WFHi logo
W.F. Hermans handtekening
websitenaam
stippen

ten geleide

Centrum Hermans-studie


Een van de eerste voornemens bij de oprichting van het Willem Frederik Hermans instituut in 1998 was het op termijn verwezenlijken van een website die het internet-centrum zou moeten worden voor betrouwbare informatie over het oeuvre en de persoon van Willem Frederik Hermans.
Het was ons duidelijk dat het ontwikkelen van een dergelijke website een grote en blijvende inspanning zou vergen van vele partijen.
Eerste vereiste was het ontwikkelen en vergaren van betekenisvolle gegevens en inhoud, onontbeerlijk voor bijvoorbeeld een vruchtbare en rijke Hermansstudie.
Daarom werd gestart met de volgende projecten:
- de productie van zo volledig mogelijke primaire en secundaire bibliografieën, drie in totaal.
- een wetenschappelijke uitgave van de Volledige Werken
- de uitgave van een wetenschappelijk verantwoorde intellectuele biografie
- de ontsluiting van het WFH privé-archief


Drie bibliografieën


Onontbeerlijk voor de Hermans-studie en voor een wetenschappelijk verantwoorde uitgave van de Volledige Werken is de beschikbaarheid van complete bibliografieën, te weten:
  1. een bibliografie over alle afzonderlijk verschenen werken (primaire bibliografie)
  2. een bibliografie over alle verspreide publicaties (primaire bibliografie)
  3. een bibliografie over alle over W.F.Hermans verschenen publicaties (secundaire bibliografie)
De bibliografie over alle afzonderlijk verschenen werken van W.F. Hermans is door het WFHi samen met Uitgeverij De Bezige Bij in 2000 in boekvorm uitgegeven, en is getiteld: Het bibliografisch universum van Willem Frederik Hermans, Bibliografie van de afzonderlijk verschenen werken. Deze bibliografie is samengesteld door Frans A. Janssen en Sonja van Stek. Dit werk kwam tot stand in nauwe samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek en werd gesubsidieerd door de Stichting VSB Fonds Den Haag en Omstreken. Ten behoeve van de WFHi-website is de bibliografie geheel herzien en uitgebreid. Daarbij is dankbaar gebruik gemaakt van de vele door P. Kegel, medewerker van het Huygens ING, nieuw gevonden gegevens voortkomend uit o.a. het onderzoek in het WFH-archief ten behoeve van de Volledige Werken.

Voor de bibliografie van de verspreide publicaties van W.F. Hermans kon dankzij de bijzondere welwillendheid van de auteurs en de medewerking van Uitgeverij Thomas Rap dankbaar gebruikt gemaakt worden van de uitgave Schrijven is verbluffen. Bibliografie van de verspreide publicaties van Willem Frederik Hermans, samengesteld door Rob Delvigne en Frans A. Janssen. Tweede druk. Amsterdam, 1996. Deze bibliografie is eveneens ten behoeve van de elektronische publicatie op deze website herzien en vermeerderd door de auteurs.

Wat de bibliografie van alle publicaties over Willem Frederik Hermans betreft, de zogenaamde secundaire bibliografie, kon niet teruggevallen worden op een bestaande publicatie.
Gegevens over publicaties over W.F. Hermans waren wel voorhanden. Allereerst bevinden zich gegevens over W.F. Hermans in de database van de Bibliografie van de Nederlandse Taal- en Literatuurwetenschap, ontwikkeld door het Nederlands Instituut voor Wetenschappelijke Informatiediensten van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (NIWI). Deze database bevat beschrijvingen van boeken, artikelen uit tijdschriften en elektronische publicaties op het gebied van de Nederlandse en Friese taal- en letterkunde. Naast Nederlandse en Vlaamse zijn in de BNTL ook buitenlandse publicaties over W.F. Hermans opgenomen.
Behalve bij NIWI/BNTL zijn de belangrijkste gegevens over de publicaties over W.F. Hermans te vinden in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek en in het Letterkundig Museum in Den Haag. Het LM heeft sinds haar oprichting in 1955 een knipselarchief bijgehouden waarin een enorme hoeveelheid recensies en artikelen over Hermans te vinden is (geen boeken of tijdschriften). Tenslotte is een andere rijke bron met informatie de uitgave van de LiteRom CD van de NBLC/Biblion (Nederlands Bibliotheek en Lectuur Centrum) waarop o.a. meer dan 800 recensies en artikelen over Willem Frederik Hermans integraal beschikbaar zijn. Deze CD is echter alleen te raadplegen in bibliotheken.

