Oosten

Ook in: De Tijd De Maasbode, 3 april; Algemeen Handelsblad.

Verkort verschenen op 3 april in: Nieuw Utrechtsch Dagblad, Het Vaderland, Haagsch Dagblad en Delftsche Courant.

Verkort verschenen op 6 april in: Deventer Dagblad en Zutphens Dagblad.

[anoniem]
,
Groninger auteur Hermans in strijdperk tegen zijn ex-uitgever Van Oorschot
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Schrijver W.F. Hermans in conflict met uitgever : Verwijten en eisen over en weer
In:
Dagblad voor Noord-Limburg
, (1964) (9 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
W.F. Hermans en Van Oorschot met vete voor de echter : ging uitgever zijn boekje te buiten?.
In:
Algemeen Handelsblad
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Auteur Hermans boos op uitgever G. v. Oorschot : Civiele procedure om vertalingen : Uitspraak op 21 februari
In:
Ons Noorden : dagblad voor de Noordelijke provinciën
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Auteur Hermans kruist degen met uitgever
In:
Nieuwe Haagsche Courant
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

Ook in: Nieuwe Leidsche Courant, 8 januari.

[anoniem]
,
W.F. Hermans ruziet met Geert van Oorschot
In:
Winschoter Courant
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
W.F. Hermans contra zijn ex-uitgever
In:
Nieuw Kamper Dagblad
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

Ook op 8 januari in meer of minder uitgebreide vorm verschenen in: Deventer Dagblad, Winschoter Courant, Dagblad van West Friesland, De Kanaalstreek, Nieuwe Provinciale Groninger Courant, Leeuwarder Courant, Trouw, De Noord-Ooster, Zuthpens Dablad, De Telegraaf, Haagsche Courant, Utrechts Nieuwsblad, De Tijd, Rotterdamsch Nieuwsblad.

[anoniem]
,
Pleidooien in het proces Hermans-Van Oorschot : Conflicten over vertalingen en herdrukken
In:
Nieuwe Rotterdamsche Courant
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Auteur W.F. Hermans contra uitgever : Over en weer schadevergoeding geëist
In:
Het Binnenhof
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Van Oorschot en Hermans voor rechter
In:
Haagsche courant
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
Uitspraak uitgesteld in zaak Hermans-v. Oorschot
In:
Het Parool
, (1964) (21 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Oorschot, G.A. van

Annotatie(s):
Hermans conflict met Van Oorschot.

[anoniem]
,
'Zo'n natuurtalent mag je niets leren' zegt academie-directeur J.J. Beljon
In:
De Telegraaf
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Genk, Willem van

Annotatie(s):
Hermans opent de tentoonstelling van geestelijk gehandicapte kunstenaar Willem van Genk.

In De Telegraaf van onder de kop 'Puntsgewijs' nogmaals kort verslag van deze tentoonstelling alsmede foto van Hermans in gesprek met de exposant.

[anoniem]
,
Contra-offensief
In:
Zutphens Dagblad
, (1964) (10 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over het VARA-televisieprogramma 'Zo is het toevallig ook nog is een keer'.

[anoniem]
,
W.F. Hermans schrijft over De kinderziel
In:
De Noord-Amsterdammer
, (1964) (9 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Citaten van Hermans uit zijn bijdrage aan Vulpes, orgaan van het Amsterdamse Vossiusgymnasium.

[anoniem]
,
[Over het Vlaamse eenmans-tijdschrift 'Bok' van Julien Weverbergh]
In:
Nieuwe Rotterdamsche Courant
, (1964) (8 juli) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Weverbergh, Julien

Annotatie(s):
O.a. over de verschijning van een Du Perron-nummer van het Vlaamse eenmans-tijdschrift 'Bok' van Julien Weverbergh, waarin ook Hermans' opvatting over Du Perron in 'Mandarijnen op zwavelzuur' naar voren komt.

In de rubriek 'Uit de tijdschriften'.

[anoniem]
,
Hermans zonder functie
In:
Broddel : kroniek voor kunst en vliegwerk
,  (1964) [1] (februari) [1]
, 1964
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

[anoniem]
,
Willem Frederik Hermans : The dark room of Damocles
In:
Writing in Holland and Flanders
Frankfurt book fair 1964. Speciaal nr. van: Writ. Holl. Fland
,  (1964)  (september) 13
, 1964
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Ben Bos
,
Hermans' privé-oorlog
In:
De Nieuwe Linie
, (1964) (30 mei) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
omslag 'Mandarijnen op zwavelzuur'
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Willem Brandt
,
Willem Frederik Hermans
In:
De Zaanlander
, (1964) (24 augustus) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

In de rubriek 'Literaire kroniek'.