Om te komen tot een on-line, speciaal voor het Hermans-onderzoek geschikte, doorzoekbare analytische secundaire bibliografie met full-text mogelijkheden is het WFHi een samenwerkingsverband aangegaan met het NIWI/BNTL, de Koninklijke Bibliotheek, het Letterkundig Museum en NBLC/Biblion. De projectleider en tevens auteur van de eerste on-line analytische secundaire bibliografie van W.F. Hermans is Elly Kamp, wetenschappelijk medewerker van het NIWI/BNTL. Het project draagt de goedkeuring van de Wetenschappelijke Raad van Advies van het WFHi.


Werken van Hermans on-line


Uitzonderlijk is dat voor het eerst, en marge van de primaire bibliografie, ook drie werken van Hermans zelf integraal on-line beschikbaar zijn op de WFHi-site :

Databank met betrekking tot het Willem Frederik Hermans Archief


De eerste coherente openbare verzameling archiefmateriaal met betrekking tot W.F. Hermans is aangelegd door het Nederlands Letterkundig Documentatie Centrum. Naast deze verzameling bestaan er private (o.a. bij uitgeverijen) en particuliere verzamelingen, die evenwel maar beperkt of in het geheel niet toegankelijk zijn. De grootse verzameling echter is aangelegd door de auteur zelf. Vanaf de start van zijn schrijverschap heeft hij systematisch, en naar het zich laat aanzien zo nauwkeurig als mogelijk, een privé-archief bijgehouden van met name de correspondentie van en aan hem, correctie-exemplaren van zijn werken, foto's en dia's etc. De volledige omvang van zijn archief is ca. 30 strekkende meter. Het LM heeft drie jaar zeer intensief gewerkt aan de catalogisering van dit belangrijke archief en heeft daarmee een fantastische bijdrage geleverd voor de Hermans-studie. De ontsluiting is zojuist afgerond en wordt nu voor het eerst zichtbaar gemaakt via de websites van het WFHi en het LM.


Audio en videodatabank


Op de WFHi site wordt een bescheiden begin gemaakt met de weergave van enkele geluids- en beeldbestanden, op een wijze die naar wij menen nog niet eerder via internet in praktijk gebracht is.
De onderzoeksgroep Human Media Interaction van de Technische Universiteit Twente, o.a. experts op het gebied van de on-line ontsluiting van audio- en videomateriaal, heeft het mogelijk gemaakt om door een combinatie van spraaktechnologie en indexering binnen multimediabestanden naar specifieke fragmenten te zoeken. Deze innovatieve toepassing van audio- en beeldmateriaal zal in de loop van de tijd nog verder verfijnd worden en de resultaten daarvan zullen op onze site te zien zijn. Belangrijk daarvoor is dat nog een aantal technische problemen overwonnen moet worden, terwijl daarnaast de kwestie van de rechten bij de openbaarmaking van audio- en beeldmateriaal via internet tot een bevredigende oplossing gebracht moet worden.
Wij hopen dat gebruikers van de site hun ervaringen en wensen ten aanzien van de audio- en beeldfunctionaliteit willen delen met de onderzoekers (ordelman@cs.utwente.nl).