Ook in: De Heldersche Courant, 17 juli 1964; Kennemerland, 25 juni 1964; De Enkhuizer Courant, 19 november 1964; De Schager Courant, 25 juni 1964.

K. Brants
,
W.F. Hermans als criticus
In:
Tegenstroom : literair maandblad
, 1 (1964) 4 (oktober) 23-27
, 1964
Vorm:
Artikel/Recensie
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Kees Fens, J.G.M. Weck
,
Buiten de gevestigde chaos
In:
Merlyn : tweemaandelijks literair tijdschrift
, 2 (1963-1964) 2 (januari 1964) 23-34
, 1964
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Enigszins ingekorte tekst in: Fens, Kees. De gevestigde chaos: opstellen en kritieken. Amsterdam, 1966, p. 85-95 (2e dr. 1972); Fens, Kees. Voetstukken: een keuze uit de essays, 1964-1980. Amsterdam, 1991, p. 130-139, beide onder de titel De gevestigde chaos.

Over: Hermans, Willem Frederik. Het behouden huis. (Paranoïa. Amsterdam, 1953, p. 89-132).

Reactie: Het behouden huis van W.F. Hermans, door J.G.M. Weck. In: Levende talen (1972) 284 (januari), p. 27-29.

H. van Galen Last
,
Bok
In:
Hollands maandblad : tijdschrift voor literatuur en politiek
, (1964) (april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Braak, Menno ter
;
Du Perron, E.
;
Weverbergh, Julien

Annotatie(s):
O.a. over de verschijning van een Du Perron-nummer van het Vlaamse eenmans-tijdschrift 'Bok' van Julien Weverbergh, waarin ook Hermans' opvatting over Du Perron in 'Mandarijnen op zwavelzuur' naar voren komt.

H.H.
,
Cadeau
In:
Humanistisch Verbond
, (1964) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Cremer, Jan. Ik Jan Cremer. Amsterdam, 1964.

Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Willem Frederik Hermans
,
W.F. Hermans : Ik zei al : dit muisje krijgt nog een staartje
In:
Het Parool
, (1964) (8 januari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
De mening van Hermans over het VARA-televisieprogramma 'Zo is het toevallig ook nog is een keer'.

Willem Frederik Hermans
,
Oud brood en verse vis
In:
De Tijd De Maasbode
, (1964) (14 april) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
K.F.

Annotatie(s):
Hermans reactie op de bespreking in deze periodiek van 'Mandarijnen op zwavelzuur'.

Willem Frederik Hermans
,
De werkelijkheid van Willem van Genk
In:
Kunst van nu : maandkrant
, 1 (1963-1964) 5 (maart 1964) 8-9
, 1964
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
illustraties:
ill.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

beeldende kunst
Willem Frederik Hermans
,
Experimentele romans (Literaire reuzenpocket; 122)
In:
Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum
De Bezige BijAmsterdam , 1964 (p. 106-110)
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

roman
Annotatie(s):
2e dr. 1975.

Willem Frederik Hermans
,
Ingezonden stukjes
In:
Podium : literair maandblad
, 18 (1963-1964) 5-6 (februari-maart 1964) 275-276
, 1964
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Fens, Kees
;
Morriën, Adriaan

Annotatie(s):
Over recensies in Het Parool, 28 maart 1964 door Adriaan Morriën; De Tijd-Maasbode, 8 april 1964 door Kees Fens van: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963.

De ingezonden brief aan De Tijd-Maasbode werd geplaatst op 14 april 1964.

Willem Frederik Hermans, Henk J. Meier
,
Hermans: over honderd jaar worden mijn romans van de kansel voorgelezen
In:
Ratio
, 1 (1964) 5-6 (juni-juli) 26-30
, 1964
Vorm:
Artikel/Interview
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Ook in: Hermans, Willem Frederik. Scheppend nihilisme: interviews met Willem Frederik Hermans; samengest. door Frans A. Janssen. Amsterdam, 1979, p. 63-70 (Interview met een mandarijnenjager) ( 2e dr. 1979; 3e, uitgebr. dr. 1983).

Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

K.F.
,
Bok-note
In:
De Tijd De Maasbode
, (1964) (10 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Du Perron, E.
;
Weverbergh, Julien

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Over de verschijning van een Du Perron-nummer van het Vlaamse eenmans-tijdschrift 'Bok' van Julien Weverbergh, waarin ook Hermans' opvatting over Du Perron in 'Mandarijnen op zwavelzuur' naar voren komt.

G. Knuvelder
,
Bestaat Dorbeck
In:
Raam : literair maandblad
,  (1964) 4 (januari) 55-61
, 1964
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Strindberg, August

personage - Dorbeck/Osewoudt
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Herwig Leus
,
Een faux pas
In:
Diagram : voor progressieve literatuur
, 2 (1964) 2-3 (september) 168-179
, 1964
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Krijgelmans, C.C.

plagiaat
Annotatie(s):
Over: Krijgelmans, C.C. Inleiding tot rancuneleer. (Nieuw Vlaamsch tijdschrift 17 (1964) 3, p. 331-344).

Henk J. Meier
,
Hermans is hier geweest
In:
Ratio
, 1 (1964) 5-6 (juni-juli) 30-31
, 1964
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Henk J. Meier
,
Corrupte communicatie : iedere schrijver moet elke keer weer bewijzen dat hij integer is
In:
Ratio
, 1 (1964) 5-6 (juni-juli) 18-23
, 1964
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Gomperts, H.A.

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Henk J. Meier
,
De publicistische avonturen van Willem Frederik Hermans : ge(k)analiseerde agressie
In:
Ratio
, 1 (1964) 5-6 (juni-juli) 24-26
, 1964
Vorm:
Artikel/Recensie
illustraties:
karikatuur Hermans door Opland
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Henk J. Meier
,
Hermans : interview met een mandarijnenjager : over 100 jaar worden mijn romans van de kansel voorgelezen
In:
Ratio
, 1 (1964) 5/6 (juni-juli) 26-30
Vorm:
Interview
illustraties:
portr. Hermans voor mansportret in uniform
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Emiel van Moerkerken
,
Ingezonden : Nogmaal Hotel Multatuli
In:
Algemeen Handelsblad
, (1964) (14 maart) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
2 foto's geboortehuis Multatuli
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Multatuli

Annotatie(s):
Reactie op Hermans' artikel over Multatuli in het Supplement van het Algemeen Handelsblad, 29 februari.

Adriaan Morriën
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963]
In:
Het Parool
, (1964) (28 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Max Nord
,
Hermans koestert zijn vooroordelen : 'Anglofoob' in Podium over snorren, hoeden en vrouwen
In:
Het Parool
, (1964) (28 april) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over het artikel 'Monoloog van een anglofoob' in het tijdschrift 'Podium' (januari 1964).

Op 29 april verschenen in Haagsch Dagblad.

C.M. Reeser
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963]
In:
PRISMA Concept-boekbespreking
, (1964) 405/64 (11 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Zelfde tekst verschenen bij Prisma-Lectuurvoorlichting (juli 1964, no. 64-533).

Karel van het Reve, H. van Galen Last
,
Alle de mandarijnen
In:
Hollands maandblad : tijdschrift voor literatuur en politiek
, 5 (1963-1964) 200 (maart 1964) 39-41
, 1964
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Gomperts, H.A.
;
Braak, Menno ter
;
Du Perron, E.

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

Reacties: Galen Last, H. van. Bok. In: Hollands Maandblad 5 (1963-1964) 201 (april 1964), p. 34-35; Reve, K. van het. Bok (2). In: Hollands Maandblad 5 (1963-1964) 201 (april 1964), p. 35; Galen Last, H. van. Polemiek en esthetiek. In: Hollands Maandblad 6 (1964-1965) 202 (mei 1964), p. 37-39; Reve, K. van het. Naschrift. In: Hollands Maandblad 6 (1964-1965) 202 (mei 1964, p. 39-40

J.H.W. Veenstra
,
Lik op stuk
In:
Vrij Nederland
, (1964) (21 maart) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Weverbergh, Julien

Bok (tijdschr.)
Annotatie(s):
Over het Du Perron-nummer van het literaire tijdschrift 'Bok'.

Gerard C.J.M. Verbiest
,
Auteur?
In:
Haagse Post
, (1964) (25 januari) 
Vorm:
Brief
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

IDIL (Informatie Dienst Inzake Lectuur)
Freddy de Vree
,
[Over: Hermans, W.F. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964]]
In:
De tafelronde : algemeen cultureel maandblad
, 9 (1963-1964) 2-3 73-75
, 1964
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

W.A.E.
,
Mandarijnen persen
In:
Propria Cures
, (1964) (4 juli) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

P.A. Wansink
,
Jongeren van 'ODIA' gebruiken hun kans
In:
Haagsche courant
, (1964) (27 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over de uitvoering van 'De psychologische test' door de toneelgroep ODIA in april 1964.