Andere databanken in voorbereiding


Naast bovengenoemde gegevensverzamelingen zijn er natuurlijk nog andere zinvolle databanken te bedenken. Zo zou het bijvoorbeeld zeer nuttig zijn om parallel aan de verschijning van de Volledige Werken ten behoeve van de Hermans-studie een meelopende on-line cumulatieve index te ontwikkelen die het mogelijk maakt om zoekacties uit te voeren op de reeds verschenen delen (de algehele index verschijnt immers pas bij het laatste deel van de Volledige Werken dat staat gepland voor 2017).
Veel geïnteresseerden zouden graag een zo volledig mogelijk on-line overzicht en weergave van alle audio- en beeldmateriaal (video, film, foto's, dia's etc.) van en over W.F. Hermans tot hun beschikking willen hebben.
Het WFHi heeft de intentie om ook dergelijke bestanden te ontwikkelen als daarvoor de rechtenkwesties kunnen worden opgelost en de middelen gevonden kunnen worden.


Dankwoord


Het WFHi is een op zichzelf staand instituut maar anderzijds misschien nog veel meer een hecht samenwerkingsverband tussen partijen die elk een specifieke deskundigheid hebben met betrekking tot het werk en leven van Willem Frederik Hermans. Dankzij de enorme toewijding en de gulle inzet van expertise en middelen van alle deelnemers is het mogelijk gebleken om in betrekkelijk korte tijd, zeker gegeven de complexiteit van de projecten, resultaten te bereiken die geen van de partners ooit alleen had kunnen realiseren. Kennelijk wordt het grote belang van het werk van W.F. Hermans zo algemeen gedragen en zo vanzelfsprekend gevonden dat institutionele en individuele belangen verre overstegen worden. Deze zeldzame ervaring stemt het WFHi tot grote dankbaarheid jegens alle medespelers die zich zo onbaatzuchtig inzetten voor het voortleven van het werk van Willem Frederik Hermans.

Onze grote dank gaat daarom uit naar de Erven Hermans, de Wetenschappelijke Raad van Advies van het Willem Frederik Hermans instituut, de bestuurderen van de Koninklijke Nationale Bibiliotheek, het Huygens ING en het Nederlands Instituut van Wetenschappelijke Informatie Diensten - beide instituten van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, het Letterkundig Museum, en last but not least Uitgeverij De Bezige Bij.

Voor de onwaardeerlijke inspanningen die geleverd zijn ten aanzien van de inhoudelijke bijdragen aan deze site spreken wij onze zeer speciale dank uit aan:

Peter van Beest (KB), Salma Chen (LM), Rob Delvigne, André Henderickx (NBD/Biblion), Arno Hagers, Marijn Huijbregts (TU Twente), Frans Janssen, Franciska de Jong (TU Twente), Elly Kamp (NIWI/BNTL), Peter Kegel (Huygens ING), Roeland Ordelman (TU Twente), Anne-Marie van der Poel, Sonja van Stek, Reinder Storm, en de vele hier niet genoemde medewerkers van bovenstaande personen.

Voor de technische realisatie van de website danken wij met name de volgende personen van de Stichting Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren: Charlotte Boschma (bureauredactie), Michel de Gruijter (bureauredactie), Inge Hofsink (bureauredactie), Cees Klapwijk (projectleiding), René van Stipriaan (hoofdredactie) en Huib Verweij (techniek).

Het WFHi is Frits Deys, grafisch ontwerper vanaf het eerste uur van alle uitingen van het WFHi, bijzonder erkentelijk voor zijn vormgeving van de WFHi-site.

Een bijzonder woord van dank geldt tenslotte ten aanzien van degenen die het bouwen van de site financieel mogelijk gemaakt hebben met zeer ruime financiële bijdragen, te weten het bestuur van de Stichting De Veur en de schrijversvereniging van de Uitgeverij De Bezige Bij.


Bestuur van het Willem Frederik Hermans instituut
's-Gravenhage, 27 april 2005