Wim Zaal
,
[Over een Du Perron-nummer van het Vlaamse eenmans-tijdschrift 'Bok' van Julien Weverbergh, waarin ook Hermans' opvatting over Du Perron in 'Mandarijnen op zwavelzuur' naar voren komt]
In:
Elseviers Weekblad
, (1964) (4 juli) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
O.a. over de verschijning van een Du Perron-nummer van het Vlaamse eenmans-tijdschrift 'Bok' van Julien Weverbergh, waarin ook Hermans' opvatting over Du Perron in 'Mandarijnen op zwavelzuur' naar voren komt.

Reg ten Zijthoff, Camille Houckaert, Julien Weverbergh
,
Aandachtig luisteren en rustig antwoorden
In:
Bok : kritisch tijdschrift
Du Perronnummer. Speciaal nr. van: Bok
, 1 (1963-1964) 7 (februari 1964) 9-42
, 1964
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Du Perron, E.

Annotatie(s):
Ook in: Maatstaf 12 (1964-1965) 2 (mei 1964), p. 9-42; Weverbergh. Bokboek. Amsterdam, 1965, p. 99-131.

Over: Hermans, Willem Frederik. Proeve van rustig lesgeven. (Podium 17 (1962-1963), p. 9-10 (september 1963), p. 385-407; Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963, p. 41-55, over diens visie op: Perron, E. du. Het land van herkomst. Amsterdam, 1935).

Reacties: Weverbergh, de bedrieger, door Camille Houckaert. In: Podium 18 (1963-1964) 10 (juli-augustus 1964), p. 469-477; Coïtus damnatus, door Weverbergh. In: Bok: 1 (1963-1964) 10 (november 1964), p. IX-XIX; en: Bok 7, door R. ten Zijthoff; Weverberg contra Hermans. In: Yang: 2 (1964-1965) 7 (mei 1964), p. 44-45.

[anoniem]
,
Tekens aan de wand : 'sadistische' en gratuite
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1965) (9 januari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

[anoniem]
,
'Het sadistische universum'
In:
De Gooi- en Eemlander
, (1965) (30 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

[anoniem]
,
Curiosum
In:
Het Binnenhof
, (1965) (31 juli) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

[anoniem]
,
'Krampachtig' : Financiële wel en wee van Nederlandse speelfilm
In:
Haagse Post
, (1965) (13 februari) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. acteur Ko van Dijk, portr. acteur Jean-Paul Belmondo
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
O.a. (heel kort) over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Auteur Hermans spuwt gal tegen non-figuralieven [= non-figuratieven] : Opening van expositie in De Reiger
In:
Nieuw Utrechtsch Dagblad
, (1965) (13 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Tentoonstelling met werk van Oey Tjeng Sit en Gooitzen de Jong.

[anoniem]
,
Litterator W.F. Hermans opende expositie : In kunstzaal De Reiger
In:
Utrechts Nieuwsblad
, (1965) (13 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Tentoonstelling met werk van Oey Tjeng Sit en Gooitzen de Jong.

A.G.V.D.
,
Hermans, jò, daar ga je!
In:
Der Clercke Cronike
, (1965) (26 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

A.G.V.D.
,
Skoop
In:
Der Clercke Cronike
, (1965) (21 februari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Skoop (tijdschr.)
Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Göran Bengtson
,
Mestadels makabert
In:
Sydsvenska Dagbladet Snällposten
, (1965) (23 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Stockholm, 1965.

Hans Berghuis
,
Chimpansees op vitriool : ontluisterde (af)goden
In:
De Volkskrant
, (1965) (9 januari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Johan Borgen
,
Själen, en fallgrop
In:
Expressen
, (1965) (23 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Stockholm, 1965.

Willem Brandt
,
Bevrijding of obsessie
In:
Bussumsche Courant
, (1965) (16 januari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

In de rubriek 'Literaire kroniek'.

Ook in: De Nieuwe Apeldoornse Courant, 23 januari 1965.

Walter van den Broeck, Julien Weverbergh
,
Cauda voor aandachtige luisteraars : [lectuurnotities]
In:
Komma
, 1 (1965-1966) 2 30-53
, 1965
Vorm:
Artikel/Autobiografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Reve, Gerard
;
Weverbergh, Julien

Annotatie(s):
O.a. over: Hermans, Willem Frederik. Conserve. Amsterdam, 1947; over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963; en over Reve, Gerard K. van het. De avonden. Amsterdam, 1948.

Reactie: Nog Komma 2: Weverbergh schrijft voor mollen met slechte ogen, door Walter van den Broeck. In: Heibel 1 (1965) 3, p. 50-52.

van D
,
Sadistisch universum
In:
Trouw
, (1965) (16 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Dng
,
W.F. Hermans weer met zwavelzuur : 'Het sadistisch universum'
In:
Algemeen Dagblad
, (1965) (13 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Yves van Domber
,
Oorvijgen voor paarden
In:
Elsevier
, (1965) (10 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

F.S.
,
Kritiek I
In:
De Volkskrant
, (1965) (7 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over het tijdschrift 'Kentering', nr. 5 van jaargang 6 (1966), waarin kritiek van L. Vancrevel op 'Het sadistisch universum'.

In de rubriek 'Langs de leestafel'.

Kees Fens
,
Het sadistisch universum van W.F. Hermans
In:
De Tijd De Maasbode
, (1965) (30 januari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

H.T.B.
,
W.F. Hermans - Het sadistische universum
In:
De Waarheid
, (1965) (8 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Wim Hazeu
,
Een wandeling door de tijdschriften : W.F. Hermans in drie letterkundige tijdschriften geanalyseerd
In:
Delftsche Courant
, (1965) (7 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Vree, Freddy de
;
Vancrevel, Laurens
;
Leus, Herwig

Annotatie(s):
Over het tijdschrift 'Kentering', nr. 5 van jaargang 6 (1966), waarin kritiek van L. Vancrevel op 'Het sadistisch universum'; Herwig Leus schrijft hier in het tijdschrift 'Mep' eveneens over. In het tijdschrift 'Nul' schrijft Freddy De Vree over Hermans.

In de rubriek 'Literaire kroniek'.

Magnus Hedlund
,
Försök till dykningar
In:
Götenborgs handels- och sjöfarts Tidning
, (1965) (1 september) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Stockholm, 1965.

Willem Frederik Hermans, Ben Bos
,
De weerloze mens fascineert : interview met Willem Frederik Hermans
In:
De Nieuwe Linie
, (1965) (20 februari) 
Vorm:
Interview
illustraties:
portr. Hermans, portr. Ben Bos
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Folke Isaksson
,
Mardrömmar i verkligheten
In:
Dagens Nyheter
, (1965) (23 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Stockholm, 1965.

Eugène van Itterbeek
,
Over logika en etiek : het sadistisch universum van w.f. hermans
In:
De Nieuwe : onafhankelijk Vlaams weekblad
, (1965) (23 juli) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

J.J.
,
Hermans' universum
In:
Rotterdams Nieuwsblad
, (1965) (27 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans en tek.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Marcel Janssens
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964]
In:
Dietsche warande en Belfort : tijdschrift voor letterkunde, kunst en geestesleven
, 110 (1965) 10 (december) 763-764
, 1965
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Han Jonkers
,
W.F. Hermans haat onderhoudend : 'Het sadistisch universum'
In:
Eindhovens Dagblad
, (1965) (13 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Ook in: de Helmondsche Courant, 13 maart 1965.

K.S.
,
Hermans
In:
Propria Cures
, (1965) (15 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Huug Kaleis
,
Bezwarend materiaal tegen het leven : de 'esseejs' van W.F. Hermans
In:
Het Parool
, (1965) (20 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
omslag boek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Hans Keller
,
Beer aan een ballon
In:
Filmkrant en schrijfkrant
, 1 (1965) 1 (15 januari) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Hermans' (en A.A. Milne's) bijdrage aan de uitbreiding van het film-vocabulaire.

Hans Keller
,
Beer aan een ballon
In:
Schrijfkrant+ filmkrant
, 1 (1965) 2 (29 jan) 4
, 1965
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

filmterminologie
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De filmmakers en de Witte Paters. (Skoop 1 (1963)).

Bernard Kemp
,
W.F. Hermans en de melancholie van het absurde
In:
De Standaard
, (1965) (27 juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

In de rubriek 'Bij wijze van spreken'.

Alfred Kossmann
,
Hermans : essayist-sadist
In:
Het Vrije Volk
, (1965) (23 januari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans en foto romeinse kat
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Ook in: Algemeen Dagblad, 23 januari 1965 [met portret van Hermans en foto van kat].

Ingemar Leckius
,
Det osynliga krigt : skriver om holländaren W.F. Hermans 'Paranoia'
In:
Aftonbladet
, (1965) (6 december) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Stockholm, 1965.

Herwig Leus
,
Willem Frederik Hermans : warhoofd en afschrijver
In:
Mep : kritisch-polemisch tijdschrift
, 1 (1965-1966) 11 (mei 1965) 37-60
, 1965
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Anders Lidén
,
Med ryggen mot väggen
In:
Uppsala Nya Tidning
, (1965) (18 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Stockholm, 1965.

Artur Lundkvist
,
Mörkrummets metod
In:
Stockholms Tidningen
, (1965) (23 augustus) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Stockholm, 1965.

Adriaan Maas
,
Boekboek van Julien Weverbergh
In:
De Stem
, (1965) (1 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Weverbergh, Julien

Annotatie(s):
Over: Weverbergh. Bokboek. Amsterdam, 1965.

Adriaan Maas
,
Bokboek van Julien Weverbergh
In:
De Stem
, (1965) (1 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Du Perron, E.
;
Weverbergh, Julien

Annotatie(s):
Over: Weverbergh. Bokboek. Amsterdam. 1965. Hierin een essay va Weverbergh over Hermans.

H.T. Manrho
,
Willem Frederik Hermans : de man met de scherpste pen in Nederland
In:
Delftsche Courant
, (1965) (6 november) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Ook in: De Emmer Courant, 5 augustus 1965 (Auteur met de scherpste pen van geheel Nederland).

H.L. Mulder
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964]
In:
Tirade
, 9 (1965) 99 (maart) 197-198
, 1965
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

M.J. van Nieuwstadt
,
Bombarnum & Bailey
In:
Nijmeegs Universiteitsblad
, (1965) (12 februari) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
omslag boek
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Nijdas
,
Anglofoob
In:
De Gelderlander
, (1965) (2 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

In de rubriek 'Zoute Krakelingen'.

Ook in: Arnhemsch Dagblad, 2 februari 1965.

Max Nord
,
Pleidooi voor schrijver in de universiteit : aanval op en verdediging van Hermans in Komma en Merlijn
In:
Het Parool
, (1965) (29 aprl) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Oversteegen, J.J.
;
Hermans, Willem Frederik
;
Weverbergh, Julien

Annotatie(s):
Met name over de reacties in de literaire tijdschriften 'Komma' (weverbergh [hoofdletter verboden]) en 'Merlyn' (Oversteegen).

Met name over de reacties in de literaire tijdschriften 'Komma' (weverbergh [hoofdletter verboden]) en 'Merlyn' (Oversteegen).

Over: Hermans, Willem Frederik. Mandarijnen op zwavelzuur. Groningen, 1963 [i.e. 1964].

H.J. Oolbekkink
,
De druppels water van Damocles
In:
Het Parool
, (1965) (mei) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. H.J. Oolbekkink
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

P.J.
,
Geen De Psychologische Test in Wageningen
In:
Algemeen Handelsblad
, (1965) (1 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over een afgelaste uitvoering van 'De psychologische test'.

Johan Phaff, Willem Frederik Hermans
,
W. F. Hermans
In:
Jessurun d'Oliveira, H.U. Scheppen riep hij gaat van Au. 2e dr
Amsterdam , 1965 (p. 11-24)
Vorm:
Artikel/Interview
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Gedateerd: 17 februari 1959 en 20 februari 1962.

Ook in de 3e, bijgewerkte dr. 1967, p. 11-24, en in de 4e, bijgewerkte en aangevulde dr. 1977, p. 13-26.

P. 11 Bio- en bibliografische gegevens.

C.P.J.M. Ritter
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964]
In:
PRISMA Concept-boekbespreking
, (1965) (1 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

K. Schippers
,
Hermans' levensvorm
In:
De Groene Amsterdammer
, (1965) (20 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Jan van Sleeuwen
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964]
In:
I.D.I.L.
, XXVIII (1965) (31 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Göran Sonnevi
,
Det finns bara ett enda verkligt ord : kaos
In:
Bonniers litterära magasin
, 34 (1965) 10 (december) 770-771
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Stockholm, 1965.

Eric van der Steen
,
Studententoneel zonder 'Test'
In:
Nieuw Utrechtsch Dagblad
, (1965) (1 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over een afgelaste uitvoering van 'De psychologische test'.

Ben Stroman
,
Universum in een cocon
In:
Algemeen Handelsblad
, (1965) (20 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

A. de Swaan
,
Hermans over alles
In:
Schrijfkrant+ filmkrant
, 1 (1965) proefnummer (nieuwjaar) 1-2
, 1965
Vorm:
Artikel/Biografisch
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Bevat ook: Wacht u mijn autobiografie maar af, vragen aan W.F. Hermans.

Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Laurens Vancrevel, Camille Houckaert
,
Willem Frederik Hermans : een essayistisch curiosum
In:
Kentering : tweemaandelijks literair tijdschrift
, 6 (1964-1965) 5 ([juni] 1965) 19-27
, 1965
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Reactie: O.A.S.: het geleuter van Laurens, door Camille Houckaert. In: Podium 19 (1964-1965) 6 (september 1965), p. 474-477.

J. Verdiessen
,
Het sadistisch universum : onwrikbaar geloof aan zinloosheid van mens en wereld : Willem Frederik Hermans gaat de rechtzinnigen en niet-weerlozen te lijf
In:
De Nieuwe Limburger
, (1965) (27 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Ook in: De Stem, 20 maart 1965 [met portret Hermans]. Ook in Het Centrum, 27 maart 1965 (Het sadistische universum : Hermans : iedereen te lijf)..

Ab Visser
,
Een veelweter, maar ook een betweter...
In:
De Telegraaf
, (1965) (6 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Freddy de Vree
,
Het sadistische universum
In:
Nul
, 3 (1965) 9 ([augustus]) 82-87
, 1965
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr.
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
O.a. over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

J. van de Walle
,
Sadistisch Universum van W.F. Hermans : erudiet schrijver en ...'graficus'
In:
Utrechts Nieuwsblad
, (1965) (20 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Julien Weverbergh
,
Sadistisch universum : verhandelingen van Willem Frederik Hermans
In:
De Standaard
, (1965) (11 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Julien Weverbergh
,
In het sadistisch universum : geen woord nog langer
In:
Kunst van nu : maandkrant
, 2 (1964-1965) 5 (maart 1965) 6
, 1965
Vorm:
Artikel/Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

Johan van der Woude
,
W.F. Hermans : methode van communicatie die door klank doel treft
In:
De Gelderlander
, (1965) (13 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. 3e, herz. dr. Amsterdam, 1965.

In de rubriek 'Land der muzen'.

Johan van der Woude
,
Niet een betoog maar een stem : W.F. Hermans : 'Het sadistisch universum'
In:
Nieuwsblad van het Noorden
, (1965) (20 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Het sadistische universum. Amsterdam, 1964.

[anoniem]
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1965]
In:
Propria Cures
, (1966) (2 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Moedwil en misverstand. Amsterdam, 1965.

[anoniem]
,
W.F. Hermans : 'Nooit meer slapen'
In:
De Gelderlander
, (1966) (26 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

[anoniem]
,
De zin van een onzinnige expeditie
In:
Nieuwe Rotterdamse Courant
, (1966) (26 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

In de rubriek 'Letterkundige rubriek'.

[anoniem]
,
Leerschool van de eerzucht : nieuwe roman van W.F. Hermans
In:
Leeuwarder Courant
, (1966) (14 mei) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

[anoniem]
,
Kroniek van het proza
In:
Wending
, (1966) (oktober) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

[anoniem]
,
W.F. Hermans : Nooit meer slapen
In:
Avenue
, (1966) (juni) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

[anoniem]
,
Toneelprovo's gevraagd : opkomst der Nederlandse democratie
In:
Het Binnenhof
, (1966) (29 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Weverbergh, Julien

Komma (tijdschr.)
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Onderdeel van de bespreking van aantal tijdschriften, w.o. het literaire tijdschrift 'Komma', waarin Weverbergh over 'Nooit meer slapen' schrijft.

[anoniem]
,
RK en SJ
In:
De Nieuwe Linie
, (1966) (1 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Prudhomme, Anastase
;
Reve, Gerard

Annotatie(s):
Over: Prudhomme, Anastase. Verder van mij. (Hollands Maandblad 8 (1967/68), p. 3-7).

[anoniem]
,
Burgerschrijver
In:
De Nieuwe Linie
, (1966) (8 oktober) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Prudhomme, Anastase
;
Reve, Gerard

Annotatie(s):
Over: Prudhomme, Anastase. Verder van mij. (Hollands Maandblad 8 (1967/68), p. 3-7).

[anoniem]
,
Cees - J - Neeltje - Pietje - Cees - Willem - Gerard
In:
Algemeen Handelsblad
, (1966) (17 september) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Prudhomme, Anastase
;
Reve, Gerard

Annotatie(s):
Over: Prudhomme, Anastase. Verder van mij. (Hollands Maandblad 8 (1967/68), p. 3-7).

[anoniem]
,
Père - Modesty - Dimitri - Louis - Ad - Hielke
In:
Algemeen Handelsblad
, (1966) (15 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Prudhomme, Anastase
;
Reve, Gerard

Annotatie(s):
Over: Prudhomme, Anastase. Verder van mij. (Hollands Maandblad 8 (1967/68), p. 3-7).

[anoniem]
,
G.K.
In:
Katholieke Illustratie
, (1966) (12 november) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Prudhomme, Anastase
;
Reve, Gerard

Annotatie(s):
Over: Prudhomme, Anastase. Verder van mij. (Hollands Maandblad 8 (1967/68), p. 3-7).

[anoniem]
,
Ducker en beter ik in 'Als twee druppels water' : vanavond op tv Rademakers' film
In:
Haagsche courant
, (1966) (4 juli) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
2 scenes uit de film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Film met witte en zwarte paters
In:
Het Vaderland
, (1966) (5 juli) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over de televisie-uitzending van 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Vanavond op tv : Nederlandsche film van Rademakers
In:
Nieuwe Haagsche Courant
, (1966) (4 juni) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over de uitzending op televisie van 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

[anoniem]
,
Speelfilm 'Paranoia'
In:
Het Vaderland
, (1966) (7 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Ditvoorst, Adriaan

Annotatie(s):
Aankondiging verfilming van 'Paranoia', door Adriaan Ditvoorst.

[anoniem]
,
Nieuwtje
In:
De Volkskrant
, (1966) (9 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Ditvoorst, Adriaan

Annotatie(s):
Aankondiging verfilming van 'Paranoia', door Adriaan Ditvoorst.

[anoniem]
,
'Paranoia' verfilmd
In:
Trouw
, (1966) (9 december) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Ditvoorst, Adriaan

Annotatie(s):
Aankondiging verfilming van 'Paranoia', door Adriaan Ditvoorst.

In de rubriek 'Film-beeldjes'.

[anoniem]
,
Père
In:
Algemeen Handelsblad
, (1966) (15 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Prudhomme, Anastase
;
Reve, Gerard

Annotatie(s):
Over artikel van Pater Prudhomme in Hollands Maandblad.

[anoniem]
,
De 'fascisten' van Nederland
In:
Haagse Post
, (1966) (15 oktober) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Galen Last, H. van

[anoniem]
,
W.F. Hermans en de kosmische mode
In:
Het Vrije Volk
, (1966) (11 mei) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

[anoniem]
,
Drie 'toppers' al in etalages
In:
Trouw
, (1966) (4 april) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

In de rubriek 'Nieuwe boeken', waarin een reeks aan nieuwe publicaties de revue passeert.

[anoniem]
,
Wij zijn beledigd in ons rechtsgevoel
In:
Het Vrije Volk
, (1966) (18 juni) 10-11
Vorm:
Advertentie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Advertentie waarin honderden bekende Nederlanders (waaronder Hermans) het optreden van politie, justitie en rechter aan de orde stellen.

Roland Adlerberth
,
Vår virriga värld
In:
Göteborgs-Tidningen
, (1966) (9 februari) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

vertalingen in het Zweeds
Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Paranoia. Stockholm, 1965.

Peter Berger
,
Film naar roman van W.F. Hermans : Als twee druppels water
In:
Het Vaderland
, (1966) (4 juli) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Over uitzending op televisie.

Hans Berghuis
,
Willem Frederik Hermans
In:
De Volkskrant
, (1966) (19 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Donald Betlem
,
De geboorte van een dubbelganger
In:
Merlyn : tweemaandelijks literair tijdschrift
, 4 (1966) 4 () 276-290
, 1966
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. De donkere kamer van Damocles. Amsterdam, 1958.

Jan Blokker
,
Volwassen kijkers
In:
Algemeen Handelsblad
, (1966) (9 maart) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
scene uit film en foto tijdens de opnamen
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

De Boekuil
,
Puzzelen
In:
onbekend
, (1966) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Weverbergh, Julien

Annotatie(s):
Over: Weverbergh, Julien. Puzzelen met Willem Frederik Hermans. Denderleeuw, 1966.

Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

De Boekuil
,
Puzzelen met W.F. Hermans
In:
(1966) 
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Weverbergh, Julien. Puzzelen met Willem Frederik Hermans. Denderleeuw, 1966.

Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Charles Boost
,
Als twee druppels water : fascinerende Nederlandse film
In:
AVRO-bode
, (1966) (3 juli) 
Vorm:
Artikel
illustraties:
scene uit film
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik
;
Rademakers, Fons

Annotatie(s):
Over de uitzending op televisie van 'Als twee druppels water', film van Fons Rademakers naar het boek 'De donkere kamer van Damocles'.

Philo Bregstein
,
'Altijd klaarwakker'
In:
Tirade
, 10 (1966) 115-116 (juli-augustus) 485-491
, 1966
Vorm:
Artikel
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Rico Bulthuis
,
[Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966]
In:
Haagsche courant
, (1966) (26 maart) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

In de rubriek 'Letterkundige Kroniek'.

D
,
Mijn ogen geopend
In:
Propria Cures
, (1966) (2 april) 
Vorm:
Recensie
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966.

Anton Deering
,
'Nooit meer slapen' niet om wakker van te liggen
In:
Algemeen Handelsblad
, (1966) (18 maart) 
Vorm:
Recensie
illustraties:
portr. Hermans
Trefwoord(en):
Hermans, Willem Frederik

Annotatie(s):
Over: Hermans, Willem Frederik. Nooit meer slapen. Amsterdam, 1966